ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ

Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΧΑΜΕΝΩΝ ΠΑΤΡΙΔΩΝ

ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΤΗΣ ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑΣ

ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΤΗΣ ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑΣ

Η ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΚΑΙ Η ΣΦΑΓΗ

Η ΜΕΓΑΛΗ ΕΞΟΔΟΣ ΤΩΝ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ

Η ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΣΠΟΝΤΟ

ΠΟΙΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΗΡΘΑΝ ΚΑΙ ΠΟΥ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΘΗΚΑΝ

Η ΖΩΗ ΤΩΝ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 1922 ΕΩΣ ΤΟ 2001

Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΑΠΟ ΤΟ 1920 ΕΩΣ ΤΟ 2001

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΑΠΟ ΤΟ 1920 ΕΩΣ ΤΟ 2001

ΤΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΜΕΤΑ ΤΟ Β΄ Π. ΠΟΛ.

ΚΡΙΣΕΙΣ - ΑΠΟΨΕΙΣ - ΣΧΟΛΙΑ - ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΕΙΣ

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΥΛΙΚΟ

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ ΤΟΥ ΕΛΛΗΣΠΟΝΤΟΥ

 

Η ΑΡΓΟΝΑΥΤΙΚΗ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ

 

Εκεί που αρχίζει η ιστορία τελειώνει ο μύθος

Εκεί που τελειώνει η ιστορία αρχίζει ο μύθος

 

Και η Ελλάδα έχει μια τεράστια μυθολογία, παγκοσμίως γνωστή. Θεογονικοί μύθοι από τον Όμηρο και τον Ησίοδο. Περιγράφονται εκπληκτικά οι Τιτανομαχίες, οι Γιγαντομαχίες μέχρι την επικράτηση των Δώδεκα Ολύμπιων Θεών. Ηρακλής ,Θησέας, Περσέας, Προμηθέας, Βελλεροφόντης, Πηλέας, Κένταυροι, Ορφέας, Μίνωας, Δαίδαλος και Ίκαρος, Λάιος, Οιδίποδας, Ιάσονας, Αργοναυτική εκστρατεία, Φρίξος και Έλλη, Αγαμέμνονας, η θυσίας της Ιφεγένειας, Τρωικός πόλεμος, Δούρειος Ίππος, Ιλιάδα, Οδύσσεια είναι μερικά από τα πρόσωπα και τα γεγονότα που εξιστορήθηκαν κι έγιναν παγκοσμίως γνωστά.

Όμως και η ιστορία της υπήρξε εξίσου τεράστια. Μηδικοί πόλεμοι, Αποικισμός, Περικλής, Φίλιππος, Αλέξανδρος, Θρακομακεδόνες, Δουκάτο Αθήνας, Δεσποτάτο Ηπείρου και Μυστρά, Βυζαντινή αυτοκρατορία και Αυτοκρατορία του Πόντου είναι σημαντικοί σταθμοί της Ελληνικής Ιστορίας.

Δυστυχώς όμως αυτήν την ανεκτίμητη παρακαταθήκη, οι έλληνες δεν την αξιοποίησαν και δεν την συνέχισαν σε μέγεθος , σε αναλογία , σε έκταση και περιεχόμενο.

 

Ότι δεν μπορούσε στην αρχαιότητα να ερμηνεύσει και να εξηγήσει ο άνθρωπος ή το θεοποιούσε ή του έδινε υπερφυσικές δυνάμεις. Η αστραπή, ένα φυσικό φαινόμενο, θεωρούνταν υπερφυσικό φαινόμενο μέχρι που ερμηνεύτηκε το γεγονός της δημιουργίας της και έπαψαν να πιστεύουν οι άνθρωποι, πως η φωτιά και η βροντή ήταν ο οργισμένος θυμός κάποιου θεού. Οι άνθρωποι που κατόρθωναν να πράξουν κάτι που μέχρι τότε κανείς δεν είχε τολμήσει, χαρακτηρίζονταν ημίθεοι. Έτσι έδιναν μια εξήγηση σε όσα έπρατταν.

Οι φουσκοθαλασσιές, οι παλίρροιες, τα υπόγεια ρεύματα, τα ουράνια τόξα θεωρούνταν υπερφυσικά σημάδια που κάποια αόρατη δύναμη δημιουργούσε. Τα θαλάσσια φαινόμενα εξηγούνταν με την οργή του θεού Ποσειδώνα, που με την Τρίαινά του δημιουργούσε, όλα τα ανερμήνευτα μέχρι τότε, φυσικά θαλάσσια φαινόμενα. Η έκλειψη του ήλιου, της σελήνης ήταν μυστήρια και να επεξηγηθούν και να εξωραϊστούν έπρεπε να ερμηνευτούν. Και ο μόνος τρόπος ήταν η μυθοπλασία. Ο δράκος που έτρωγε τον ήλιο έδινε μια εξήγηση. Με την ίδια μυθοπλασία ερμήνευσαν και οι αρχαίοι έλληνες τα ποντοπόρα ταξίδια τους στον άξενο πόντο, την μαύρη θάλασσα. Τα φυσικά φαινόμενα που εμφανίζονταν κάτω από ορισμένες συνθήκες, δημιουργούσαν ένα άγνωστο τοπίο για τους ταξιδευτές, που δεν μπορούσαν να το ερμηνεύσουν με την λογική των γνώσεων που κατείχαν . Τα υπόγεια ρεύματα, οι δυνατοί άνεμοι, το φούσκωμα της θάλασσας, τα γυρίσματα των νερών, οι δίνες, η πηχτή ομίχλη, οι κινητοί πάγοι,  τα στενά περάσματα, οι απότομοι τεράστιοι βράχοι, οι ύφαλοι, διαμόρφωναν ένα τοπίο κόλασης. Όταν τα τεράστια κύματα άρπαζαν από το καράβι κάποιον από το πλήρωμα, έπρεπε να εξηγηθεί το γιατί. Και το γιατί ήταν η Σκύλα, ήταν οι άρπυιες. Η απότομη αλλαγή της θάλασσας ήταν η οργή του Ποσειδώνα. Τα άγνωστα φυτά με χαρακτηριστικές ιδιότητες ήταν δημιουργήματα κάποιας μάγισσας. Οι κυνηγοί κεφαλών, φυλή ιθαγενών, ήταν οι κύκλωπες και τα παράξενα τέρατα.

Με αυτό το πνεύμα περιγράφονταν τα πρώτα εκείνα ποντοπόρα ταξίδια. Το άγνωστο προκαλούσε πάντα και θαυμασμό μα ταυτόχρονα και δέος. Οι μυθοπλαστικές περιγραφές, έκρυβαν πάντα μιαν αλήθεια. Η πτώση και ο πνιγμός της Έλλης και του Ίκαρου, προειδοποιούσαν για τους κινδύνους του άγνωστου και της περιπέτειας. Το παράτολμο και η υπέρβαση είχαν πάντα το τίμημά τους, διαχρονικά.  Τα συνεχή ταξίδια άρχισαν σιγά- σιγά να ημερεύουν εκείνη την αφιλόξενη θάλασσα με τα άτιμα νερά.

Οι πρώτες αποικίες στα παράλια της Μαύρης θάλασσας, σε όλα της τα σημεία, νότια, ανατολικά, δυτικά και βόρεια,  σταματούν να είναι μυθοπλαστικές. Εκεί τελειώνει ο μύθος. Αρχίζει η ιστορία. Η ιστορία του ελληνισμού σε όλες τις ακτές της Μαύρης Θάλασσας.

Ο Εύξεινος πόντος είναι μια κλειστή θάλασσα, σιωπηλή, βαθύχρωμη, ατέλευτη. Δίχως ήλιο, δίχως νησιά, δίχως σημείο ορατό στον ορίζοντα. Σαράντα ποταμοί χύνονται σ’ αυτήν τη θάλασσα.  Μια παραστατική περιγραφή κάνει η Μαριάνα Κορομηλά. «Βρισκόμαστε σε μια εσωτερική θάλασσα που καταλήγει σε δυο πορθμούς τόσο στενούς ώστε ακόμα και βόδια να μπορούν να διαβούν, καθώς μαρτυράει και το όνομά τους. Βορειοανατολικά ο Κιμμέριος Βόσπορος – το στενό του Κέρτς – οδηγεί στην θάλασσα του Αζόφ. Νοτιοδυτικά ο Θρακικός Βόσπορος οδηγεί στην Προποντίδα ή θάλασσα του Μαρμαρά. Αυτή με τη σειρά της περνώντας τον Ελλήσποντο ή στενά των Δαρδανελίων, χύνεται στο Αιγαίο. Βοός- πόρος, δηλαδή το στενό απ’ όπου πέρασαν κάποτε τα βόδια από την Ασία στην Ευρώπη ή ίσως και το ανάποδο, ονομάζεται ο πορθμός που χωρίζει δραματικά τις δυο ηπείρους – ένα από τα πιο θαυμάσια , όσο και άτιμα θαλασσινά περάσματα του κόσμου. Βόσπορος ήταν και είναι το επίσημο όνομά του.  Αυχένα τον απεκάλεσε ο Ηρόδοτος και Πύλη του Πόντου ο Αριστοτέλης. Στόμιον του Πόντου ο Πτολεμαίος , Στόμιον Βυζαντινόν ο Στράβωνκαι Θρακήσιον Στενόν ο Αρριανός. Ο Ευριπίδης τον 5^ο π.Χ αιώνα τον απεκάλεσε Κλείδα του Πόντου. Στενόν, Ρεύμα και Κατάστενον το αποκαλούσαν οι αρχαίοι Έλληνες και οι Βυζαντινοί. Σταμπούλ – Μπογάζιτσι και Καραντενίζ – Μπογάζιτσι τον λένε οι Τούρκοι.»

Έχει μήκος 31 περίπου χιλιομέτρων. Σ’ αυτά τα χιλιόμετρα επτά φορές αναδιπλώνεται και αλλάζει κατεύθυνση το κατάστενον η δε ταχύτητα με την οποία τρέχει το νερό είναι 3 με 5 χιλιόμετρα την ώρα. Καθώς αυτά τα νερά τρέχουν προς την Προποντίδα, τρέχουν αντίθετα , από την Προποντίδα προς τον Εύξεινο, τα υπόγεια ρεύματα σε βάθος 40 μέτρων.  Αυτό το ύπουλο και υπόγειο ρεύμα οι τούρκοι ψαράδες και πλοηγοί , το ονομάζουν «κανάλ». Σε κάποιο όμως σημείο στο βόρειο στόμιο, συναντά μια προεξοχή στο βυθό η οποία ανακόπτει την ροή και το «κανάλ» ενσωματώνεται με τα επιφανειακά ρεύματα και στρέφεται πάλι στο νότο.  Όταν πιάνει ο καιρός τότε ο Βόσπορος γίνεται ρουφήχτρα. Γίνεται η Χάρυβδη που τρεις φορές τη μέρα ξερνά και τρεις ξαναρουφάει.

Το τελευταίο εμπόδιο των Αργοναυτών ήταν οι Συμπληγάδες πέτρες, που τις πέρασαν με την βοήθεια της θεάς Αθηνάς, αλλά και με τις συμβουλές του γέροντα βασιλιά Φινέα που ζούσε στην μυθική Γυπόπολη. Τις κράτησε ανοιχτές και πέρασε η Αργώ. Από τότε έμειναν για πάντα ανοιχτές και δεν ξανάκλεισαν. Από τότε άρχισαν οι Έλληνες να αποικίσουν όλα τα παράλια μέχρι και την ενδοχώρα, όπου έζησαν μέχρι τις πρώτες δεκαετίες του 1900 μ.Χ!

Τότε που τα αδυσώπητα κύματα της ιστορίας, τα οποία ανθρώπινα συμφέροντα και σκοπιμότητας σήκωσαν και αγρίεψαν, κτύπησαν τον τρισχιλιόχρονο ελληνισμό και τον πέταξαν στην απέναντι στεριά. Στην μητροπολιτική Ελλάδα.

ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΜΥΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ

 

 Η μεγάλη πρωτοτυπία των Ελλήνων ιστορικών έγκειται στην προσπάθειά τους να ξεχωρίσουν τα πραγματικά από τα φανταστικά γεγονότα και τους μύθους και να διαμορφώσουν επιστημονική μέθοδο για το έργο τους. Κατά την αρχαϊκή εποχή 7^ος – 6^ος αιώνας π.Χ στις Ελληνικές πόλεις της Μικρά Ασίας σημειώθηκαν γοργές οικονομικές, κοινωνικές, πολιτικές και πνευματικές αλλαγές και δημιουργήθηκαν αποικίες στα παράλια του Ευξείνου Πόντου. Φωτογραφίες: Μ. Κορομηλά

ημέρεψε εκέινα τα «τα άτιμα νερά» και δημιούργησε πολιτείες και πολιτισμό στους αφιλόξενους και «βάρβαρους» εκείνους τόπους. Εκείνοι οι αρχαίοι έλληνες μυθοπλάστες, έγιναν στην συνέχεια οι πρώτοι ιστορικοί. Μυθοπλάστες, στοχαστές, ερευνητές, οραματιστές, φιλοσοφιστές οι έλληνες. Τότε που το πνέυμα τους δεν είχε καμιά κατοαν πάνω από το κεφάλι του. Ο Θεός ήταν ένα μέρος της ζωής τους, σημαντικό μέρος , αλλά όχι περισσότερο. Υπήρχε για να προσφέρει την προστασία του και όχι , να τους διευθύνει και να τους δεσπόζει. Το ίδιο συνέβαινε και με την εξουσία. Ο λόγος της Αντιγόνης προς την αυθαιρεσία της εξουσίας είναι χαρακτηριστικός. Γι’ αυτό άλλωστε οι έλληνες αποδέχτηκαν τον Χριστό, την ώρα που τον αρνήθηκαν οι Εβραίοι.  Γιατί μιλούσε για ελευθερία του πνεύματος.

Και η κατάκτηση με το πνεύμα είναι η μόνη που παραμένει αέναη στον χρόνο, ενώ οι κατακτήσεις και οι εξαρτήσεις με την βία, τα όπλα και την οικονομία, είναι πρόσκαιρες με κοντινή ή μακρινή ημερομηνία λήξης. Εκείνη η πνευματική οικουμενικότητα του Ελληνισμού, στις αρχές της τρίτης χιλιετίας, αντικαταστάθηκε από την παγκοσμιοποίηση της οικονομίας, της εξάρτησης και της υποταγής του ανθρώπου όχι πια στο πνέυμα αλλά στην ύλη και στον ισχυρό. Και ισχυρός αποκαλείται ο κατέχων την τελειότερη πολεμική μηχανή και εκείνος που ελέγχει την παγκόσμια οικονομία. Το πνέυμα, πρωταγωνιστής κάποτε της ιστορίας και των εξελίξεων, κατέστη στην είσοδο της τρίτης χιλιετίας, απλός κομπάρσος των εξελίξεων.

Μια ανίσχυρη αντιπολίτευση στις πανίσχυρες τεχνοκρατικές εξουσίες.

 

 ΤΟ ΑΓΑΛΜΑ ΤΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΣΤΗΝ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ

ΚΟΝΤΑ ΣΤΗΝ ΟΔΟ ΙΣΚΕΝΤΕΡ

ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ ΠΟΥ ΕΚΕΙΝΟΣ ΕΚΤΙΣΕ

ΣΤΗΝ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ ΤΗΣ ΑΙΓΥΠΤΟΥ

 

Στις 10 Ιουνίου του 323 π.Χ πέθαινε στην Βαβυλώνα ο Μέγας Αλέξανδρος, λίγο μετά την επιστροφή του από την εκστρατεία στην Ινδία. Η αιτία του θανάτου του αποτελεί αντικείμενο αντιδικίας μεταξύ των ιστορικών εδώ και αιώνες. Έχει προταθεί η δηλητηρίαση, η ελονοσία, ακόμα και η υπερκατανάλωση οινοπνεύματος. Ο ειδικός των λοιμωδών νόσων του πανεπιστημίου του Marylahd David Oldach και ο συνταξιούχος ιστορικός Eugene Borza διαμόρφωσαν μια νέα υπόθεση : Ο Αλέξανδρος είχε προσβληθεί από τυφοειδή πυρετό. Η νόσος αυτή μεταδίδεται με τρόφιμα ή νερά, μολυσμένα με το βακτηρίδιο Salmonella typhi.

Είναι συχνή ακόμα και σήμερα στις αναπτυσσόμενες χώρες, όπου το πόσιμο νερό μολύνεται από λύματα. Χωρίς κατάλληλη θεραπεία, ο τυφοειδής πυρετός είναι θανατηφόρος στο 20 – 30% των περιπτώσεων.

Σύμφωνα με ιστορικές πηγές, πριν από το θάνατό του ο Αλέξανδρος υπέφερε από ρίγη, εφίδρωση, εξάντληση, εξαιρετικά υψηλό πυρετό και έντονους πόνους. Πολλές λοιμώδεις νόσοι εκδηλώνονται με παρόμοια συμπτώματα. Ο Oldach όμως θεωρεί ότι ο τυφοειδής πυρετός προσεγγίζει περισσότερο την περιγραφή. Ιδιαίτερη σημασία έχει ο έντονος πόνος, καθώς η αθεράπευτη νόσος μπορεί να καταλήξει σε διάτρηση του εντέρου. Η υπόθεση των Oldach & Borza προσφέρει ερμηνεία σε ένα αινιγματικό στοιχείο, σύμφωνα με το οποίο το σώμα του Αλέξανδρου δεν υπέκυψε στην σήψη παρά μόνο μετά από αρκετές μέρες. Οι ιστορικοί δεν αξιολογούσαν αυτό το στοιχείο, θεωρώντας το μάλλον μυθολογικό.

Μια πιθανή εξήγηση θα ήταν μια σπάνια επιπλοκή του τυφοειδούς, γνωστή ως ανιούσα παράλυση. Το σύμπτωμα εξαπλώνεται σταδιακά στο σώμα του ασθενούς, ώσπου να καταλάβει τους θωρακικούς μύες και να επιφέρει το θάνατο λόγω άπνοιας.

Ο Αλέξανδρος κατά τον Oldach , ίσως να έμοιαζε νεκρός στους συντρόφους του αρκετές ημέρες πριν πεθάνει πραγματικά.

QUARK  Φεβρουάριος – Μάρτιος 1999

Μετά το θάνατό του, οι διάδοχοί του, φάνηκαν πολύ κατώτεροί του, για να εφαρμόσουν το μεγαλεπήβολο όραμά του. Έγιναν εξουσιαστές και όχι ηγέτες. Και η εξουσία φοβίζει και εκπέμπει δυσπιστία, ανασφάλεια με αποτέλεσμα τις αποσχιστικές τάσεις και τις αναταραχές, αναπαράγωντας διαρκώς νέους εξουσιαστές. Απεναντίας ο ηγέτης εμπνέει την κοινωνία η οποία τον εμπιστεύεται χωρίς να τον φοβάται!

Έτσι το κράτος του Αλέξανδρου διασπάστηκε σε τέσσερα βασίλεια. Στο βασίλειο της Συρίας με το Σέλευκο, Στο Βασίλειο της Αιγύπτου με τον Πτολεμαίο, στο βασίλειο της Μακεδονίας με τον Κάσσανδρο, το οποίοήταν και το πιο ομοιογενές από φυλετική άποψη και το βασίλειο της Θράκης με τον Λυσίμαχο.

Η πολιτική όμως μονοκρατία του Αλεξάνδρου, ήταν εφήμερη, όπως γράφει και ο ιστορικός Α. Β. Βακαλόπουλος και η ιδέα της οικουμένης, με την έννοια της ίδρυσης ενός παγκόσμιου κράτους, υλοποιείται από το απέραντο ρωμαϊκό κράτος, που είχε σταθερές βάσεις και διάρκεσε αιώνες, με μια πολιτιστική σύνθεση Ελληνορωμαϊκού πολιτισμού και της πνευματικής κληρονομιάς της Ανατολής. Το διάταγμα του Καρακάλα στα 212μ.Χ υπήρξε σχεδόν καταλυτικό. Παραχωρήθηκε με κείνο το διάταγμα , το δικαίωμα του Ρωμαίου πολίτη σε όλους τους υπηκόους της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας και επίσημη γλώσσα επεβλήθη η Λατινική. Τότε κινδύνεψε να αφομοιωθεί και ο αρχαίος ελληνικός κόσμος, ο οποίος τελικά επιβίωσε χάρη στον ανώτερο πολιτισμό του και στην γλώσσα του. Τότε επεκράτησε και ο όρος Ρωμαίος ή Ρωμιός και είχε εκτοπιστεί το Έλλην, που υποδήλωνε τους ειδωλολάτρες έλληνες.

Ο Ελληνισμός αναγεννήθηκε στην Ανατολή, μετά την κτίση της Κωνσταντινούπολης και τον οριστικό διαχωρισμό του ανατολικού ρωμαϊκού κράτους από το δυτικό.

 

 Η ΑΓΙΑ ΣΟΦΙΑ ΤΟΝ ΑΠΡΙΛΙΟ ΤΟΥ 2001

 

Καμιά εκκλησία δεν αγαπήθηκε τόσο και καμιά δεν έχει τόσο μεγάλη ιστορία

Η εκκλησία που έστεψε όλους τους αυτοκράτορες του Βυζαντίου, πλην ενός.

Για τους κατοίκους της Βασιλεύουσας και όχι μόνο, ήταν κατοικία του Θεού

Η Αγιά Σοφιά κρατούσε την πόλη θεοσκέπαστη.

Σε κάθε δύσκολη στιγμή της Βασιλεύουσας γέμιζε ασφυκτικά και οι ολονύκτιες δεήσεις

ήταν  η ψυχή της άμυνας.

Αγιά Σοφιά και Βασιλεύουσα είναι λέξεις και έννοιες  ταυτισμένες

Η ιστορία τους έγινε θρύλος.

Το φως που σκέπαζε κάθε βράδυ την Βασιλεύουσα τις ημέρες της πολιορκίας την παραμονή της Άλωσης χάθηκε.

Οι άγιοι εγκατέλειψαν την Πόλη που έπαψε πια να είναι θεοσκέπαστη

29 Μαίου 1453 η Βασιλεύουσα πάρθηκε. Ήταν θέλημα Θεού λεει ο θρύλος.

Σίγουρα όμως ήταν θέλημα του Βατικανού

Το τελειότερο και το πιο τολμηρό δείγμα

Τρουλαίας Βασιλικής από τους

Μικρασιάτες αρχιτέκτονες Ανθέμιου από τις Τράλλεις και Ισίδωρου από την Μίλητο.

Κτίστηκε την εποχή του αυτοκράτορα Ιουστινιανού μέσα σε πέντε χρόνια. 532- 537.

Ο αυτοκράτορας Ηράκλειος ξεκίνησε τον πόλεμο κατά των περσών αφού προσευχήθηκε γονατιστός στην Αγια Σοφιά και ο λαός συνόδευε το ξεκίνημα του Χριστιανικού στρατού.

Η επιστροφή του νικητή αυτοκράτορα έγινε πάλι με δοξολογίες.

Ο Τίμιος Σταυρός, που πήρε από τους Πέρσες οι οποίοι τον είχαν πάρει με την κατάληψη των Ιεροσολύμων  το 614, τέθηκε σε προσκύνηση για ένα χρόνο.

Ο αυτοκράτορας πήρε τότε τον τίτλο «Πιστός εν Χριστώ βασιλεύς».

Τίτλο που διατήρησαν από τότε όλοι οι αυτοκράτορες.

Το 1453 η Αγιά Σοφιά έγινε μουσουλμανικό τέμενος και το 1935 ο Κεμάλ Ατατούρκ  την έκανε μουσείο.

ΚΕΡΑΤΙΟΣ ΚΟΛΠΟΣ

 

ΤΟ ΚΕΡΑΣ ΤΩΝ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ

Ο Κεράτιος δίχως την θρυλική αλυσίδα των βυζαντινών χρόνων

και δίχως τα ανάκτορα των Βλαχερνών

ΤΟ ΔΕ ΤΗΝ ΠΟΛΙΝ ΣΟΙ ΔΟΥΝΑΙ ΟΥΤΕ ΕΜΟΝ ΕΣΤΙΝ ΟΥΤΕ ΑΛΛΟΥ ΤΩΝ ΚΑΤΟΙΚΟΥΝΤΩΝ ΕΝ ΑΥΤΗ. ΚΟΙΝΗ ΓΑΡ ΓΝΩΜΗ ΠΑΝΤΕΣ ΑΥΤΟΠΡΟΑΙΡΕΤΩΣ ΑΠΟΘΑΝΟΥΜΕΝ ΚΑΙ ΟΥ ΦΕΙΣΟΜΕΘΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΗΜΩΝ

Η απάντηση του Κωνσταντινου Παλαιολόγου προς τον Μωάμεθ Β΄.

 

Η Ελληνική στρατιωτική αποστολή στην Κωνσταντινούπολη, όταν οι σύμμαχοι είχαν καταλάβει τα στενά και την πόλη. Νοέμβριος του 1918

Οι «σύμμαχοι» όμως τρόμαζαν ακόμα στην ιδέα του Βυζαντίου και την παραχώρησαν έμμεσα στην Τουρκία. Ο έρωτας των συμμάχων κατέληξε σε απιστία και προδοσία. Η Ελλάδα αφέθηκε ολομόναχη, να βιαστεί κτηνωδώς, από «ξεπεσμένους», νικητές. Και η Ελληνική πολιτεία δεν υπέβαλλε αίτηση διαζυγίου, για να μην θεωρείται πλέον κτήμα αυτών των «συμμάχων», και ούτε ποτέ απαίτησε την συγγνώμη του βιαστή δολοφόνου!

Βιαστής και θύμα, στο ίδιο τραπέζι, επί ίσοις όροις, χωρίς ποτέ ο βιαστής να έχει αποδεχτεί την πράξη του, αντί να αποκαλείται ξεπεσμός και υποτέλεια, αποκαλείται «Ελληνοτουρκική φιλία!». Πάνω που την στοιχειοθετούν και την οικοδομούν! Η φιλία προϋποθέτει αθωότητα ή τουλάχιστον εξωραϊσμό του αμαρτήματος, που επέρχεται μέσα από την ομολογία και την συγνώμη.

                                                            Του συγγραφέα

 

Το Ελληνικό πνεύμα υπήρξε ο φωτεινός φάρος της ανθρωπότητας. Όλοι οι μεγάλοι φιλόσοφοι της Δύσης, που κήρυξαν την  Άρνηση και το Μηδενισμό, δεν είχαν πίσω τους την Ελληνική σκέψη των οραματιστών της Ιωνίας. Δεν είχαν τον Ορφικό λόγο και τα υπερβατικά οράματα μιας πλατωνικής φιλοσοφίας. Ίσως γι’ αυτό, όσοι αγνοούν αυτήν την ελληνική πνευματικότητα, γοητεύονται με την παθιασμένη τους άρνηση. Η γοητεία των λόγων ήταν πάντα απατηλή. Η Ελληνική αρχή της φιλοσοφίας, είναι το κλειδί για να ερευνήσει κανείς τα μυστικά του Σύμπαντος. Το μυστικό της εγκόσμιας περιπλάνησης του ανθρώπου. Η ελπίδα του Αιώνιου, όπως την διατύπωσε ο Ηράκλειτος. «Αν δεν ελπίσεις, ποτέ δεν θα βρεις το ανέλπιστο και το ανεξερεύνητο». Μπροστά σ’ αυτήν την ελπίδα του αιώνιου, όπως λεει και η συγγραφέας, οι μηδενιστικές φιλοσοφίες γονατίζουν. Μπροστά στο Πυθαγόρειο «ένα» που ανοίγει τους κύκλους της υπερβατικής γνώσης, οι μηδενιστικές φιλοσοφίες συντρίβονται. Ο Ελληνισμός, που πέρασε από τα 1040  κύματα της ιστορίας, κατάφερε να σταθεί και να επιβιώσει, επειδή ακριβώς τα θεμέλιά του ήταν πνευματικά και όχι υλικά. Η φιλοσοφία και το πνεύμα των αρχαίων που συν χωνεύτηκαν μέσα στην χριστιανική πίστη δημιούργησαν ένα  συμπαγές συνθετικό κράμα, που άντεξε σε όλα τα διαλυτικά μέσα, που χρησιμοποιήθηκαν, στα χιλιάδες ιστορικά χρόνια, για να εκμηδενίσουν αυτό το Ελληνορθόδοξο κράμα. Οι πρόσφυγες, όταν κατευόδευαν   κάποιον του έλεγαν. «Ο Θεός μαζί σου». Νιώθοντας ο καθένας, πως τον συνοδεύει ο Θεός, αισθάνεται ασφαλής, δυνατός, σίγουρος και ελεύθερος. Στα χρόνια μας, στα χρόνια του 2000, ο καθένας θέλει και προτιμά ,να τον συνοδεύουν οι δημόσιες σχέσεις, η εξουσία, οι ισχυροί, το χρήμα, η δόξα και η ισχύς. Ο θεός περιττεύει!  Νιώθει πως δεν του προσφέρει τίποτα.

Γι’ αυτό άλλωστε αντικαταστάθηκε και το «ο Θεός μαζί σου», με το καλή επιτυχία, ακόμα και όταν αυτή η επιτυχία είναι αθέμιτη, άνομη και καταχρηστική σε βάρος ανθρώπων, κοινωνιών ή και εθνών. Όταν όμως όλα αυτά συνοδεύουν τον άνθρωπο, σε κάποια φάση θα νιώσει έντονα καταπιεσμένος και ανελεύθερος. Γιατί όλες του οι κινήσεις, οι επιθυμίες και οι ενέργειές του θα είναι εξαρτημένες από  τους παράγοντες της συνοδείας τους, τους οποίους επέλεξε για να πετύχει τους στόχους του. Και τότε ίσως επέλθει η ωρίμανση και δημιουργηθεί η ανάγκη της απεξάρτησης και της απόκτησης της ελευθερίας. Μια ελευθερία που έρχεται μέσα από την πνευματικότητα η οποία δημιουργεί την απόλυτη σιγουριά και την απόλυτη ασφάλεια του εαυτού του. Και τότε θα μπορεί να ενεργεί απόλυτα ελεύθερα χωρίς να αναγκάζεται να πνίγει τον εαυτό του. Ο μεγάλος ιστορικός της αρχαιότητας, Θουκυδίδης, έγραψε. «Το εύδαιμον το ελεύθερον, το δε ελεύθερον το εύψυχον». Η δυνατή ψυχή ταυτίζεται με την ελευθερία και η ελευθερία με την ευδαιμονία. Στις μέρες μας υπάρχουν εκείνοι που οικοδομούν τους πύργους της Άρνησης, κι εκείνοι που ανερεύνητα και δουλικά, δέχονται να τους κατοικήσουν. Υπάρχουν κι εκείνοι, που δεν υποψιάστηκαν ποτέ κανέναν κίνδυνο. Κι αυτοί, τις περισσότερες φορές είναι οι πιο υπεύθυνοι. Σήμερα οι εξουσίες δημιούργησαν στην νεολαία άλλα ενδιαφέροντα. Διαφορετικά σκέφτονται και διαφορετικά ονειρεύονται. Και οι γονείς δεν γελιούνται. Ανησυχούν μόνο. Και αισθάνονται ανίσχυροι να βοηθήσουν. Ανίσχυροι να αποτρέψουν ότι σήμερα δημιουργεί το λάθος του αύριο. Άλλαξαν οι καιροί μονολογούν. Οι καιροί όμως, όλοι οι καιροί, όσο κι αν φαίνονται ότι αλλάζουν, ουσιαστικά εκπέμπουν τα ίδια μηνύματα. Αυτά τα μηνύματα είναι ο αλάθητος οδηγός των κοινωνιών όταν μπορούν οι άνθρωποι, να τα αποκωδικοποιήσουν και να τα κατανοήσουν για να μπορούν να ξέρουν που να κάνουν τα πρώτα τους βήματα. Γύρω πάντα οι παγίδες ανοιχτές.

Κι αυτό το βιβλίο είναι μια μαρτυρία μιας βασανισμένης γενιάς. Είναι ένα κομμάτι της ιστορίας τους. Είναι η αληθινή ρίζα. Μια ρίζα που πολλοί επιδιώκουν να αλώσουν, να διαβρώσουν , να εξαφανίσουν. Μια ρίζα φορτωμένη μνήμες , μηνύματα και  καθαγιασμένο αίμα θυσιών για τον ελληνισμό και τις πανανθρώπινες αξίες που δίνουν νόημα και αξία στην ίδια την ζωή και τον άνθρωπο.

 

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

 

ΕΛΛΑΔΑ

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

 

Οι Έλληνες δεν είναι οι πρώτοι Κάτοικοι της Ελλάδος. Οι αρχαίοι αναφέρουν στις παραδόσεις τους , ότι οι αρχαιότεροι κάτοικοι της χώρας τους υπήρξαν οι Πελασγοί. Ο Στράβων παραδέχεται ότι η φυλή των Πελασγών κατοικούσε στο Πελασγικό Άργος της Θεσσαλίας και είχε πρώτη πόλη την Λάρισα. Τα ερείπια Πελασγικών τειχών στα χωριά Εράτυρα και Δρυόβουνο του Νομού Κοζάνης, μαρτυρούν την ύπαρξη των Ελληνοπελασγών. Η γλώσσα τους δεν ήταν η Ελληνική γι’ αυτό και οι Έλληνες τους θεωρούσαν βάρβαρους.

700,000 π.Χ. Παλαιολιθική εποχή, (Τρίτη εποχή των παγετώνων). Ο άνθρωπος των Πετραλώνων Χαλκιδικής. Γνώριζε τη χρήση της φωτιάς και χρησιμοποιούσε λίθινα και οστέινα

εργαλεία. 2800 π.Χ. Κυκλαδίτικος πολιτισμός και Μινωικός 2000 π.Χ έως 1900π.Χ.. 1900 π.Χ Κρήτη , Θήρα. 1600 Π.Χ, έκρηξη του ηφαιστείου της Θήρας. Το μέγεθος της έκρηξης υπολογίστηκε ίση με 150 ατομικές βόμβες. Καταστροφή των Μικρασιατικών παραλίων και της Κρήτης. 1600 π.Χ έως 1100 π.Χ Μυκηναϊκός πολιτισμός.

Οι πρώτοι επιδρομείς στον Ελλαδικό χώρο υπήρξαν οι Ίωνες. Αργότερα ήρθαν οι Αχαιοί και οι Αιολείς. Τελευταίοι ήρθαν οι Δωριείς, 1100 π.Χ.    Εποχή του Σιδήρου. Η υπεροχή των Δωριέων στηρίχτηκε στο σίδερο, το οποίο χρησιμοποίησαν στο δόρυ, ισχυροποιώντας έτσι την πολεμική ισχύ τους.  Η γλώσσα και των τριών αυτών ομάδων ήταν κοινή με μικρές παραλλαγές. Έτσι δημιουργήθηκαν οι Διάλεκτοι της Ελληνικής γλώσσας. ΙΩΝΙΚΗ, ΑΙΟΛΙΚΗ, ΔΩΡΙΚΗ. Μετά την Κάθοδο των Δωριέων ( Ηρακλειδών) πλησιάζουμε κοντά στους Ιστορικούς χρόνους. Ο Όμηρος τους Έλληνες που εκστράτευσαν στην Τροία τους αναφέρει με τα τοπωνύμια τους. Αθηναίοι, Αργείοι, Βοιωτοί, Θεσσαλοί κ.τ.λ. Όλους μαζί τους ονομάζει Δαναούς, Αχαιούς και Αργείους. 1100. Κάθοδος των Δωριέων. 1100- 850. Περίοδος Α΄ αποικισμού. Ο αποικισμός δεν ήταν πάντοτε ειρηνικός. Πολλές φορές οι άποικοι αντιμετώπιζαν την αντίσταση των ιθαγενών. Με τον αποικισμό των αρχαϊκών χρόνων ο ελληνισμός εξακτινώνεται σ’ ολόκληρη σχεδόν την λεκάνη της Μεσογείου και του Ευξείνου έχοντας ως κέντρο την μητροπολιτική Ελλάδα.

Ο αποικισμός των Ελλήνων άρχισε στο πρώτο ήμισυ του Η΄ αιώνα έως τον Ε΄ αιώνα.

Δικαίως θεωρήθηκε το μεγαλύτερο βήμα στην εξέλιξη του ευρωπαϊκού πολιτισμού.

Το όνομα Έλληνες άρχισε να δίνεται σε όλους τους κατοίκους της Ελλάδας και γενικεύθηκε από τότε που άρχισαν οι Ολυμπιάδες, δηλαδή από το 776  π.Χ. Από τότε αρχίζουν και οι Ιστορικοί χρόνοι. 750-700. Διάδοση του Ελληνικού αλφάβητου. 480, Μάχη του Μαραθώνα. 470, Ναυμαχία της Σαλαμίνας. ΑΘΗΝΑ. Η αρχαία πόλη. ΣΠΑΡΤΗ, ΚΟΡΙΝΘΟΣ, ΘΗΒΑ, ΑΡΓΟΣ ,ΕΠΙΔΑΥΡΟΣ, ΔΕΛΦΟΙ. ΜΗΔΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ. ΧΡΥΣΟΥΣ ΑΙΩΝ ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ. Ο Περικλής υπήρξε φορέας και εμπνευστής της Πανελλήνιας ιδέας. Ο Πλούταρχος μας πληροφορεί ότι γι’ αυτό το σκοπό είχε στείλει 20 Αθηναίους με σκοπό να καλέσουν όλους τους έλληνες, οπουδήποτε  κι αν κατοικούσαν , να στείλουν αντιπροσώπους στην Αθήνα για μια συνάντηση όπου θα αποφάσιζαν όλοι μαζί για το δίκαιο και την ειρήνη. Αυτά που προσπαθεί να εφαρμόσει σήμερα η διπλωματική και πολιτισμένη δύση, η οποία σε ανταπόδοση των όσων διδάχτηκαν από τον ελληνισμό, επέδειξαν εγκληματική αχαριστία. Η περίοδος 479 – 431 υπήρξε η λαμπρότερη του Ελληνικού πολιτισμού ενώ η περίοδος 431 – 404, περίοδος του Πελοποννησιακού πολέμου, που επεκτάθηκε σε όλη την Ελλάδα ήταν από τις χειρότερες. Το δε 412 π. Χ η ευκαιρία που περίμεναν οι Πέρσες για να αναμειχθούν στα εσωτερικά της Ελλάδας, δόθηκε με την συνθήκη συμμαχίας Περσών και Σπαρτιατών. Στα χρόνια του 19^ου και 20ου αιώνα οι έλληνες ηγέτες έδωσαν την ίδια αφορμή στους ισχυρούς, να επεμβαίνουν και να καθορίζουν τα γεγονότα στην Ελλάδα. Δεν διδάχτηκαν από την ιστορία, απλά την επανέλαβαν, με αποκορύφωνα την μικρασιατική καταστροφή και την εισβολή και κατοχή της Κύπρου.  429, Θάνατος του Περικλή. 399, Θάνατος του Σωκράτη. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ, ΦΙΛΙΠΠΟΣ 359. Δολοφονία Φιλίππου 336. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Ο ΜΕΓΑΣ 336 π.Χ . Στην λαϊκή φαντασία έγινε μυθικός ήρωας και στην Αίγυπτο λατρεύτηκε σαν θεός. Στο Κοράνι ο Αλέξανδρος παρουσιάζεται ως προφήτης της προισλαμικής εποχής, ενώ στη μεσαιωνική δύση ο θρύλος του Αλέξανδρου συναγωνίζεται τους θρύλους των Αρθούρου και Καρλομάγνου, μόνο που εκείνος έζησε πριν 1500 χρόνια από αυτούς!! 323, Θάνατος του Αλεξάνδρου. ΟΙ ΡΩΜΑΙΟΙ ΚΑΤΑΚΤΟΥΝ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 146 π.Χ. ΤΟ 74-64 π.Χ ΟΙ ΡΩΜΑΙΟΙ ΥΠΕΤΑΞΑΝ ΚΑΙ ΤΟΝ ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΟΝΤΟΥ ΜΙΘΡΙΔΑΤΗ.

27 π.Χ Ενσωμάτωση της Ελλάδος στην Ρωμαϊκή αυτοκρατορία με το όνομα Αχαΐα.

Ο Οράτιος στις επιστολές Β’ έγραψε: « Η ηττημένη Ελλάς νίκησε την νικήτρια Ρώμη και μεταλαμπάδευσε τις τέχνες στο αγροίκο Λάτιο»

324 μ.Χ Ο ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΝΕΤΑΙ ΔΙΧΩΣ ΑΙΜΑΤΟΧΥΣΙΑ. ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ Ή ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Το 350 σημειώνεται ο οριστικός διαχωρισμός του Ανατολικού Ρωμαϊκού κράτους από το Δυτικό. Στα 476 καταλύεται το δυτικό Ρωμαϊκό κράτος. Είναι η εποχή που «Βαρβαρικά» φύλλα κατακλύζουν την Ευρώπη.

Ο σημαντικότερος σταθμός, κατά τους ειδικούς, της Ελληνικής ιστορίας είναι η Άλωση της Πόλης. Πως έφτασε όμως εκείνη η πανίσχυρη αυτοκρατορία του Βυζαντίου, η Βασιλίδα των πόλεων, η κοσμοκράτειρα, να πέσει στα χέρια των τούρκων; Αξίζει μια σύντομη και συνοπτική περιγραφή γιατί η άλωση δεν ήρθε τυχαία. Ήρθε από τα αλλεπάλληλα λάθη, όχι του λαού αλλά των ηγετών του. Το τι γεγονότα προηγήθηκαν της αλώσεως περιγράφονται στο τέλος του κεφαλαίου ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Η πολιορκία της Βασιλεύουσας. Η πληγωμένη Βασιλεύουσα άντεξε 57 ημέρες

«Σκύβει ο αντρειωμένος προς το άγιο δισκοπότηρο να μεταλάβει το Αίμα και το σώμα του Χριστού. Κανείς δεν μπορεί να συγκρατήσει τον σπαραγμό του. Ο Βασιλέας παραδίδει την πόλη του και το σκήπτρο του, να τα διαφυλάξουνε. Η στιγμή έφτασε. Η μεγάλη στιγμή. Ο Βασιλέας τους ετοιμάζεται για το θάνατο. Για τη θυσία. Και σφίγγουνε οι μάνες τα παιδιά στον κόρφο τους. Σφίγγουνε οι λευκοί γέροντες τα παλικάρια τους, αυτά που θα πολεμήσουν το πρωί πίσω από τις κλειδωμένες καστρόπορτες. Ο αυτοκράτορας ψάλει με το λαό του κι ύστερα φεύγει. Αφήνει πίσω τα πλήθη με τα χέρια απλωμένα. Δεν ξαναείδε το λαό του. Γιατί η λευκαύγεια δεν τον βρήκε ανάμεσα στους ζωντανούς.»

«Ω! Φρίξον ήλιε! Ω! Στέναξον γη! Εάλω η Πόλις!»

Ιερός και σημαντικός Σταθμός για τον Ελληνισμό, την Ορθοδοξία και την Ελληνική Ιστορία η Πόλη. Η Αιώνια Βασιλεύουσα. Η Πρωτεύουσα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας που περισσότερο από μια χιλιετία υπήρξε η Βασιλίδα των Πόλεων. Αρχόντισσα πανέμορφη της Ανατολής. Από αυτήν ανέτειλε ο ήλιος, το φως του Πνεύματος και του Πολιτισμού. Από την πόλη της Αγίας Σοφίας ξεπηδούσε η Πίστη και η σοφία. Αυτή η ζηλευτή και ποθητή Βασιλεύουσα το 1453 χτυπήθηκε θανάσιμα. Πληγώθηκε ολόισια στην ψυχή της. Πενήντα επτά ημέρες πολιορκίας και ο Αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Παλαιολόγος αμύνονταν αβοήθητος, προδομένος από φίλους, συγγενείς, συμμάχους και ομόθρησκους. Μόνος μαζί με τον πεινασμένο λαό του. Απόντες οι Χριστιανοί Ρηγάδες της δύσης. Απόντες οι αδερφοί του, οι Δεσποτάδες της Πελοποννήσου, που με άφρονη σκληρότητα τον εγκατέλειψαν. Ο κλήρος και τα μοναστήρια τα ζάπλουτα, που όταν αγωνιούσε να βρει χρήματα , εκείνοι έκρυβαν τους θησαυρούς τους πιο βαθιά. Μάζεψε τα χρυσά των εκκλησιών, με σκοπό σαν θα περάσει η μπόρα και  σωθεί η θεοσκέπαστη πόλη, να τα επιστρέψει διπλά. Τότε υπήρχαν Ηγέτες με λόγο και τιμή. Κι εκείνος είχε. Στα χρόνια του 2000, οι ηγέτες δεν έχουν ούτε λόγο , ούτε τιμή. Έχουν τιμή οικονομική. Όλα εν ονόματι της τιμής και του οικονομικού κόστους. Οι πλουτοκράτες της πόλης είχαν κλειδαμπαρώσει  κι αυτοί τον πλούτο τους. Είναι το μόνο που δεν άλλαξε στα χρόνια μας. Στις ικεσίες και στις προτροπές των συμβούλων του να εγκαταλείψει την πόλη, απάντησε. « Αν απωλεστεί η Πόλις μου, ας συναπωλεστώ κι εγώ μαζί της» Ήταν ο τελευταίους από τους γενναίους. Ο τελευταίος των αντρειωμένων. Τετρακόσια εξήντα εννιά χρόνια αργότερα θα συναπολεστεί μαζί με την πόλη και το ποίμνιο του , ο Μάρτυρας της Σμύρνης Μητροπολίτης Χρυσόστομος.

Στις προτροπές όλων να εγκαταλείψει την Σμύρνη μετά την κατάληψη της από τους τούρκους, εκείνος αρνήθηκε. Δεν νοιάστηκε για τον εαυτό του αλλά για τους χιλιάδες πιστούς του που κινδύνευαν άμεσα και δεν ήθελε να τους εγκαταλείψει και να τους προδώσει. Υπέστη μαρτυρικό θάνατο από το φανατισμένο τουρκικό πλήθος, μπροστά στα μάτια της χριστιανικής δύσης. Ένας επί πλέον μάρτυρας την ώρα της άτακτης υποχώρησης. Την ώρα που κανείς δεν νοιάζονταν για τον ελληνισμό της Μικρά Ασίας. Έναν ελληνισμό που βρέθηκε στο μάτι του κυκλώνα όχι από δικές του επιλογές, αλλά από επιλογές της πολιτικής και τώρα πλήρωνε, αλίμονο, πολύ ακριβά τα δικά τους λάθη και αμαρτήματα. Κι όλοι αυτοί παρακολουθούσαν τη σφαγή και το δράμα εκ του ασφαλούς και εκ του μακρόθεν.

Το Βατικανό έτριβε τα χέρια του. Απαλλάχτηκε επιτέλους από αυτήν την «καταραμένη» εκκλησία της Ανατολής. (Υπάρχει έκκληση των καθολικών της Σμύρνης προς τον Πάπα, δημοσιευμένη σε εφημερίδα του Παρισιού, στις 15 Απριλίου 1922 που του ζητούν να σώσει τη χώρα από την απειλή της επιστροφής των τούρκων.) Είναι όμως αποδειγμένο πλέον περίτρανα πως οι χριστιανοί στρατιωτικοί και διπλωματικοί, ηγετικοί παράγοντες της δύσης, υπήρξαν απλοί θιασώτες της άγριας σφαγής, ένεκα των εντολών των κυβερνήσεών των.

Στις περισσότερες ιστορικές ώρες, στις δύσκολες και κρίσιμες στιγμές, οι «εξουσιαστές» και οι «προύχοντες»,   «απέδρασαν» για την ασφάλειά τους και επέστρεψαν όταν η καταιγίδα και ο κίνδυνος είχαν πια εκλείψει. Οι Κυβερνήτες , λένε οι ανθρωπιστικοί κώδικες, παραμένουν στο πλοίο και στις ήρεμες θάλασσες, αλλά και στις καταιγίδες. Δεν το εγκαταλείπουν για να σωθούν. Οι πολιτικοί όμως ακόμα και σε ήρεμες θάλασσες έχουν ετοιμάσει τον τρόπο της ασφαλούς διαφυγής τους, όταν το σκάφος θα κινδυνεύσει!

Ο Βενιζέλος «αυτοεξορίστηκε» στο Παρίσι σε μια κρίσιμη στιγμή για τη χώρα, το 1920. Ο Καραμανλής «αυτοεξορίστηκε» το 1963 στην ίδια πόλη, σε μια δύσκολη και ταραγμένη εποχή. Ο Ανδρέας Παπανδρέου, εγκατέλειψε την χώρα, στην διάρκεια της χούντας γιατί κινδύνευε η ζωή του. Και οι τρεις  επέστρεψαν, όταν η καταιγίδα ήταν στο τέλος της πια, χωρίς ούτε τότε αλλά ούτε και μετά ως κυβερνήτες να περισώσουν την τιμή του Ελληνισμού. Η Κύπρος μέχρι και το 2001 τελεί υπό ξένη κατοχή υπό την ανοχή και πάλι της χριστιανικής δύσης. Ο φονιάς πάντα ο ίδιος! 27 χρόνια εθνικής ντροπής και ταπείνωσης! Τον γενναίο τον γνωρίζει κανείς από την πτώση του και όχι από την άνοδό του. Ο γενναίος έπεσε μαχόμενος στην Πύλη του Ρωμανού 29 Μαίου του 1453. Έπεσε την ώρα που ο Σταυρός , που επί αιώνες στεκότανε πάνω στον τρούλο της Αγιά- Σοφιάς, έπεφτε με τρομακτικό κρότο στη γη. Η Χριστιανοσύνη γκρεμιζότανε. Η χιλιόχρονη Αυτοκρατορία έπεφτε στα χέρια του Ισλάμ με τους Αγίους της όλους απόντες. «Αυτήν την «Αγιά Σοφιά»οι σταυροφόροι πρώτα την ταπεινώσανε. Έριξαν τα ιερά λείψανα σε βρώμικους τόπους και διαμοιράστηκαν τα ιμάτιά της. Έφεραν μέσα στο ναό μουλάρια οι αντίχριστοι για να φορτώσουν όλα τα ιερά. Αυτοί οι πρώτοι ληστές, αυτοί οι πρώτοι ατιμωτές. Ποδοπάτησαν την καρδιά της. Χριστιανοί οι πρώτοι βάνδαλοι. Αυτοί το 1204 σκότωσαν το σώμα της αυτοκρατορίας και τώρα ο τούρκος σκοτώνει, αλίμονο, και την ψυχή της………………………Δεν υπάρχει πουθενά, δεν φαίνεται στόλος…….δεν υπάρχει βοήθεια……..οι ηγεμόνες της δύσης εγκατέλειψαν την Βασιλεύουσα και το λαό της……….πρόδωσαν την τιμή της χριστιανοσύνης…….  Τώρα ο αγώνας μας έπαιρνε άλλο νόημα. Βαδίζαμε προς το θάνατο. Όμως ο θάνατος μας εξύψωνε. Δεν θα λυγίζαμε, όχι. Ο θάνατος ήταν ο τελευταίος προμαχώνας. Θα γινόμασταν μαζί του συντρίμμια, αλλά και θα τον συντρίβαμε. Θα τον ακυρώναμε. Κι έτσι αθάνατοι θα μπαίναμε στο πάνθεο των μαρτύρων. Αυτό που χρόνος βέβηλος δεν άγγιξε ποτέ………………………..Οι καμπάνες κτυπούσαν πένθιμες. Τώρα και ο λαός είχε επιλέξει το δρόμο του Μαρτυρίου, το δρόμο της ύστατης αγωνίας. Ο λαός, αυτός ο περήφανος και βασανισμένος, έπαιρνε την απόφαση να τραβήξει το δρόμο του Γολγοθά και του μαρτυρίου. Κι αυτή η απόφαση τον μεγάλυνε. Και δεν ήξερε τότε, δεν έμαθε ίσως ποτέ, πως έτσι καταργούσε το θάνατό του, γιατί ο μάρτυρας δεν πεθαίνει, δεν τον αγγίζει ο θάνατος……………….Με τρέλαινε, με τρέλαινε το φεγγάρι απόψε. Κι η αυριανή πανσέληνος ζωντάνευε την παλιά προφητεία, αυτή που έλεγε πως η πόλη δεν θα πέσει παρά μόνο όταν η σελήνη, καίτοι γεμάτη, φανεί λειψή στο δίσκο της…………………………..

24 Μαίου η σελήνη φάνηκε ολόλαμπρη, ένας δίσκος κόκκινος σαν αίμα στην αρχή που ολοένα λεύκαζε, κι ολόκληρη η βασιλεύουσα λούστηκε στα ασήμια της. Και ξάφνου θάμπωσε, σκοτείνιασε……….η σελήνη χάνεται……………η πανσέληνος γίνεται μισή. Η προφητεία……..η προφητεία……..» Μ. Λαμπαδαρίδου «Πήραν την Πόλη Πήραν την»

Η Βασιλεύουσα, η ζηλευτή και ποθητή Πόλη ξεψύχησε.

Ο Φάρος της Ανατολής, Ο Φάρος του Ελληνισμού, του Χριστιανισμού και του Πολιτισμού έσβησε. Ο ήλιος της Ανατολής, το Φως που φώτιζε την οικουμένη έδυσε. Οι καμπάνες της αγάπης σίγησαν. Τα βαριά ευαγγέλια ποδοπατήθηκαν και ρίχτηκαν στην πυρά. Την ίδια ώρα που τα ψάρια του Καλόγερου, μισοτηγανισμένα, πηδούσαν από το τηγάνι. Σημάδι πως πάρθηκε η Πόλη.

Οι Βάρβαροι, παραζαλισμένοι από την πολυφημισμένη και ξακουστή ομορφιά της, ασέλγησαν βίαια πάνω στο νεκρό της κορμί. Δεν σεβάστηκαν ούτε παιδόπουλα, ούτε παρθένες , ούτε και τους ανήμπορους γέροντες. Δεν σεβάστηκαν τα ιερά μνειμεία τις περγαμηνές και τα βιβλία!

Κωνσταντινούπολη! Κωνσταντίνου –Πόλις!  Αμαρτωλή και Αγία!

Μια πόλη που γνώρισε τη δόξα, τη χλιδή, την πολυτέλεια, αλλά και τις έριδες, τις δολοπλοκίες και τη διαφθορά. Που γνώρισε Αυτοκράτορες ικανούς, γενναίους, τίμιους, αγωνιστές, αντρειωμένους, αλλά και μίζερους, αυταρχικούς, εγωκεντρικούς, δολοπλόκους, δειλούς και ανίκανους. Αυτοκρατόρισσες που τίμησαν το στέμμα αλλά και Αυτοκρατόρισσες που το ατίμασαν. Αυτοκρατόρισσες περήφανες, δυναμικές, ερωτικές εν τάξη και μέτρω. Έθρεψε όμως και Αυτοκρατόρισσες ηδονικές, λιγόψυχα και ασυλλόγιστα φιλήδονες, δολοπλοκείς και πόρνες. Λόγιους και κληρικούς που αναβάθμισαν την ποιότητα ζωής και τις ανθρωπιστικές αξίες. Αλλά και άλλους που οι ανθρώπινες αδυναμίες και η μικροψυχία τους, επέφεραν διχόνοιες, δεινά και συμφορές. Οι άρχοντες, γράφει στις αρχές του 15 αιώνα, ο μοναχός Ιωσήφ Βρυέννιος, συμμετέχουν στις παρανομίες, οι διαχειριζόμενοι τα κοινά είναι άρπαγες, οι δικαστές δωρολήπτες και όσοι μεσιτεύουν ψευδολόγοι με ολέθριο αντίκτυπο στην κοινωνία. Οι εγωιστές οι αλαζόνες, οι αχάριστοι, οι λασπολόγοι, οι αδιάλλακτοι κ.τ.λ…κυριαρχούν. Οι ανθρώπινες σχέσεις δοκιμάζονται σκληρά. Γνωστή , πολύ γνωστή αυτή η περιγραφή του μοναχού. Θυμίζει άραγε κάτι από το σήμερα!! Ο Ισπανός Pero Tafor, ευγενής ο ίδιος, περνώντας μέσα από τα υπολείμματα του Βυζαντινού κράτους στην Θράκη, 16 χρόνια πριν την άλωση, 1437, διαπίστωσε πως σε κανένα μέρος του κόσμου οι ευγενείς δεν ήταν τόσο βάναυση έναντι των χωρικών.

Αυτή η Πόλη, που πάντα ήταν στο Μάτι του Κυκλώνα, τα γνώρισε όλα. Τη δημιουργία και τη φθορά. Το υπέρτατο και το έσχατο. Την έπαρση και την καταστροφή. Την δόξα και την ταπείνωση. Τη γενναιότητα και τη μικροψυχία, τον έρωτα και το μίσος. Την αλληλεγγύη αλλά και την υπεροψία. Την υπεροχή και το φθόνο.

Σπαρακτικές κραυγές συγκλόνισαν τη Πόλη. Εάλω! Εάλω η Πόλις! Ράγισαν τα θεμέλια της οικουμένης και ο πόνος και η θλίψη επισκίασαν, τον ουρανό του κόσμου και τις καρδιές των ανθρώπων. «Ο ήλιον εβασίλεψεν, σον ουρανόν κι εφάνθεν - Ο Πόντος πα εσκοτείνεψεν, η Πόλ’ όντες επάρθεν». Σφαγή, αίμα, θάνατος, θρήνος στην Πόλη. Η άλλοτε κραταιά, λαμπερή, Πορφυρά Βασιλεύουσα, ντύθηκε τη ζοφερή νύχτα, τον πόνο, το αίμα, το θρήνο και το θάνατο. Η λαϊκή Μούσα μίλησε για θέλημα Θεού και για τον Μαρμαρωμένο Βασιλιά. Το θέλημα Θεού ίσως ερμηνεύεται σαν μια δίκαιη τιμωρία. Η αλαζονεία της Εξουσίας, η Ηδονή της Χλιδής, οι φιλονικίες και οι έριδες για τη Νομή της Εξουσίας, διαχρονικό φαινόμενο, τα σκάνδαλα, η διαφθορά, ο αυλισμός, ο πλουτισμός, η καμαρίλα, η φθορά των αξιών και η περιθωριοποίηση κοινωνικών ομάδων έχουν το τίμημά τους. Πικρό, σκληρό, βίαιο. Δυστυχώς όλοι οι εξουσιαστές ξεχνούν την ιστορία και δεν διδάσκονται από τα διδάγματά της. Δεν θυμήθηκαν οι Βυζαντινοί εξουσιαστές την Ρωμαϊκή αυτοκρατορία. Δεν θυμήθηκαν την πτώση της. Δεν προβληματίστηκαν πως έπεσε την ώρα που οι εξουσιαστές είχαν εφαρμόσει το ιστορικό δόγμα, «άρτον και θεάματα», ενώ ο λαός λιμοκτονούσε, υπέφερε και διώκονταν και οι άνθρωποι του συστήματος ζούσαν μέσα στην χλιδή, την ηδονή και την αλαζονεία. Την ώρα που στα σαλόνια της εξουσίας είχαν ξεπέσει το μέτρο και η αισθητική και η ηθική είχε ισοπεδωθεί. Τα ίδια φαινόμενα, με παραλλαγές, απαντούνται και σήμερα. Η εξουσία πάντα η ίδια. Όλες οι έννοιες και οι λέξεις εξευμενίστηκαν εκτός από την λέξη εξουσία. Τα μάτια της πάντα πέτρινα, σαν της Μέδουσας, για να μην βλέπει τα ανθρώπινα δράματα γύρω της…….

Αυτοκράτορες του Βυζαντίου υπήρξαν οι :

Μέγας Κωνσταντίνος 306-337 Ιδρυτής της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Κωνστάντιος 337-361- Ιουλιανός 361-363 ,γνωστός και ως ο παραβάτης. Φλάβιος Κλαύδιος Ιουλιανός, το πλήρες ονομά του. Ονομάστηκε παραβάτης γιατί ως αυτοκράτορας, επειρεσμένος από την αρχαία ελληνική φιλοσοφία, θελησε να την επαναφέρει στην αυτοκρατορία του, η οποία όμως είχε πάρει ήδη το δρόμο της και ο χριστιανισμός είχε ριζώσει. ……………… ……………….

Κωνσταντίνος ΙΑ΄ ο Παλαιολόγος ο Τελευταίος Αυτοκράτορας του Βυζαντίου 1448-1453

Ακόμα και ο ίδιος ο Βύζας ο Μεγαρεύς δεν θα μπορούσε να φανταστεί ότι αυτή η μικρή κώμη που δημιούργησε, θα ήταν από τα σημαντικότερα κεφάλαια της παγκόσμιας ιστορίας.

Σήμερα, έτος 2001,ελάχιστα είναι τα μνημεία που θυμίζουν Βυζάντιο και Ελληνισμό. Ο ναός της Αγίας Σοφίας  χρησιμοποιείται και εκτίθεται ως αρχαιολογικό μουσείο. Τίποτα δεν δείχνει την πάλε ποτέ ομορφιά της. Τα θαυμαστά ψηφιδωτά της έχουν καταστραφεί ή έχουν επικαλυφτεί. Ελάχιστα σώζονται κι αυτά μισό κατεστραμμένα. Ο χώρος έχει αλλοιωθεί αφού έχουν τοποθετηθεί επί πρόσθετες κατασκευές. Ότι διασώθηκε από την  ληστρική παρουσία των σταυροφόρων το 1204, σχεδόν αποτελειώθηκε το 1453 από τους Οθωμανούς………..

Στην άλλοτε Βασιλεύουσα σώζεται επίσης ένα μικρό μέρος των τειχών της πόλης. Τριπλό τείχος και μπροστά η τάφρος με το νερό. Η ωραία πύλη, η πύλη δηλαδή από όπου έμπαινε ο στρατός μετά από κάποια νίκη και παρέλαυνε μπροστά από τον αυτοκράτορα. Τα μάρμαρα αυτής της πύλης βρίσκονται παρατημένα σε κάποιου σημεία  κεντρικού δρόμου της πόλης. Σώζεται η μεγάλη στήλη (κολώνα) πάνω στην οποία ήταν τοποθετημένο το άγαλμα του Μέγα Κωνσταντίνου. Το άγαλμα δεν υπάρχει. Από τις πάμπολλες εκκλησίες της πόλης ελάχιστες απέμειναν. Πιο ονομαστές η εκκλησία της Παναγίας των Βλαχερνών και της Ζωοδόχου Πηγής ή άλλως η εκκλησία του Βαλουκλή.  ΙΕΡΑ ΠΑΤΡΙΑΡΧΙΚΗ ΚΑΙ ΣΤΑΥΡΟΠΗΓΙΑΚΗ ΜΟΝΗ ΤΗΣ ΖΩΟΔΟΧΟΥ ΠΗΓΗΣ ΒΑΛΟΥΚΛΗ. Εκεί υπάρχουν και οι τάφοι των πατριαρχών οι οποίοι σκυλεύτηκαν το 1955 στα γεγονότα της Κωνσταντινούπολης. Ήταν μια προσχεδιασμένη ,φανατισμένη επιδρομή, εναντίον όχι μόνο του ελληνισμού της πόλης αλλά παντός ελληνικού και χριστιανικού, από το φανατισμένο και μαινόμενο όχλο, με την ανοχή και «ενοχή» της κυβέρνησης Μεντερές. 

Είναι η εκκλησία στην οποία αναφέρεται ο θρύλος με τα ψάρια του καλόγερου. Κτίστηκε από τον Λέων τον ΣΤ΄ το Σοφό. Στην εκκλησία της Παναγίας των Βλαχερνών είναι γραμμένος ο Ακάθιστος Ύμνος. «Τη υπερμάχω Στρατηγώ τα νικητήρια…». Τον ύμνο αυτό έψαλαν κλήρος και λαός όταν οι Άβαροι επετέθησαν στην Βασιλίδα, ενώ ο αυτοκράτορας Ηράκλειος βρισκόταν σε εκστρατεία εναντίων των Περσών που απειλούσαν το Βυζάντιο. Οι Άβαροι αποκρούστηκαν από το γιο του αυτοκράτορα και τον Πατριάρχη Σέργιο, το καλοκαίρι του 626.

Το Πατριαρχείο με τον Ιερό Ναό του Αγίου Γεωργίου δεσπόζει δίπλα στον Κεράτιο κόλπο, στην ονομαστή κάποτε συνοικία του Φαναριού. Η πύλη όπου κρεμάσανε οι τούρκοι τον πατριάρχη Γρηγόριο το Ε΄, με την έναρξη της Ελληνικής επανάστασης του 1821, εξακολουθεί να παραμένει «επτασφράγιστη». Ο Ελληνισμός της Πόλης που στα μέσα του περασμένου αιώνα αριθμούσε 300.000, συρρικνώθηκε στις 2.000. Οι ελληνικές συνοικίες και τα ελληνικά καταστήματα έχουν καταστραφεί.

1456: Πτώση του Δουκάτου της Αθήνας. 1460: Κατάκτηση του Δεσποτάτου της Πελοποννήσου

( Παλαιολόγων). 1461:Παράδοση της Αυτοκρατορίας της Τραπεζούντας.

Ο Ελληνισμός στο απόλυτο σκοτάδι του Οθωμανισμού.

1920 Η Ελλάς των Πέντε θαλασσών και των δύο Ηπείρων. 1922, είναι η σπαραχτική έξοδος. Το Τέλος του Μικρασιατικού Ελληνισμού και η «Ζωή εν Τάφω» χωρίς ανάσταση. Όλος ο χριστιανικός πληθυσμός της Μικρά Ασίας ξεριζώνεται από τη γη του. Ίσως, ίσως η χειρότερη στιγμή της ελληνικής Ιστορίας. Ίσως χειρότερη και από την πτώση της Βασιλεύουσας. Εκεί χάθηκε το Βυζάντιο, αλλά ο ελληνισμός επιβίωσε. Εδώ χάθηκε για πάντα ο Ελληνισμός. Και η ΑΡΓΩ δεν υπάρχει πια, όπως δεν υπάρχει και το αρχαίο Ελληνικό Πνεύμα. Δεν υπάρχει η πίστη και η αγάπη για τον Ελληνισμό. Η ΑΡΓΩ απομυθοποιήθηκε, το πνεύμα εκποιήθηκε, Ο πατριωτισμός (Ελληνισμός) εγκλωβίστηκε, η ορθοδοξία αμφισβητήθηκε , οι παραδόσεις εκτελέστηκαν και οι πατρίδες διαγράφηκαν. Ο Ελληνισμός της Μ. Ασίας και του Πόντου επέζησε γιατί κάθε ώρα και στιγμή ήταν έλληνες! Παίζανε πολλά. Ακόμα και την ίδια τη ζωή τους. Όρθιες ψυχές! Για όλους τους Πρόσφυγες οι Πατρίδες χάθηκαν , μονάχα ως Γεωγραφικοί χώροι.

Ο μεγάλος πνευματικός Γάλλος Octave Merlier λεει. «Η απώλεια της Μικρά Ασίας σημαίνει το τέλος 20 αιώνων ιστορίας……Το έτος 1453 σημαίνει το τέλος του Βυζαντίου. Το έτος 1922 είναι πολύ πιο τραγικό». Ο τότε πρόξενος των Η.Π.Α στην Σμύρνη Horton, στο βιβλίο του «The Blight of Asia»  New York 1926 γράφει. «Μονάχα η καταστροφή της Καρχηδόνας από τους Ρωμαίους μπορεί να συγκριθεί με τη συμφορά της Σμύρνης. Ωστόσο στην Καρχηδόνα δεν υπήρχε κανένας χριστιανικός στόλος να ατενίζει αδιάφορα τη συμφορά που γι’ αυτήν υπεύθυνες ήταν οι κυβερνήσεις τους». Τα εγκλήματα που διαπράχτηκαν σε βάρος των ελληνικών πληθυσμών αλλά και των Αρμενικών ήταν εγκλήματα κλασικής μορφής γενοκτονίας. Παρά ταύτα ο Βενιζέλος έκανε πρόταση το 1932, να απονεμηθεί στον Κεμάλ Ατατούρκ το βραβείο Νόμπελ της Ειρήνης!!

Από την εποχή των Σταυροφοριών και μετά υπάρχει η τάση στην καθολική εκκλησία να θεωρεί τους Μουσουλμάνους απίστους, ως μικρότερο κακό από τους Ορθόδοξους. Τα ιστορικά γεγονότα σ’ αυτό το συμπέρασμα οδηγούν. Γνωστός ο ρόλος του Βατικανού στην «Άλωση της Πόλης» παρ’ όλο που ο τελευταίος αυτοκράτορας, γνωρίζοντας την ταπείνωση του ίδιου, του λαού του , της Βασιλεύουσας, αλλά και της ίδιας της ορθοδοξίας, δέχτηκε τους Λατίνους να συν λειτουργήσουν στην Αγία Σοφία και να μνημονεύσουνε το Πάπα, ελπίζοντας στην βοήθειά τους, που δεν ήρθε ποτέ. Το σχίσμα της Ανατολικής και Δυτικής Εκκλησίας έγινε το 1054 επί Πατριάρχου Μιχαήλ Α΄ Κηρουλάριου. Πάπας την ίδια περίοδο ήταν ο Λεόντιος Θ΄.

Η άφιξη των καθολικών στην Βασιλεύουσα  και η συν λειτουργία στην Αγιά Σοφιά, στις 12 Δεκεμβρίου του 1452 ημέρα της εορτής του Αγίου Σπυρίδωνος, δημιούργησε εντάσεις , ταραχές και διαδηλώσεις ανάμεσα στους ενωτικούς και τους ανθενωτικούς. Από τα χαράματα οι άνθρωποι είχανε κατέβει να πιάσουν θέση στην πλατεία του Αυγουσταίου, μπροστά από την Αγία Σοφία και ως πέρα ο Ιππόδρομος ήτανε ασφυκτικά γεμάτος. Αμίλητοι περίμεναν να τελειώσει η ενωτική λειτουργία, με τα πρόσωπα σφιγμένα και οι ψυχές γεμάτος οργή και πόνο. Μια ανθρωποθάλασσα  , που αναριγούσε στην παγωνιά έτοιμη να εκραγεί στο πρώτο σύνθημα. Κάποιοι λόγιοι, που το πλήθος τους σέβονταν, ανέλαβαν το δύσκολο έργο να τους καθησυχάσουν όσο κρατούσε η λειτουργία. Ο Βασιλιάς με την βαριά αυτοκρατορική πορφύρα και το στέμμα των παλαιολόγων στο κεφάλι, παρακολουθούσε την κρίσιμη λειτουργία, με τους 300 ιερωμένους, με επικεφαλής τον καρδινάλιο. Σε λίγη ώρα ακούστηκε το «Filioque». Μια λέξη ήταν που γεφύρωνε το χάσμα ανάμεσα στη Δύση και το Βυζάντιο. Κι ύστερα το όνομα του Πάπα να μνημονεύεται μέσα στην Αγιά Σοφιά πλάϊ στο όνομα του Βυζαντινού Πατριάρχη.

Ο λαός φώναζε τώρα ακράτητος και τα δάκρυα είχανε γίνει θυμός. «Βασιλέα μας πρόδωσες», και «δεν θέλουμε την ανάμειξη των αζυμιτών στην εκκλησία μας..» Ο Λουκάς Νοταράς είπε τότε στον αυτοκράτορα , διαχωρίζοντας τη θέση του. « Κρειττότερον εστίν ειδέναι εν μέση τη πόλει φακιόλιον βασιλεύον Τούρκων ή καλύπτραν λατινικήν». Προτιμώ να δω το σαρίκι του σουλτάνου μέσα στην πόλη μας, παρά τη μίτρα τη λατινική του καρδινάλιου. Τα λόγια αυτά του μεγάλου δούκα ξεσήκωσαν την οργή του λαού. Λίγους μήνες αργότερα, ο Λουκάς Νοταράς πλήρωσε αυτά τα λόγια του με το αίμα του και το αίμα των παιδιών του από την χαντζάρα του τούρκου σαρικοφόρου!  Φάνηκε η συμπεριφορά τους στην Άλωση της Πόλης, στην Ελληνική επανάσταση με την συμπεριφορά της περιβόητης «Ιεράς Συμμαχίας», φάνηκε στην Μικρά Ασία! Την εποχή της πτώσης της Βασιλεύουσας πάπας στη Ρώμη ήταν ο Κάλλιστος ο Γ΄.(1378-1458). Ισπανός επίσκοπος της Βαλένθια με το όνομα Αλφόνσος Πόρχα. Βρέθηκε στην Ρώμη σε μια επίσκεψη και εγκαταστάθηκε εκεί. Άλλαξε το επίθετό του από Μπόρχα σε Βοργίας και θεμελίωσε στην παπική έδρα την δυναστεία των Βοργίων. Το 2001, η  άφιξη του Πάπα Ιωάννη Παύλου Β΄ στην Ελλάδα δημιούργησε μια πολύ μικρότερης κλίμακας, παρόμοια κατάσταση. Γνωστά και τα συμφέροντα που υπονόμευσαν και σχεδίασαν την αποπομπή του Ελληνισμού από την Μ. Ασία. Από ένα χώρο που η παρουσία του ξεπερνάει τα 3.000 χρόνια. Ο Ελληνορθόδοξος πληθυσμός έπρεπε να συρρικνωθεί γιατί απέδειξε ότι αφομοιώνει και δεν αφομοιώνεται. Ο ελληνισμός κρατούσε τα κλειδιά και τον πλούτο της Ανατολής. Η Ορθοδοξία εμπόδιο στα επεκτατικά σχέδια της Καθολικής Γερμανίας. Το περιβόητο δόγμα « Drang Nach Osten», δηλαδή «Ώθηση προς την Ανατολή», δεν μπορούσε να υλοποιηθεί όσο ο Ελληνισμός βρίσκονταν στην Ανατολή. Έπρεπε να εκριζωθεί και να συμπυκνωθεί. Η Γερμανία που ήθελε να έχει πρωταγωνιστικό ρόλο στην Ανατολή,  εκμεταλλεύτηκε στο έπακρο το κίνημα των Νεότουρκων και με τους Διπλωμάτες της αλλά και με τους Στρατιωτικούς της μέσα στην Τουρκία, καθοδηγούσε και κινούσε τα νήματα για το «ξεκαθάρισμα» της Ανατολής. Άλλωστε η τάση της Γερμανίας προς την Ανατολή έχει τις ρίζες της από το μεσαίωνα. «Πορεία προς Ανατολάς», με το τάγμα των τευτόνων – Γερμανική Χάνσα, να προεκταθεί προς την Ανατολή, σε βάρος της Πολωνίας, της Λιθουανίας και της ίδιας της Ρωσίας. Έτσι ξεκίνησε το ξεκαθάρισμα των μη Οθωμανικών και μη ισλαμισθέντων  πληθυσμών με αποκορύφωμα τη σφαγή των Αρμενίων και τη Γενοκτονία του Ελληνισμού. Η γενοκτονία του ελληνισμού της Ανατολής, στο ξεκίνημα της νέας χιλιετίας έχει ξεσκεπαστεί και έχει αποδειχθεί και από επίσημα έγγραφα διαφόρων χωρών, τα οποία είδαν το φως της δημοσιότητας από διάφορους επιστήμονες οι οποίοι μελέτησαν τα αρχεία διάφορων κρατών. Ο Καθηγητής Ενεπεκίδης Πολυχρόνης μέσα από τα αρχεία της Βιέννης, ο Χάρης Τσιρκινίδης μέσα από τα αρχεία της Γαλλίας και ο Κώστας Φωτιάδης που συγκέντρωσε όλο το αποδεικτικό υλικό, είναι μερικοί από ανθρώπους που συνέβαλαν στην απόδειξη της γενοκτονίας που συντελέστηκε. Η Ελληνική πολιτεία όχι μόνο δεν εξέδωσε τα ντοκουμέντα αυτά, αλλά δεν είχε και δεν έχει την πολιτική βούληση, να θέσει το θέμα της γενοκτονίας σε διεθνή επίπεδο. Στοιχεία από αυτές τις έρευνες παρατίθενται αποσπασματικά στο τέλος του ιστορικού των τοπικών διαμερισμάτων του Δήμου Ελλησπόντου.

Δύο φορές η Γερμανία αιματοκύλησε την ανθρωπότητα. Στο Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο η Ρωσία η Γιουγκοσλαβία και η Ελλάδα χάσανε το 10% του Πληθυσμού τους. Το Φοβερό ολοκαύτωμα 1941-1945 όπου εξοντώθηκαν 600.000 ορθόδοξοι Σέρβοι αποσιωπήθηκε και αποσιωπάται με κάθε δυνατό τρόπο. Η Κροατία μαζί με το Βατικανό ήταν εκτελεστές και εμπνευστές αντίστοιχα. Η Σερβία ήταν αυτή που αντιστάθηκε στην Γερμανία ενώ η Κροατία και Σλοβενία πήγαν με το μέρος του Άξονα. Είκοσι περίπου χρόνια μετά την γενοκτονία του Ποντιακού ελληνισμού και της Μ. Ασίας επαναλαμβάνεται μια ακόμα γενοκτονία. Αυτή του Σέρβικου λαού με θύτες τους φανατικούς παπικούς Κροάτες. Ο Υπουργός της Εθνικής Παιδείας της Κροατίας δήλωσε στις 22 Ιουλίου 1941 στο «Grospic» Θα σκοτώσουμε ένα μέρος των Σέρβων, θα εξορίσουμε άλλο ένα και το υπόλοιπο θα αναγκαστεί να ασπαστεί την Καθολική θρησκεία και θα απορροφηθεί από το κροατικό στοιχείο. Δεν ήταν η πρώτη φορά που με τις ευλογίες του Βατικανού εξολοθρεύονταν χιλιάδες άνθρωποι. Είναι γνωστή η νύχτα του Αγίου Βαρθολομαίου στην εποχή του μεσαίωνα. Η σφαγή όμως του Σερβικού ορθόδοξου στοιχείου έγινε σε χρόνο ρεκόρ. Μέσα σε 5 εβδομάδες εξοντώθηκαν πάνω από 600.000 χριστιανοί ορθόδοξοι. Το προηγούμενο ρεκόρ ήταν η εξόντωση χιλιάδων ανθρώπων της Λιβύης στα στρατόπεδα θανάτου, μετά την αντίστασή τους με επικεφαλής τον εθνικό ήρωα της Λιβύης Ομάρ Μουχτάρ. Η επόμενη πράξη ήταν ο διαμελισμός της Γιουγκοσλαβίας. Η Γερμανία έπαιξε και πάλι το παιχνίδι της. Οι ισχυροί υπέγραψαν το πιστοποιητικό θανάτου της Γιουγκοσλαβίας. Το 1999 η Σερβία βομβαρδίστηκε ανελέητα από τους ισχυρούς της γης σ’ έναν ακήρυχτο πόλεμο. Στα Βαλκάνια όμως έπεται συνέχεια….

Τα ιστορικά γεγονότα αποδεικνύουν ότι ο μεγάλος στόχος είναι η ορθοδοξία και οι λαοί της.

Το μακάβριο θέαμα της φωτογραφίας είναι από την σφαγή των Αρμενίων. Δικάστηκε ποτέ η τουρκία γι’ αυτό της το έγκλημα!!

Η Ελληνική ομάδα «ΠΟΝΤΟΣ» του Κολεγίου Ανατόλια. Το 1921  οι κεμαλικοί κρέμασαν μαθητές! Γιατί; Τη μαρτυρία πέρα από τους πρόσφυγες τη δίνει ο αμερικανός Καρλ Κόμπτον, διευθυντής του Κολλεγίου το 1921. «….ένα τρίτο στοιχείο ήταν μια φωτογραφία ομάδας ποδοσφαίρου, όπου οι παίχτες φορούσαν ριγωτές φανέλες. Αν και η φωτογραφία ήταν απρόμαυρη, οι ερευνητές ισχυρίστηκαν ότι ήταν λγαλανόλευκες, σαν την ελληνική σημαία…..εκείνες τις ημέρες μάθαμε ότι έξι από τους έλληνες καθηγητές και δύο μαθητές καταδικάστηκαν και κρεμάστηκαν στην Αμάσεια…». Πηγή Εφημερίδα «ΠΟΝΤΟΣ»

Η συλλογή και καταγραφή των ντοκουμέντων της Ποντιακής Γενοκτονίας που είχε σχεδιαστεί να εκδοθεί από τη βουλή των ελλήνων ματαιώθηκε! Ο καθηγητής Κώστας Φωτιάδης, συντάκτης των τόμων με τα ντοκουμέντα της γενοκτονίας, επισκέφτηκε τον γενικό γραμματέα της Βουλής, κ.Π.Τζωρτζόπουλο για να του  παραδώσει αυτούς του τόμους. «Με αμηχανία ενοχής, αρνήθηκε να παραλάβει τους τόμους, χωρίς να μου αποκαλύψει τους πραγματικούς πολιτικούς λόγους» γράφει ο Κώστας Φωτιάδης. Όμως ευθύνες και ενοχή έχει και ο απανταχού Ποντιακός Ελληνισμός, που απεμπόλησε την ιστορική του περηφάνια και αξιοπρέπεια χάριν των οικονομικών, προσωπικών και πολιτικών σκοπιμοτήτων……………………………. Κλείνοντας το κεφάλαιο της εισαγωγής, είναι αναγκαίο να εξειδικευτεί η φράση του εξωφύλλου: Οι Διπλωμάτες δύνανται να ψεύδονται αλλά οι λαοί δε λησμονούσι. Στο όνομα της απόλυτης ελευθερίας και της απόλυτης Δημοκρατίας, έννοιες που εκπορεύτηκαν από αυτήν την χώρα σε όλη την ανθρωπότητα, οι εξουσιαστές και οι Διπλωμάτες έχουν το δικαίωμα να ψεύδονται και να ασχημονούν. Οι Λαοί όμως δεν έχουν το δικαίωμα να ξεχνούν και να ανέχονται!

«Κεφάλι δίχως μνήμη είναι θέση αφρούρητη» ρήση του Μ. Ναπολέων.

«Έναν πουλίν , μαύρον πουλίν

Μαύρον άμον την νύχταν

 Ολονυχτίς τριγύριζεν

Ολόερα ‘ς σον Κάστρον 

‘ς σον Κάστρον σα μαντρότοιχα

τη μαυρό-Τραπεζούντας….

Κάποτε εγέντονε σεισμός 

Κι η γη όλεν εσείεν

Κι έναν ημέραν άχαρον

έναν ημέραν μαύρον

επάρθεν τα κλειδία ‘θε

κι ο Κάστρεν εκρεμίεν.

Κι ο Κάστρεν, ο θεόρατον 

Εγέντον κοιμητήρι»

Από την «Καμπάνα του Πόντου» του Φίλων Κτενίδη.

Ο Φίλων Κτενίδης γεννήθηκε στην Κρώμνη του Πόντου το 1889. Πτυχιούχος της ιατρικής σχολής, ιδρυτής του Σωματείου «Παναγία Σουμελά» (1950) και θεμελιωτής της  Ιεράς Μονής.

 

 

ΤΑ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ

Πενήντα εφτά χρόνους λαφυραγωγούσανε οι Λατίνοι και οι Φράγκοι την άμοιρη Βασιλεύουσα. Κι όταν επέστρεψε ο Μιχαήλ Παλαιολόγος από την εξορία του στην Νίκαια, το 1261, τίποτα δεν θύμιζε το παλιό μεγαλείο της. Όλα ήταν λεηλατημένα, κατεστραμμένα αλύπητα. Ακόμα και το μολύβι των τρούλων είχανε λιώσει, για να το πουλήσουνε οι βάνδαλοι. Μερικά σημαντικά ιστορικά γεγονότα, κυρίως πολεμικές μάχες, μπορούν να χαρακτηριστούν σημαντικές για το έθνος που τις κέρδισε και γενικότερα αλλά και για την διαμόρφωση της πολιτικής μιας ευρύτερης γεωγραφικής περιοχής με αποτέλεσμα τον επηρεασμό της ζωής των κοινωνιών. Ένα τέτοιο σημαντικό γεγονός υπήρξε και η μάχη του Μπουβιν στα 1214, όπου η Γαλλία του Βασιλιά Φίλλιπου Β’ Αύγουστου νίκησε τον στρατό του ηγεμόνα της Αγγλίας Ιωάννη που συμμάχησε με την Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία του Όθωνα  Δ΄ του Μπρούνσβικ. Η μάχη εκείνη αποτέλεσε και το κομβικό σημείο για την διαμόρφωση της Εθνικής συνείδησης των Γάλλων. Αυτό που επεδίωξαν και πέτυχαν οι Έλληνες από τον 8^ο π.Χ αιώνα. Δηλαδή περίπου πριν 2000 χρόνια!! Το τέλος του δέκατου τρίτου αιώνα βρήκε την αυτοκρατορία κουρασμένη και εξαντλημένη οικονομικά. Δεν είχε χρήματα να πληρώσει τις παραμεθόριες φρουρές της, τους ακρίτες και η φύλαξη των συνόρων είχε παραμεληθεί με αποτέλεσμα να περνάνε ανενόχλητοι οι γαζήδες στα εδάφη της, αυτοί οι μωαμεθανοί παραμεθόριοι, που είχανε αυτοκηρυχτεί υπερασπιστές της πίστης του Μωάμεθ. Εκείνες τις τελευταίες δεκαετίες του δέκατου τρίτου αιώνα, δημιουργήθηκε ένα μικρό εμιράτο ανατολικά του βιθυνικού Ολύμπου. Ιδρυτής του ήτανε κάποιος φύλαρχος Ερτογρούλ, που πέθανε το 1281 και τον διαδέχτηκε ο γιος του ο Οσμάν, αυτός που ίδρυσε την δυναστεία των Οσμανλήδων ή Οθωμανών και το 1301 έφερε εκεί, στις πλαγιές του βιθυνικού Ολύμπου, τους πρώτους αποίκους, τον πρώτο πυρήνα του λαού του, που τους γαλούχησε με θρύλους. Ο Οσμάν κατέκτησε την βιθυνική Προύσα και την έκανε πρωτεύουσά του. Τότε στήθηκαν τα θεμέλια της μακροβιότερης δυναστείας που γνώρισε ποτέ η ανθρωπότητα, η οποία κράτησε μέχρι το 1923, όταν ο Κεμάλ δημιούργησε το τουρκικό κράτος και κατήργησε το Σουλτανάτο. Το Κατακτητικό έργο του Οσμάν συνέχισε ο γιος του, ο τρομερός Ορχάν. Εκείνες τις κρίσιμες δεκαετίες, αντί να ισχυροποιηθεί η αυτοκρατορία και να διώξει από τα εδάφη της το νέο κατακτητή, σπαρασσότανε από καινούριο εμφύλιο πόλεμο. Αυτή τη φορά μεταξύ του Ιωάννη Καντακουζηνού και των αντιβασιλέων του εφτάχρονου Ιωάννη Παλαιολόγου. Σε τέτοια βαθμό είχε φτάσει η πολιτική και ηθική κατάπτωση, που ο Ιωάννης Καντακουζηνός, που είχε στεφθεί αυτοκράτορας στο Διδυμότειχο, δεν δίστασε να ζητήσει υποστήριξη από τον Ορχάν, τον εχθρό του, κι αυτός με μεγάλη προθυμία του την προσέφερε. Τον επανέφερε στον θρόνο κι εκείνος για να τον ευχαριστήσει, του έστειλε δώρο την κόρη του Θεοδώρα. Σε αντάλλαγμα ο Ορχάν του έστειλε έξι χιλιάδες μικρασιάτες μισθοφόρους, που, ύστερα από τον εμφύλιο, κανείς δεν επέστρεψε στον τόπο του. Έμειναν όλοι στην Θράκη, όπου έφεραν και τις οικογένειές τους. Η βουβωνική πανώλη το 1347, που θέρισε το ένα τρίτο του πληθυσμού της και ο μεγάλος σεισμός κατάφεραν νέα πλήγματα στην χειμαζόμενη Βασιλεύουσα και να ρίξει χαμηλά το ηθικό της. Τα στρατεύματα του κατακτητή, με τον Σουλεϊμάν τώρα, γιο του Ορχάν, καραδοκούσαν σαν τους πεινασμένους γύπες και άρπαξαν την εγκαταλειμμένη από τον σεισμό Καλλίπολη την πανέμορφη αρχόντισσα της Προποντίδας, που ήτανε και η πρώτη  κτίση τους σε ευρωπαϊκά εδάφη. Η συμφορά όταν της ανοίξεις το δρόμο δεν σε ξεχνά. Απασχολημένη στις εσωτερικές έριδες η πολιτική ηγεσία της Βασιλεύουσας επέτρεψε στον εχθρό να προχωρήσει ανενόχλητη και σε άλλες ευρωπαϊκές κτήσεις. Το 1354 κατέλαβε την Τυρολόη και λίγο αργότερα το Διδυμότειχο, ενώ παράλληλα πολιορκούσε και την Ανδριανούπολη, την πόλη κλειδί , που είχε τον έλεγχο όλων των χερσαίων δρόμων της αυτοκρατορίας. Ο Μουράτ Α΄, γιος του Ορχάν και της Ελληνίδας Νίληφερ, που θα πει Κρίνο των Νερών, κόρης ακρίτα άρχοντα, συνέχισε το κατακτητικό έργο του πατέρα του. Κατέλαβε τη Φιλιππούπολη, αποκόβοντας έτσι το δρόμο της Βασιλεύουσας προς τη δύση και το 1369 έγινε κυρίαρχος της Ανδριανούπολης, που την έκανε πρωτεύουσα του ανερχόμενου σουλτανάτου. Οι πόλεις που κατακτούσε εξισλαμίζονταν ευθύς. Οι χριστιανοί έχαναν τα δικαιώματά τους. Το ένα πέμπτο μπορούσαν να το πουλήσουνε σαν σκλάβους, τους άνδρες του έστελναν στις εργασίες των κτημάτων και τα παιδιά τα εκπαίδευαν για τον στρατό. Τότε ο Ιωάννης Παλαιολόγος έπρεπε με κάθε τρόπο να εμποδίσει τον Μουράτ να μπει στην Ανδριανούπολη. Αντί να τρέξει όμως εκεί με τον στρατό του να πολεμήσει, ταξίδεψε στη δύση, για να πείσει τους χριστιανούς ηγέτες να αναχαιτίσουνε τη λαίλαπα των Οσμανίδων. Δεν τους έπεισε όμως. Οι Σέρβοι προσπάθησαν να τους αναχαιτίσουν αλλά κι αυτοί απέτυχαν και ολόκληρη η Βαλκανική κατέρρεε από την οθωμανική αγριότητα και η αυτοκρατορία βρέθηκε ξαφνικά απογυμνωμένη. Έτσι λίγο μετά το 1373 ο Ιωάννης Παλαιολόγος είχε φτάσει στην ταπεινωτική θέση να αναγνωρίσει τον σουλτάνο ως επικυρίαρχό του και να πληρώνει φόρο υποτέλειας, αυτός ο έως λίγο πριν κοσμοκράτορας που αναγκάστηκε να στείλει ως όμηρο στην σουλτανική αυλή το γιο του Μανουήλ. Στις 15 Ιουνίου του 1389 τα συμμαχικά χριστιανικά στρατεύματα έδιναν την μεγαλύτερη μάχη τους στο Κοσσυφοπέδιο της Σερβίας. Ένας Σέρβος κατάφερε να μπει στην σκηνή του Σουλτάνου και να το μαχαιρώσει. Η Θυσία του όμως αποδείχθηκε μάταιη. Ο γιος του Μουράτ, Βαγιαζήτ, που τον ονόμασαν και Γιλτιμίρ, κεραυνό, ανακηρύχτηκε ευθύς σουλτάνος και οδήγησε τα στρατεύματά του στη μάχη του Κοσσυφοπεδίου όπου οι ενωμένες χριστιανικές δυνάμεις του Βούλγαρου Σισμάν και του Μίρτσεα της Βλαχίας ηττήθηκαν οικτρά. Η νίκη αυτή τον έκανε κυρίαρχο της Βαλκανικής και το 1393 , ύστερα από σκληρή πολιορκία, έπεφτε στα χέρια του και η Τύρναβο, η έδρα του βουλγαρικού Πατριαρχείου. Το 1396, ο Βαγιαζήτ έφτασε με τα στρατεύματά του έξω από τα τείχη της Κωνσταντινούπολης, αποφασισμένος να την κυριεύσει. Αναγκάστηκε όμως να αποσύρει τα στρατεύματά του γιατί ο βασιλέας της Ουγγαρίας Σιγισμόνδος, με ιππότες από την Βλαχία και την Ενετία, έρχονταν εναντίον του. Τους αντιμετώπισε στην θρακική πεδιάδα και τους διέλυσε. 60 χιλιάδες χριστιανοί πολεμιστές νικήθηκαν και ο ηγεμόνας της Βλαχίας έγινε φόρου υποτελής στον Σουλτάνο. Έτσι ο Βαγιαζήτ άπλωσε πανιά και πέρα από τον Δούναβη. Ήταν τότε που επέστρεφε θριαμβευτής και έκτισε σε μια στρατηγική θέση, στο στενότερο σημείο του Βοσπόρου, από την ασιατική πλευρά ένα τεράστιο φρούριο. Το Αναντολού – χισάρ.( Με την ποδοσφαιρική ομάδα Αναντολού έπαιξαν οι Ακρίτες Κοζάνης το 2001 στην Τουρκία.)  Το 1402 βάδισε και πάλι εναντίον της Βασιλίδας και ζήτησε την παράδοση της πόλης. Αναγκάστηκε όμως και πάλι να λύσει την πολιορκία της πόλης γιατί τώρα ερχόταν εναντίον του ο Τάταρος Τιμούρ, ο τρομερός. Σύμμαχος της διαμελιζόμενης αυτοκρατορίας και εκδικητής των απογόνων του Οσμάν. Ο Τιμούρ τον υποχρέωσε να επιστρέψει αρκετές από τις κτήσεις του στην αυτοκρατορία και τον παγίδεψε στο οροπέδιο της Άγκυρας. Εκεί τον αφάνισε. Τον Ιούλιο του 1402 ο Βαγιαζήτ, ο κεραυνός, βρίσκονταν αιχμάλωτος και κατεστραμμένος. Η ήττα εκείνη θα μπορούσε να σημάνει και το τέλος των Οθωμανών Οσμανλήδων. Όμως η αυτοκρατορία δεν είχε ούτε τόση δύναμη για να την σπρώξει στον αφανισμό. Έτσι ύστερα από τον πρόσκαιρο ακρωτηριασμό το σουλτανάτο ξεπέρασε τα τραύματά του και μετά από μια κρίσιμη δεκαετία βγήκε ανανεωμένο και με νέες κατακτητικές διαθέσεις. Το 1413 ανακηρύχτηκε Σουλτάνος ο Μωάμεθ Α΄, φιλειρηνικός και συνετός άνθρωπος. Τον διαδέχτηκε ο γιος του Μουράτ ο Β΄ το 1421, αυτός που στρατοπέδευσε το 1422 στην κοιλάδα του λύκου για να κατακτήσει την βασιλεύουσα. Τον διαδέχτηκε ο γιος του Μωάμεθ ο Β’ στον οποίο και κληροδότησε το όνειρο της κατάκτησης της βασιλεύουσας. Στρατοπέδευσε και αυτός στην ίδια κοιλάδα του λύκου και έγινε το 1453 ο πορθητής της βασιλεύουσας. Η βασιλίδα ήταν αδύνατο να σωθεί στην κατάσταση που ήταν. Εκτός και αν ξεσηκώνονταν οι χριστιανοί ηγεμόνες και τον ανάγκαζαν όχι μόνο να φύγει αλλά και να επιστρέψει κάποιες πανέμορφες χριστιανικές πόλεις που στέναζαν εξισλαμιζόμενες με απίστευτη αγριότητα. Θα ήταν μια νίκη της Χριστιανοσύνης. Μια δόξα της οικουμένης. Όμως η δύση δεν ανταποκρίθηκε. Έκρυψε το πρόσωπό της στη σιωπή. Και στην Ντροπή.

Η ΖΩΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΣΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑΣ

Μετά την ολοκληρωτική επικράτηση των τούρκων,( σταθμός από τους ιστορικούς , για την κατάρευση της Βυζαντινής αυτοκρατορίας θεωρήθηκε η μάχη και η ήττα των βυζαντινών στρατευμάτων στο Μάντζικερτ το 1071).  ο φόβος του ελληνικού πληθυσμού από τον κίνδυνο του κατακτητή έγινε εφιάλτης. Το παιδομάζωμα, η βαριά φορολογία, οι ταπεινωτικές διακρίσεις, οι αυθαιρεσίες του κατακτητή και η βία, έσπρωχνε τον πληθυσμό σε απελπισμένα κινήματα φυγής. Άλλοι προς τις φραγκοκρατούμενες περιοχέςκαι άλλοι προς το εσωτερικό της χώρας, κυρίως στα ορεινά, όπου η παρουσία των κατακτητών δεν ήταν αισθητή. Μετά το 1400 η φυγή γίνεται πιο έντονη και παίρνει μεγάλες διαστάσεις. Δεν μετακινούνται μεμονομένα μόνο άτομα, αλλά και μεγάλες ομάδες. Οι «ατάπαζαληδες», εγκατέλειψαν ομαδικά τον πόντο και εγκαταστάθηκαν στην περιοχή του Ατά – Παζάρ, εξ ου και το προσωνύμιο τους. Οι «Τσιφληκάν», του Κλείτου έφυγαν ομαδικά από την περιοχή της Αργυρούπολης και εγκαταστάθηκαν στην περιοχή της Σεβάστειας, σε ένα τσιφλίκι που αγόρασαν από κάποιον τούρκο και έστησαν εκεί το χωριό τους. Οι μετακινήσεις αυτές έγιναν γύρω στα 1850, ενώ η πρώτη μεγάλη φυγή έγινε το 1461, μετά την κατάληψη της Τραπεζούντας.

 Οι μετακινήσεις αυτές συνεχίζονταν για δεκάδες ή και εκατοντάδες χρόνια. Για πρώτη φορά παρατηρείται μια τόσης μεγάλης έκτασης μετακίνησης του πληθυσμού. Στην Μικρά Ασία οι Καππαδόκες σώθηκαν χάρη στην αποχώρησή τους στα ορεινά μέρη ή στις τρωγλοδυτικές οικήσεις, στις σκαμμένες στο εύθραυστο έδαφος του Αργαίου, οι οποίες αποτελούσαν θαυμάσια καταφύγια σε στιγμές κινδύνου. Η ορεινή γραμμή των ποντιακών Άλπεων προφύλαξε για ένα πολύ μεγάλο διάστημα τον ελληνικό πληθυσμό του πόντου. Τα χωριά  της Χαλδίας αποτέλεσαν αληθινά άσυλα. «ευλογημένα ματένια» τα έλεγε ο Πατριάρχης Ιεροσολύμων Δοσίθεος. Τα νέα χωριά κτίζονταν σε θέσεις που μαρτυρούν θεληματική απομόνωση. Γι’ αυτό και σε κείνα τα μέρη δεν παρατηρούνται αρχαιότερες οικήσεις. Με τον τρόπο αυτό, της απομόνωσης δηλαδή, λύνονταν κατά κάποιο τρόπο, έστω πρόσκαιρα το πρόβλημα της ελευθερίας. Έμενε όμως ανοικτό το πρόβλημα της διατροφής. Όταν μελετηθεί συστηματικά η πλευρά αυτή, γράφει ο ιστορικός Απόστολος Βακαλόπουλος, τότε θα καταλάβει κανείς, πόσο κοντά προς την καταστροφή ήρθε ο ελληνικός λαός. ……………….

Μετά το 1908 και την επικράτηση του κινήματος των Νεότουρκων η θέση των Ελλήνων επιδεινώθηκε επικίνδυνα και έφτασε σε τραγικές στιγμές με το κεμαλικό κίνημα. Η εκρίζωση του Ελληνισμού είχε γίνει αυτοσκοπός για το Κεμαλικό καθεστώς. Σε πολλές περιοχές του Πόντου, οι κάτοικοι αναγκάστηκαν, για να προστατεύσουν τους εαυτούς τους, τις οικογένειές τους και τις περιουσίες τους, να πάρουν τα όπλα. Έτσι ξεκίνησε το αντάρτικο στον Πόντο. Την ώρα που ο Ελληνικός στρατός πολεμούσε στην Μικρά Ασία, οι Τούρκοι ήταν υποχρεωμένοι να κρατάνε μεγάλες δυνάμεις στο πόντο για να αντιμετωπίσουν τους αντάρτες, το οποίος, αξίζει να σημειωθεί ότι δεν βοηθήθηκε από τη Ελλάδα ούτε και στο ελάχιστο. Ούτε καν σε επίπεδο οργάνωσης και στρατηγικής. Η ήττα του Ελληνικού Στρατού, σήμανε και το τέλος του Ελληνισμού στην Ανατολή. Ένας Ελληνισμός, που μετά την Άλωση της Πόλης, όχι μόνο δεν ελευθερώθηκε ποτέ, αλλά αναγκάστηκε το 1922, να εκριζωθεί βίαια και ταπεινωτικά.

Αυτή η ιστορία του Ελληνισμού της Ανατολής εξακολουθεί να παραμένει άγνωστη. Δεν γράφτηκε και δεν διδάσκεται. Αποτελεί ντροπή για την ελληνική πολιτεία αυτό το γεγονός, αλλά την ίδια ντροπή χρεώνεται και ολάκερη η γενιά της προσφυγιάς, που δεν απαίτησαν και δεν απαιτούν, το αναφαίρετο δικαίωμά τους. Την καταγραφή της ιστορίας τους.

Δηλαδή της ταυτότητάς τους.

Δήμος Ελλησπόντου.

 

Η συνολική έκταση του δήμου ανέρχεται σε 337.992 στρέμματα. Οι κάτοικοι σύμφωνα με την απογραφή του 1991, ως κοινότητες ήταν 7.899 και στην απογραφή του 2001, ως δήμος πλέον ήταν 8.001. Τα Μέλη του  Δημοτικού Συμβουλίου είναι 25. Στην απογραφή του 2001 ο πληθυσμός του Δήμου ήταν 8.001. Στην απογραφή του 1991 το σύνολο των κοινοτήτων και των οικισμών που αποτέλεσαν το δήμο Ελλησπόντου, ήταν 7.899. Ο Δήμος Ελλησπόντου δημιουργήθηκε το 1998 με το νόμο περί υποχρεωτικών και αναγκαστικών συνενώσεων, γνωστός ως Καποδίστριας «Καποδιστριακός Νόμος.

Ο Δήμος Ελλησπόντου καταλαμβάνει το Βόρειο- Ανατολικό τμήμα του Νομού Κοζάνης. Είναι από τους τέσσερις μεγαλύτερους δήμους τους νομού, τόσο σε έκταση, όσο και σε πληθυσμό.

Στο γεωγραφικό του κέντρο βρίσκεται ο μεγαλύτερος των Βαλκανίων  Σταθμός Παραγωγής Ενέργειας, ο ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου. Δορυφορικά και ομόκεντρα του Σταθμού βρίσκονται τα δημοτικά Διαμερίσματα του Δήμου.

Ο Δήμος Ελλησπόντου δημιουργήθηκε από την ένωση των εξής Κοινοτήτων:  

Κοινότητα Κλείτου, κοινότητα Ακρινής, κοινότητα Αγίου Δημητρίου, κοινότητα Ρυακίου, Δήμου Φιλιππούπολης. Ο Δήμος Φιλιππούπολης που δημιουργήθηκε το 1989 αποτελείτο από την Κοινότητα Τετραλόφου, κοινότητα Αγίου Χαραλάμπου και κοινότητα Βοσκοχωρίου. Δήμου Πολυμύλου, ο οποίος αποτελούνταν από την Κοινότητα Πολυμύλου και την κοινότητα Αυγής. Στην κοινότητα Πολύμυλο υπάγονταν και οι οικισμοί των Αγίων Θεοδώρων και του Λεβέντη. Κοινότητα Καπνοχωρίου, Κοινότητα Κοιλάδας η οποία αποτελούσε ενιαία κοινότητα με την Θυμαριά και την κοινότητα Δρεπάνου στην οποία υπάγονταν και ο οικισμός Γαλάνη.

Σε όλη την γεωγραφική έκταση του Δήμου Ελλησπόντου, πριν την εγκατάσταση των προσφύγων, δεν κατοικούσαν Έλληνες. Όλα τα χωριά και οι οικισμοί αποτελούνταν από αμιγή μουσουλμανικό πληθυσμό. Αυτό διαφαίνεται, και επιβεβαιώνει τις μαρτυρίες των προσφύγων, από τον Στατιστικό πίνακα του Χριστιανικού πληθυσμού της επαρχίας Σερβίων και Κοζάνης του 1906, που υπάρχει στον κώδικα αλληλογραφίας Μητροπόλεως Σερβίων και Κοζάνης όπου αναγράφεται ο  χριστιανικός πληθυσμός των επαρχιών Κοζάνης και Σερβίων. Συνεπώς πέραν των μαρτυριών ,ότι δεν κατοικούσε ψυχή χριστιανική στο τμήμα του σημερινού δήμου έως το 1922, αποδεικνύεται και από επίσημα έγραφα. Μοναδικοί κάτοικοι οι έλληνες χωροφύλακες του σταθμού χωροφυλακής Τετραλόφου, που δημιουργήθηκε μετά την απελευθέρωση της Κοζάνης στις 11 Οκτωβρίου του 1912.  Από το 1922 αρχίζουν να καταφθάνουν πρόσφυγες από την Ανατολική Θράκη, την περιοχή της Νικομήδειας, του Πόντου, της Σεβάστειας, της Προποντίδας, των Δαρδανελίων,της Ερυθραίας, μικρός αριθμός από διάφορα μέρη της Μικρά Ασίας και ένας μικρός επίσης αριθμός από έλληνες του Πόντου που είχαν καταφύγει στα παράλια του Ρωσικού Καυκάσου. Μετά την αποχώρηση των Τούρκων όλη η περιοχή που σήμερα αποτελεί τον Δήμο Ελλησπόντου κατοικείται από Πρόσφυγες του Ελληνισμού. Σε ελάχιστες περιπτώσεις τα καραβάνια των προσφύγων προς την Δυτική Μακεδονία, από τους προσωρινούς τόπους υποδοχής, ακολούθησαν μεμονωμένα πρόσωπα, (Ντόπιοι, προφανώς για προσωπικούς λόγους). Το προσφυγικό πρόβλημα που ενέκυψε από την Μικρασιατική καταστροφή και την υπογραφή της Συνθήκης της Λοζάννης , με τη συμφωνία της ανταλλαγής των πληθυσμών ήταν τεράστιο. «Μαζικά προσφυγικά ρεύματα η Ελλάδα, ως Μητρόπολη του Ελληνισμού, δέχτηκε το 1906, το 1913 και το 1919 . Ήταν οι πρόσφυγες από τη Βουλγαρία. Το 1914 δέχτηκε τους πρόσφυγες της Ανατολικής Θράκης ( σημ. και της Ιωνίας) που διώχτηκαν. Το 1920 δέχτηκε τους ομοεθνείς που εγκατέλειψαν την Ρωσία μετά την επικράτηση του Κομουνισμού. Το σύνολο όλων αυτών έφτασε τις 500.000 ψυχές.» Στ. Πελαγίδης.  Η μαζική όμως μετατόπιση πληθυσμών στο διάστημα 1921-1924 δεν έχει προηγούμενο στην ιστορία των λαών.  1.221.849 πρόσφυγες έφτασαν στην Ελλάδα.  Δημιουργήθηκε τότε η Κρατική  Επιτροπή Αποκατάστασης Προσφύγων ( Ε.Α.Π )  η οποία άρχισε να λειτουργεί  το Σεπτέμβριο του 1923 και έπαψε να υφίσταται την 31^η Δεκεμβρίου του 1930. Η Ε.Α.Π ήταν αυτόνομος οργανισμός με πλήρη νομική υπόσταση. Απαρτίζονταν από 4 μέλη, από τα οποία τα δύο διόριζε η Ελληνική Κυβέρνηση με την συγκατάθεση του Συμβουλίου της Κ.τ.Ε και τα άλλα δύο υποδεικνύονταν από το ίδιο το Συμβούλιο της Κ.τ. Ε.  ( Κοινωνία των Εθνών, ο πρόδρομος του σημερινού Ο.Η.Ε). Ιδρύθηκε την 10-1-1920. Το ένα από τα δύο αυτά μέλη προήδρευε της Επιτροπής και προέρχονταν υποχρεωτικά από τις Η.Π.Α.  Πρόεδρος της Επιτροπής Αποκατάστασης Προσφύγων στην Ελλάδα ορίστηκε ο Γερμανικής καταγωγής, Αμερικανός διπλωμάτης Έρικ Μοργκεντάου και ο Σερ Τζων Κάμπελλ και από Ελληνικής πλευράς ο Στέφανος Δέλτας και ο Περικλής Αργυρόπουλος. Ανέλαβαν τα καθήκοντά τους, στις 11-11-1923 στην Θεσσαλονίκη αρχικά και αργότερα εγκαταστάθηκαν στην Αθήνα. Ο Έρικ Μοργκεντάου παραιτήθηκε το 1924 και αντικαταστάθηκε από τον Δρ. Άλφρεντ Μπόυζον προσωρινά και στις 7 Φεβρουαρίου του 1925 από τον Τσάρλ Π. Χόουλαντ. Ο Περικλής Αργυρόπουλος παραιτήθηκε τον Αύγουστο του 1924  και αντικαταστάθηκε από τον Θεόδωρο Ευσταθόπουλο. Τον Αύγουστο του 1925 παραιτήθηκαν οι Δέλτας και Ευσταθόπουλος και αντικαταστάθηκαν από τους Αλέξανδρο Πάλλη και Αχιλλέα Λάμπρο. Κατά την προσωρινή απουσία των παραπάνω μετείχαν στην Επιτροπή οι Μιλτιάδης Νεγρεπόντης, Ιάκωβος Δαμαλάς, και Δ. Τανταλίδης. Η οργάνωση στις Επαρχίες αποτελείται από μια Γενική Διεύθυνση Εποικισμού στην Μακεδονία, διαιρούμενη σε τρεις υποδιευθύνσεις. Ανατολικής, Κεντρικής και Δυτικής Μακεδονίας. Αυτές πάλι διαιρούνται σε 14 γραφεία εποικισμού που το καθένα διευθύνεται από ένα γεωπόνο. Από μια Διεύθυνση στη Δυτική Θράκη με τέσσερα γραφεία και από μια επιθεώρηση στην Κρήτη με τέσσερα γραφεία. Στις άλλες περιφέρειες που εμφανίζεται μικρότερη οργάνωση, η Ε.Α.Π έχει εμπιστευθεί τον εποικισμό στο γεωπόνο , ο οποίος λειτουργεί ως διευθυντής γραφείου. Η Δυτική Μακεδονία και ιδιαίτερα η Κοζάνη αποτέλεσε ιδιαίτερη εποικιστική μονάδα, αλλά και αντιπροσωπευτική περίπτωση οργανωμένης ανταλλαγής. 100.000 ~ Μουσουλμάνοι κατοικούσαν στην ευρύτερη περιοχή της Κοζάνης πριν την ανταλλαγή. Η αποκατάσταση των προσφύγων, σε εθνικό επίπεδο αντιμετώπιζε πολλές δυσκολίες και πολλές αντιξοότητες……………………………………………………………..

Η ανταλλαγή των Μουσουλμάνων ολοκληρώθηκε στην Δυτική Μακεδονία τον Αύγουστο του 1924. Απρόσκοπτα και ομαλά έγινε η ανταλλαγή των Μουσουλμάνων σε σχέση με τον Ελληνισμό του Πόντου, της Θράκης και της Μικρά Ασίας. Την ομαλή αναχώρηση των Μουσουλμάνων επιβεβαιώνει ο πρόεδρος της 11^ης Μικτής υποεπιτροπής Κωστάν Φάν Λύνδεν. Υπήρξαν όμως και πολλές δυσκολίες ένεκα καθοδηγημένων οδηγιών. Οι Μουσουλμάνοι αργούσαν στην αναχώρησή τους για να επωφεληθούν τα μέγιστα. Σε πολλές περιπτώσεις «αλβανοποιήθηκαν» και πολλοί μουσουλμάνοι για να μην ανταλλαγούν επειδή οι Μουσουλμάνοι Αλβανικής καταγωγής δεν υπάγονταν στην ανταλλαγή. Ο όρος όμως ήταν σαφής. «Κρίνονται μη ανταλλάξιμοι  οι διαμένοντες στην Ελλάδα Μουσουλμάνοι το θρήσκευμα Έλληνες υπήκοοι, που να μην έχουν Τουρκική συνείδηση και να μην έχει γεννηθεί το παιδί ή ο πατέρας σε Αλβανική επικράτεια». Από την ευρύτερη περιοχή του Σημερινού δήμου Ελλησπόντου ο μοναδικός μουσουλμάνος που δεν έφυγε ήταν ο Μπέης της Χαραυγής. Έμεινε στην Χαραυγή μέχρι το τέλος της ζωής του. Αυτός υποδέχτηκε του πρόσφυγες που εγκαταστάθηκαν στον Τζουμά (Τουρκιστί). Ο ίδιος ήταν Γιατρός. Αργότερα αμφισβητήθηκε από τους γιατρούς του Νομού. Στην περιοχή της Δυτικής

Η γριά ήταν και αυτή ένα από τα ξερά κλαδιά σε εκείνη τη μεγάλη, τρελή πυρκαγιά, που άναψαν τα μεγάλα οικονομικά συμφέροντα στην Μικρασία. Μια πυρκαγιά που όχι μόνο έκαιγε, αλλά έγλειφε τα πάντα στο πέρασμά της, κι από πίσω ο φονιάς κυνηγούσε κι έγλειφε το νωπό αίμα των σκοτωμένων…τώρα θυμάται. Η φωτιά έσβησε, μα μέσα της ανάβουν οι βασανισμένες μνήμες που δεν περιμένουν το γύρισμα του καιρού για να γυρίσουν πίσω. Εκείνες είναι πάντα εκεί. Πάντα πίσω…πίσω…εκεί εν η πατρίδα μ’… ..Εντός των τοιχών με το σώμα. Εκτός των τοιχών με το πνεύμα. Για όλην αυτήν την προσφυγιά ο ποιητής θα έγραφε. «Μου δωσαν να πιω και τούτη την πίκρα – όπως το ηλιοβασίλεμα χαμένου καλοκαιριού – μα εγώ είμαι άλικη μνήμη δε βουλιάζω – μάταια με σπρώχνουν να καταποντιστώ».

…………………………………………………….Το 1926 ολοκληρώνεται η εγκατάσταση των προσφύγων και οριστικοποιείται η ίδρυση και διαμόρφωση των προσφυγικών οικισμών. Σημαντική όμως ήταν και η συμβολή των ίδιων των προσφύγων στην πρόοδο και τον εκσυγχρονισμό  των χωριών που εγκαταστάθηκαν. Το ζήτημα των μετονομασιών των οικισμών ξεκίνησε ως επίσημο πρόβλημα το 1926 γι’ αυτό και η καταχώρηση στα φύλλα της εφημερίδας της Κυβέρνησης αρχίζει από το 1927 και συνεχίστηκε σταδιακά τα επόμενα χρόνια. Οι πρόσφυγες στην προσπάθεια αναστύλωσης και ανασυγκρότησης της ζωής τους, συνάντησαν πολλές δυσκολίες και πολλά εμπόδια. Προβλήματα προσαρμογής, καιρικές συνθήκες, ασθένειες, έλλειψη υποδομών  και στήριξης στην παραγωγή. Σημαντικό εμπόδιο υπήρξε και η αρνητική συμπεριφορά των ντόπιων κατοίκων και των κρατικών υπαλλήλων οι οποίοι αντιπαθούσαν τους πρόσφυγες. Τους εξομοίωναν με τον άσωτο υιό ο οποίος κατασπατάλησε την περιουσία του στα ξένα και ήρθε τώρα να βρει τα έτοιμα!  Είναι αναμφισβήτητο ότι οι πρόσφυγες πήραν πολύ λιγότερα από εκείνα που άφησαν πίσω. Κι αυτό σε ότι έχει σχέση μόνο με τα οικονομικά μεγέθη. Γιατί κανείς δεν αξιολόγησε ότι οι άνθρωποι εκείνοι δεν άφησαν πίσω μόνο υλικά αγαθά! Άφησαν πατρίδες, αγαπημένα πρόσωπα, τάφους, όνειρα, μνήμες, νοσταλγίες, σπίτια, κειμήλια οικογενειακά και ένα μεγάλο κομμάτι της ζωής τους και της ψυχής τους. Κι ήρθαν φορτωμένοι με πόνο, πίκρα, αίμα και θάνατο. Άλλοτε νοσταλγούν ήχους γλυκούς κι άλλοτε  ακούν ήχους βασανιστικούς, κραυγές θανάτου και κουπιά να λάμνουν στην θάλασσα!

Στην νέα τους πατρίδα αν και αντιμετωπίστηκαν μνησίκακα και σχεδόν εχθρικά, συνέχισαν να ζουν, ανάμεσα στο τραγούδι και το θρήνο. Ανάμεσα στην αφήγηση και το γεγονός. Είναι καταγραμμένο το υπόμνημα διαμαρτυρίας των προέδρων των δύο προσφυγικών συλλόγων και όλων των προσφυγικών κοινοτήτων κατά του προϊσταμένου του γραφείου Εποικισμού Κοζάνης Ιωάννη Τανή. Τον κατηγορούν για ανικανότητα και ακαταλληλότητα , αλλά και για απάνθρωπη συμπεριφορά προς τους πρόσφυγες τους οποίους έβριζε και εξευτέλιζε. Αναφορά του καθηγητή Στάθη Πελαγίδη στο βιβλίο για την εγκατάσταση των προσφύγων το 1923. Στην περιοχή που σήμερα αποτελεί το Δήμο Ελλησπόντου ο κλήρος δόθηκε το έτος 1926, στα περισσότερα  τουλάχιστον δημοτικά διαμερίσματα. «Ένα συμαντικό πρόβλημα ήταν η υδροδότηση των προσφυγικών οικισμών και υγειονομικών μέτρων για τους πρόσφυγες οι οποίοι πέθαιναν από έλειψη στοιχειώδους νοσηλείας. Για το λογο αυτό η ΕΑΠ αναγκάστηκε να δημιουργήσει αγροτικά ιατρεία. Στην περιοχή του σημερινού Δήμου το Αγροτικό ιατρείο στήθηκε στο Καπνοχώρι.

Το μοναδικό εποικιστικό υδραγωγείο στην Ελλάδα που διατηρείται μέχρι σήμερα είναι αυτό της Πτολεμαίδος. Ένα πραγματικό έργο τέχνης που όμοιό του δεν έγινε σε άλλη ελληνική πόλη. . Χτίστηκε το 1930 για τις ανάγκες των κατοίκων που αυξήθηκαν κατακόρυφα λόγω της άφιξης των προσφύγων. Προβλήματα , εντάσεις και διαμαρτυρίες υπήρξαν και για την καταβολή των αποζημιώσεων.  Ένα εξίσου σημαντικό πρόβλημα ήταν και η ίδρυση σχολείων. Το άρθρο 15 του καταστατικού της ΕΑΠ δεν επέτρεπε να διατίθενται κονδύλια από τα κεφάλαιά της για φιλανθρωπικούς σκοπούς ή για ίδρυση σχολείων παρά μόνο για την αποκατάσταση των προσφύγων, σε παραγωγικά έργα και για ενίσχυσή τους με εφόδια ζωής. Το αίτημα όμως των προσφύγων ήταν έντονο και αποφασίστηκε η τροποποίηση του άρθρου που έδινε το δικαίωμα τώρα στην ΕΑΠ να παίρνει και ορισμένα μέτρα για την ίδρυση σχολείων στα προσφυγικά χωριά» Πηγή Πελαγίδης Στάθης

………………………………………………………..Το 1926 στην Επαρχία Κοζάνης κατοικούσαν 100% έλληνες. Στην επαρχία Καϊλαρίων (Εορδαίας) κατοικούσαν 93 % Έλληνες, 4% Έλληνες Σλαβόφωνοι και 3% διάφοροι( Βλάχοι ρουμανίζοντες).

Ο Δήμος Ελλησπόντου βρίσκεται Βόρειο-Ανατολικά της πόλης της Κοζάνης αλλά και του Νομού. Προς Βορρά τα σύνορά της είναι η οροσειρά του Βερμίου που χωρίζει και το νομό Κοζάνης από το νομό Ημαθίας. Προς τα δυτικά, μετά και την «εξαφάνιση» της Χαραυγής και Εξοχής, αρχίζουν τα ορυχεία. Αρκετά μακριά τα πρώτα χωριά προς τα δυτικά, Ερμακιά και Σπηλιά.(Περιοχή Εορδαίας). Νότιο Δυτικά βρίσκεται ο ΑΗΣ Καρδιάς και το Δ.Δ Ποντοκώμης (όρτομουτς τουρκιστί) του Δήμου  Δ. Υψηλάντη, οι κάτοικοι του οποίου είναι όλοι πρόσφυγες, οι περισσότεροι από τις περιοχές του Καυκάσου. Προς τα Νότια, που το ακραίο τμήμα του Δήμου είναι το Δ.Δ Δρεπάνου συνορεύει με το Δ.Δ  Χαραυγής και απέχει από την Κοζάνη 6 χιλιόμετρα. Απέναντι από την Χαραυγή βρίσκεται το άλσος «κουρί» που σημαίνει στα τουρκικά ξηρό. Προφανώς ξερός τόπος.

Οι πρόσφυγες κάτοικοι του Δήμου Ελλησπόντου έχουν τις ρίζες από διαφορετικά σημεία του διάσπαρτου Ελληνισμού στην Ανατολή. Από την Ανατολική Θράκη, από διάφορες περιοχές του Πόντου, από την Νικομήδεια και άλλες περιοχές της Βιθυνίας, από την περιοχή της Ερυθραίας και του πρόσφυγες εκ Ρωσίας. Γι’ αυτό και η ιστορική αναφορά που επιχειρείται περιλαμβάνει σχεδόν όλον τον Πόντο, την Ανατολική Θράκη, την Βιθυνία και φθάνει ως την Σμύρνη, ακόμα και σε χώρες τις πρώην Σοβιετικής Ένωσης.

……………………………….Πόντος. Το μοναδικό (Γεωγραφικά) αρσενικό παιδί της Ρωμιοσύνης!  Το παιδί που πνίγηκε στον «Άξενο Πόντο»  ΕΓΚΑΤΑΛΕΙΜΜΕΝΟ ΚΑΙ ΑΒΟΗΘΗΤΟ.

Πρόσφυγες περιφερόμενοι στην πλατεία Συντάγματος. Όχι!  Αυτοί δεν ζητούσαν σύνταγμα. Τόπο να ριζώσουν ζητούσαν και εκείνα που άφησαν πίσω. Ήταν πολύ περήφανοι για να δημιουργήσουν μια άλλη πλατεία Κλαυθμώνος!

Ο Πλαστήρας υπογράφει την  απόφαση για την εκτέλεση των έξι. Ο ανεπίσημος πολιτικός του σύμβουλος, Γεώργιος Παπανδρέου, του λεει. «κι αν έρθει τηλεγράφημα του Βενιζέλου συνιστώντας να μην γίνουν εκτελέσεις;». Εκείνος του απαντά « έδωσα το λόγο μου. Δεν μπορώ να αλλάξω. Άλλωστε τηλεγράφημα του Βενιζέλου δεν ήρθε!»

Ο Παπανδρέου επιμένει. « κι αν έρθει; Σκέπτεσαι την θέσιν σου; Πως θα δικαιολογηθής δια την εκτέλεσιν, όταν θα υπάρχουν συστάσεις των συμμάχων να μην γίνει, γιατί θα ζημιωθούν τα εθνικά συμφέροντα; Σκέπτεσαι ότι αυτοί εκτελούνται γιατί δεν συνεμορφώθησαν προς αναλόγους συμμαχικάς προειδοποιήσεις; Δεν λαμβάνεις υπ’ όψιν σου τους εδώ πρεσβευτάς; Δεν θα λάβης υπ’ όψιν σου ούτε τον Βενιζέλο;» Είναι πάμπολλες οι περιπτώσεις που οι πολιτικοί ενεργούσαν, μέχρι και στις μέρες μας,2001, σύμφωνα με τις «εντολές» τρίτων. Είναι μια γενική αίσθηση που έχει η κοινωνία. Άλλωστε πολλές φορές έχουν ειπωθεί οι φράσεις. «Είναι κοινοτικές εντολές», «είναι εντολές των συμμάχων», «είναι διεθνείς δεσμεύσεις».  Και τις εφαρμόζουν απαράκλητα οι πολιτικοί. Μόνο τις κοινωνικές εντολές αγνοούν. Ο Γιάννης Καψής στο βιβλίο του «1922 Η ΜΑΥΡΗ ΒΙΒΛΟΣ» γράφει: « Νωπές οι αναμνήσεις, αδιάψευστα τα στοιχεία, θα μπορούσαν να αποτελέσουν την Μαύρη Βίβλο της καταστροφής………..Γιατί όμως άργησε τόσο πολύ – και καθυστερεί ακόμη – αυτή η ολοκληρωμένη καταγραφή του. Τι συνέβη; Μήπως έπρεπε να λησμονηθούν όλα και μαζί με την τραγωδία να λησμονηθούν  και οι αιτίες και κυρίως οι πρωταίτιοι; Μήπως , αν είχε γραφεί η πραγματική ιστορία της Καταστροφής, διαφορετική θα ήταν η εθνική μας πορεία; Βασανιστικά ερωτήματα που δεν θα απαντηθούν εδώ…..». Άραγε σε ποιους απευθύνει το γιατί ο Καψής; Σίγουρα όχι στην κοινωνία. Προφανώς στην πολιτική εξουσία και στους υπουργούς εξωτερικών. Ο ίδιος υπήρξε υπουργός εξωτερικών. Αυτός οφείλει να απαντήσει. Όμως σιωπά. Ακόμα και στο βιβλίο του το αναφέρει. Δεν θα απαντηθούν εδώ τα γιατί. Ποιος επιτέλους θα απαντήσει!!!

Αυτός που φιλολογεί ή καταγράφει γεγονότα για τα οποία είχε την δύναμη και τη θέση να τα παλέψει στην πράξη είναι περισσότερο ένοχος. Και όσο παραμένουν σκοτεινά τα σημεία της καταστροφής και όσο δεν δικαιώνεται εκείνη η γενιά και όσο δεν αναγνωρίζεται διεθνώς η σφαγή και η γενοκτονία του ελληνισμού, οι πολιτικοί θα έπρεπε μόνο να σιωπούν ή να απολογούνται ……

……………………………………………………………………………………………

 «Από της 1^ης Μαίου 1923 θέλει διενεργηθεί η υποχρεωτική ανταλλαγή των Τούρκων υπηκόων Ορθοδόξου Θρησκεύματος εγκατεστημένων επί Τουρκικών εδαφών, και των ελλήνων Υπηκόων , Μουσουλμανικού Θρησκεύματος, εγκατεστημένων επί Ελληνικών εδαφών. Τα πρόσωπα ταύτα δεν θα δύνανται να έλθωσιν ίνα εγκατασταθώσιν εκ νέου εν Τουρκία ή αντιστοίχως εν Ελλάδι, άνευ της αδείας της Τουρκικής Κυβερνήσεως ή αντιστοίχως της Ελληνικής Κυβερνήσεως. Με τις λίγες αυτές γραμμές κρίθηκε η τύχη του υπόδουλου Ελληνισμού. Γράφει ο Δημήτρης Ψαθάς  για τη φοβερή εκείνη τραγωδία της Μικρασίας στο βιβλίο του « Η Γη του Πόντου». «Στην αρχή το μήνυμα φάνηκε απίστευτο. Να πάνε στην Ελλάδα; Αχνό χαμόγελο χάραξε τα ρημαγμένα πρόσωπα , γιατί η Ελλάδα φεγγοβολούσε στην ψυχή τους σαν ένας κόσμος μαγικός, σαν ένα όνειρο. Πόσο ακριβά όμως πληρωμένο εκείνο το άγγιγμα του ονείρου…..! έπρεπε να αφήσουν πατρογονικά χώματα και γη που πότισαν με δάκρυα και ιδρώτα αιώνων. Αλλά δεν είχαν δικαίωμα εκλογής.

«Έτσι ξεσηκώθηκαν τα απομεινάρια του πληθυσμού από τους μακρινούς τόπους εξορίας, ερείπια ανθρώπων………………Από την Τοκάτη, το Ερζουρούμ, από τη Σεβάστεια……….όπου επιζούσαν οι σκιές των εξορίστων, κρυμμένες και χαμένες πίσω από τα πανύψηλα βουνά, βλέπουν και πάλι τους τσανταρμάδες να τους ξεσηκώνουν. Χαμένα τα σπίτια τους, καμένα τα χωριά τους, κλεμμένο το βιος τους. Σπαρμένα τα κόκαλα των αγαπημένων τους στα βουνά, στα λαγκάδια, στις στράτες, τα ποτάμια. Έπρεπε όμως να ξεκινήσουν ……………..όσοι μείναν……………..Οι πρόσφυγες που ξεριζώθηκαν βίαια, ξαναρίζωσαν στα χώματα εκείνα από όπου είχαν ξεκινήσει αιώνες πριν οι πανάρχαιοι πρόγονοί τους. Έτσι έκλεισε ο κύκλος της προαιώνιας ποντοπόρας περιπέτειας του Έθνους. Οι Πόντιοι στις ακραίες περιοχές, στα σύνορα. Αιώνιοι Ακρίτες.» Δ. Ψαθάς.

Ο Στέλιος Σεφεριάδης, καθηγητής του πανεπιστημίου Αθηνών και πατέρας του Νομπελίστα ποιητή Γεωργίου Σεφέρη, στο σύγγραμμα του «Μαθήματα Διεθνούς Δικαίου» 1930 γράφει. « Η ανταλλαγή είναι διεθνές έγκλημα, το μεγαλύτερο αίσχος του πολιτισμένου κόσμου, αποτελεί κηλίδα στην ιστορία εκ των μεγαλυτέρων της διεθνούς ιστορίας και πικράν κατά του Δικαίου χλεύην»

………………………………………………

Η Ελλάδα στο πλευρό των συμμάχων. Η Τουρκία στο αντίπαλο στρατόπεδο και μάλιστα ηττημένη. Η Οθωμανική αυτοκρατορία σε πλήρη αποσύνθεση. Η Ελλάδα σε θέση ισχύος έναντι της Τουρκίας. Η Ελλάδα με έναν σημαντικό ελληνισμό στην Μικρά Ασία και μάλιστα με ηθικό σε υψηλό βαθμό λόγω του ότι απολαμβάνει πλέον ελευθερίας, κατάφερε αντί να εδραιώσει τον ελληνισμό σ΄ αυτές τις περιοχές  ΚΑΤΑΦΕΡΕ να  εξαφανιστεί δια παντός ο Ελληνισμός του Πόντου, της Θράκης και της Μ. Ασίας. Το πρόβλημα δεν ήταν και δεν είναι να πει ο κάθε ειδικός τι έπρεπε να γίνει. Το θέμα είναι τι έγινε. Το πρόβλημα είναι να γνωρίζουν οι ηγέτες και οι κοινωνίες, σε κάθε δεδομένη στιγμή τι πρέπει να κάνουν και όχι να αυτοσχεδιάζουν και όχι να θυσιάζουν….Εκείνο το αίμα το ολοκόκκινο, το καθάρια ελληνικό που πήγε! Εκείνες οι θυσίες του Ελληνισμού και εκείνοι οι γενναίοι θάνατοι!!

«Σ’ έναν κατάλογο για την αγχόνη ακούστηκε το όνομα ενός γιου και παραλήφθηκε του πατέρα. Έκανε ένα βήμα μπροστά.. Ιωάννης Ανταβαζόγλου…είμαι κι εγώ για την κρεμάλα…με ξεχάσατε..» Δημήτρης Ψαθάς. Ο Ματθαίος Κωφίδης, άλλοτε βουλευτής Τραπεζούντας έγραφε από την Αμάσεια. «Αγαπητή μου σύζυγε Κλειώ…Σήμερα κάναμε λειτουργία και εκοινωνήσαμε όλοι, εκατόν πενήντα το αριθμό. Εξήντα απαγχονίζονται ανά ημέρα. Αύριον είναι η σειρά μου…» Εφημερίδα τα ΝΕΑ 1972.

«Οι τούρκ’ οντάν εκούρσεβαν την πόλ’ την Ρωμανίαν                

επάτνανε τα εγκλησιάς και ‘παίρναν τα εικόνας

επέρνανε  χρυσά σταυρά και αργυρά μαστραπάδες                 

επήραν και την μάνα μ’ σ’ εμέν έμποδος έτον                

Σα σίδερα κοιλοπόνανε αιχμάλωτος θλιμέντσα.                        

Επήγε και εποίκε με σ’ Εμίρ Αλή τα σκάλας                              

Εκεί εμέν πεσλέεβεν με το μελ’ και το γάλαν                             

Σα φανερά ταντάνιζεν Σα κρυφά διαρμενεύ’ με                         

Υιέ μ’ αν ζης και μεγαλύνς ση ρωμανίαν φύγον»

Κτυπούν για τελευταία φορά τα σήμαντρα και οι καμπάνες για το εξόδιον και τον επιτάφιον ύμνον του Πόντου. Και τα μάτια , ποντισμένα, αποχαιρετούν την αγία γη μ’ ένα τελευταίο ασπασμό. Ο Γ.Κ. Βαλαβάνης σχολιάζει το οδυνηρό τέλος του Ποντιακού ζητήματος.

«Η στερεότυπος σιωπή των ισχυρών της γης υπήρξεν η επιτύμβιος πλαξ του νεκρωθέντος Ποντιακού ζητήματος. Οι ισχυροί, παρά τας τόσας κατά την διάρκειαν του Γενικού πολέμου διακηρύξεις των, εναντίον των δολοφόνων Τούρκων και τας υπέρ της ελευθερίας επαγγελίας των, εγκατέλειψαν και πάλιν αλυσόδετον τον Πόντον, θύμα της συμφεροντολογικής πολιτικής και των προαιωνίων αντιζηλιών των». Στο πνεύμα του Βαλαβάνη μπορεί να διατυπωθεί σήμερα: Η στερεότυπος  ένοχος σιωπή των εξουσιαστών της Ελλάδας, αλλά και η «αδιαφορία» του ελληνισμού και ιδιαίτερα των προσφύγων και δη του πόντου, είναι μέχρι και σήμερα η αιτία του «νεκροθέντος» ζητήματος της  διεθνής αναγνώρισης της γενοκτονίας. Ο Βλάσης Αγτζίδης γράφει « Δεν είναι καθόλου παρακινδυνευμένη η άποψη που θέλει το Ελλαδικό κέντρο υπεύθυνο για την ακύρωση της προοπτικής ανακήρυξης της Ελληνικής Δημοκρατίας του Πόντου. Μόνο που ο φόβος μπροστά στη δημιουργία ενός δεύτερου εθνικού κέντρου και ο ανταγωνισμός που παρήγαγε αυτός ο φόβος λειτούργησε αυτοκτονικά και για το ίδιο το επιχείρημα της Ελληνικής επέκτασης στην Ανατολική Θράκη και την Ιωνία. Το ότι δεν στάλθηκε ελληνικός στρατός στον Πόντο- ενώ επιχειρήθηκε η προέλαση προς το Σαγγάριο- και το ότι δεν δόθηκε καθόλου υλική υποστήριξη προς το δυναμικότερο κίνημα της Μικρά Ασίας, στο ποντιακό αντάρτικο, οδηγούν στο παραπάνω συμπέρασμα»

 

«Η τραγωδία του ξεριζωμού από τα μέρη της Ανατολής εξακολουθεί ακόμα να πιέζει βαριά την καρδιά κάθε σύγχρονου Έλληνα…δεν μπορεί ποτέ να ξεχάσει. Αν είναι εξόριστος, ξαναγυρίζει πάλι και πάλι στην Ανατολή μέσα στα όνειρά του: τη νοσταλγεί μελαγχολικά όπως ο Αδάμ και η Εύα θα νοσταλγούσαν τον Κήπο της Εδέμ μετά την Έξωση…….περπατώντας κανείς σήμερα μέσα στις πόλεις της μητροπολιτικής Ελλάδας, αναγκαστικά φτάνει στους προσφυγικούς συνοικισμούς με τους χωματένιους δρόμους και τις σειρές των χαμόσπιτων που είναι καμωμένα από ντενεκέδες πετρελαίου κι από διαλυμένα κουτιά ζάχαρης. ( και πια πόλη στην Ελλάδα δεν έχει τον προσφυγικό της συνοικισμό;). Ακούει εδώ κι εκεί ομιλίες που θυμίζουν παλιά Δωρική διάλεκτο, μια διάλεκτο που έχει φτάσει κάποτε ως τις ακτές τις Μαύρης θάλασσας. Lawrence Durrell 1950, προλογίζοντας την Αιολική Γη του Βενέζη».

 

 

Η ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΤΗΣ ΙΩΝΙΑΣ ΓΗΣ ΚΑΙ Η ΠΥΡΠΟΛΗΣΗ ΤΗΣ ΣΜΥΡΝΗΣ

 Και ήρθε σεισμός ξεριζωτής σ’ ανατολή και δύση

Κάστρων και πύργων χαλαστής. Κ. Παλαμάς.

Για να κατανοήσει ο καθένας και να μάθει τι συνέβη στην Μικρασιατική Καταστροφή θα πρέπει να ασχοληθεί ιδιαίτερα με το κεφάλαιο αυτό και ειδικότερα να βρει και να μελετήσει τα στρατιωτικά αρχεία που είδαν το φως της δημοσιότητας και περισσότερο να δει αυτά που ποτέ δεν δημοσιοποιήθηκαν με ταυτόχρονη πρόσβαση στην πολιτική και διπλωματική αλληλογραφία. Στις 15 Μαίου 1919 ο Ελληνικός στρατός αποβιβάζεται στην Σμύρνη. Ο Ελληνισμός παραληρεί όταν ο Κυβερνήτης του ΑΒΕΡΩΦ πλοίαρχος Μαυρουδής διαβάζει το διάγγελμα του Βενιζέλου. « Το πλήρωμα του χρόνου ήλθεν. Η Ελλάς εκλήθη υπό του Συνεδρίου της Ειρήνης να καταλάβη την Σμύρνην , ίνα ασφαλίση την τάξιν». Στις 21 Μαίου φτάνει στη Σμύρνη ο μοιραίος «Ανθρωπάκος» (έτσι τον αποκαλούν όλοι όσοι έζησαν τα γεγονότα της Σμύρνης και τον γνώριζαν από πολύ κοντά),Αριστείδης Στεργιάδης ως ύπατος Αρμοστής Σμύρνης. ( Ο τίτλος του Αρμοστή δίνονταν από τους Λακεδαιμόνιους κατά την περίοδο της ηγεμονίας τους 404-741 π.Χ. Αρμοστής λέγονταν ο Κυβερνήτης ή ο στρατιωτικός που στέλνονταν σε άλλες πόλεις).  Για τους Μικρασιάτες θα μείνει ο μοιραίος άνθρωπος που ενσυνείδητα παρέδωσε ολόκληρο το Μικρασιατικό πληθυσμό στους δήμιους του, για να μην δημιουργηθεί προσφυγικό ζήτημα. Ο Γεώργιος Παπανδρέου, κυβερνήτης της Μυτιλήνης μέχρι το Νοέμβριο του 1920, επισκέφτηκε τον Στεργιάδη και του είπε « Γιατί δεν ειδοποιείς τον κόσμο να φύγει;».Εκείνος απάντησε. « Καλύτερα να μείνουν εδώ, να τους σφάξει ο Κεμάλ, γιατί αν πάνε στην Αθήνα θα ανατρέψουν τα πάντα».

Κι έμειναν χιλιάδες άνθρωποι εκεί. Χιλιάδες μάρτυρες, που η τραγωδία για εκείνους, δεν τελείωνε. Τώρα άρχιζε. Γιατί οι μαρτυρίες είναι συγκλονιστικές. Γράφει ο Χρήστος Σπανομανώλης, στο βιβλίο του «Αιχμάλωτοι Των Τούρκων». «…ήδη μας μεταβιβάζεται η διαταγή του στρατηγείου: Θα φύγουμε το βράδυ… «ακροποδητί, δια Μπανάζ». Στις 10 παρά τέταρτο. Και οι τραυματίες;…όταν μας είδαν να φεύγουμε σιωπηλοί, στις δέκα παρά τέταρτο, κατάλαβαν την τύχη που θα είχαν κι άρχισαν οι παρακλήσεις. Βρε παιδιά που πάτε; Τι θα γίνουμε εμείς; ……….Προχωρώ μαλακά να μην με αντιληφθούν. Ένας με είδε και μ’ άρπαξε από το πόδι. Συνάδελφε, σου ζητώ μια χάρη. Σκότωσέ με, παρά να με σφάξουν οι τούρκοι! Φωνάζουν όλοι μαζί. Κλαίνε σαν παιδιά. Ζητάνε τώρα έναν σπλαχνικό θάνατο. Οι φωνές τους σκεπάζουν την κοιλάδα. Εγκαταλείπουμε τώρα το Αλή Βεράν. Τι απέγιναν οι χιλιάδες εκείνες των τραυματιών; Αλίμονο! Η κοιλάς του Αλή Βεράν ολοκλήρωσε αργότερα το όνομά της: Κοιλάς του θανάτου.». Ο συγγραφέας υπήρξε μικρασιάτης στρατιώτης και αιχμαλωτίστηκε. Σημειώνει στον πρόλογό του κάτι πολύ σημαντικό και συγκλονιστικό! «Το βιβλίο αυτό γράφτηκε το 1923. Σχεδόν αμέσως μόλις γύρισα από την αιχμαλωσία ενός χρόνου! Το 1932 η εφημερίς «Έθνος» άρχισε την δημοσίευση, στην πρώτη μορφή, αλλά διεκόπη η έκδοσή του από επέμβαση της Τουρκικής πρεσβείας, χάριν της ελληνοτουρκικής φιλίας που μόλις εγεννάτο». Το ίδιο μήπως δεν συνέβη και με τα ντοκουμέντα της γενοκτονίας το 2001; χάρη της νέας ελληνοτουρκικής φιλίας.!

Στις 2 Μαίου 1919 (Παλαιό ημερολόγιο) η Σμύρνη γίνονταν ελληνική. Στις 27 Αυγούστου του ιδίου ημερολογίου 1922 η ημισέληνος  ξανακυμάτιζε σ’ αυτήν. ( Το Ιουλιανό ημερολόγιο που ίσχυε στην Ελλάδα έως το 1923 άλλαξε με το νομοθετικό διάταγμα 18 στις  25/1/1923 και η ισχύς άρχισε μετά την 16 Φεβρουαρίου ως 1^η Μαρτίου). 39 μήνες και 25 ημέρες έμεινε Ελληνική η Σμύρνη. Πρώτος έμπαινε στην πόλη ο Αρχιτσέτης Κιόρ (Μονόφθαλμος) Μπεχλιβάν. Την επομένη 28 Αυγούστου έφτανε η 1^η τουρκική Στρατιά με διοικητή τον φοβερό Νουρεντίν πασά. Αυτός που με την συναίνεση τον Ιταλών αντιστάθηκε στην Ελληνική απόβαση. Η διαταγή του Νουρεντίν σώζεται « Σύμφωνα με έγγραφη διαταγή της Γενικής Διοίκησης, είναι πιθανό πως το Ελληνικό έθνος στις τωρινές περιστάσεις θα δείξει ιδιαίτερο φανατισμό. Στην πιο μικρή αντίσταση , κάθε στρατιώτης πρέπει να κάνει το καθήκον του και να σκοτώσει αυτά τα άτομα σε μεγάλο αριθμό. Η Πατρίδα προστάζει. Μην αμελήσετε αυτό το καθήκον. Κάθε στρατιώτης είναι υποχρεωμένος να σκοτώσει 4-5 έλληνες για το μεγαλείο της Πατρίδας….». Ο διοικητής του στρατοπέδου. Πηγή Χρ. Νεράντζης.

Ο Ελληνικός στρατός όδευε προς την Ερυθραία και από εκεί δια μέσου του Τσεσμέ θα αναχωρούσε με κάθε πλωτό μέσο.  « Η σημαία μας υποστέλλεται. Ηγνοήθηκαν τα μέτρα δια την σύντονον οχύρωσιν και άμυναν Φώκαιας, Μαινεμένης, Νυμφαίου, Σίγατζικ. Ηρνήθησαν και την κατά το δυνατόν εκκένωσιν του πλήθους. Χάος και σιγή. Η ώρα του Ολέθρου  έφτασε. Με τον ύπατον Αρμοστήν (Στεργιάδην) είχον μακράν, σκληράν και θλιβεράν συνάντησιν. Ενώ του ομίλου περί αμύνης, εκείνος μου ομίλει περί κοσμείας κηδείας της Σμύρνης. Και Φευ! Η κηδεία εξειλίχθει εις εκατόμβην, αλλά αντί βοών, κατεσφάγη το άνθος της Μικρασιατικής νεότητος.

Παέστην και κατά την ταπεινωτικήν φυγήν του μοιραίου υπάτου Αρμοστή υπό την γενικήν αποδοκιμασίαν και τας άρας των ελλήνων» ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΝΟΤΗ ΜΠΟΤΣΑΡΗ. Ο Στεργιάδης έφυγε με το Σιδηρούν Δούκα(Βρετανικό πολεμικό) στη Νίκαια της Γαλλίας και έκτοτε δεν επέστρεψε ποτέ στην Ελλάδα. Ποιος χρεώνεται τον διορισμό του ως Ύπατου Αρμοστή και την εν γένει συμπεριφορά του!! Ο μάρτυρας της Σμύρνης Μητροπολίτης Χρυσόστομος, που δεν εγκατέλειψε το ποίμνιο του, παρ’ όλες τις έκκλησης και τις προτροπές που του έγιναν ,δύο ημέρες πριν τον μαρτυρικό του θάνατο έγραψε στον Βενιζέλο που ήταν και προσωπικός του Φίλος.

 « Ο Ελληνισμός της Μ. Ασίας κατεβαίνει πλέον εις τον Άδη και ουδείς δύναται να σταματήσει την πορείαν αυτή. Δύο μεγάλα λάθη εκάματε κύριε πρόεδρε. Τας εκλογάς πριν θεμελιώσετε το έργον σας και τον διορισμόν του Ύπατου Αρμοστή»

Ο Αρχιστράτηγος Παρασκευοπουλος έγραψε σε φίλο του. «Πάντοτε ήμην αισιόδοξος, τώρα εσταμάτησα , δεν ελπίζω πλέον τίποτα, η καταστροφή επήλθε πλήρης και κανείς δεν δύναται να την σταματήσει. Φοβούμαι ότι και την Θράκην θα χάσωμεν…….Τι λοιπόν περιμένω και να ελπίζω; Τι να βλέπω; Τον Ελληνικόν λαόν; Ω! αυτός έπαθεν από ασθένειαν ύπνου. Αισθάνεται, βλέπει ερχόμενην την καταστροφήν, αλλά κοιμάται. Όταν ξυπνήσει το μόνον που θα ίδη και θα εννοήση είναι ότι τα σφάλματα που έκανε πληρώνονται ακριβά……Περί Στεργιάδου, θα έμαθες τα κατ’ αυτόν. Εμποδίζει την Μικρασιατικήν άμυναν. Η ενέργειά του είναι προδοτική. Πάντες γνωρίζουν τούρκου επιστρέφοντος ούτε ίχνος ελληνισμού δεν θα μείνει». Αυτά έγραφε ο Αρχιστράτηγος 6 μήνες μόλις πριν από την λάμψη της πυρπολημένης Σμύρνης. Σωστά προέβλεψε πως τούρκου επιστρέφοντος, ίχνος ελληνισμού δεν θα μείνει και δυστυχώς δικαιώθηκε, όπως δυστυχώς δικαιώθηκε και για τους φόβους του, γιατί σωστά προέβλεψε και το χάσιμο της Ανατολικής Θράκης. Ο Δημήτρης Φωτιάδης γράφει στα «Φοβερά Ντοκουμέντα». «Το πώς βρέθηκα από το μέτωπο στη Σμύρνη και πως ξέφυγα έπειτα από τη φωτιά είναι μια άλλη ιστορία. Οι αναμνήσεις ή τα απομνημονεύματα γράφονται αναγκαστικά σε πρώτο πρόσωπο και τώρα η αφήγηση μου έχει ιστορικό χαρακτήρα. Ανεβαίνω στην ταράτσα του Σπιτιού. Φλόγες…φλόγες…φλόγες… Η νύχτα που έρχεται αρχίζει να φαντάζει σαν μέρα. Σε μια στιγμή, βλέπω να αγκαλιάζει η φωτιά το καμπαναριό της Αγίας Φωτεινής. Έπειτα το χάνω……………..Η προκυμαία πλημμυρίζει από κόσμο. Όταν όλα καίγονται πίσω σου, δεν απομένει άλλος δρόμος παρά εκείνος που οδηγεί στη θάλασσα……Οι τούρκοι έχουν πιάσει με μεγάλες δυνάμεις τη βόρεια έξοδο. Δεν αφήνουν τα πλήθη να προχωρήσουν πέρα από την Πούντα. Μοιάζομε με σκορπιό που τον τύλιξε ένα στεφάνι από φλόγες.

Αναγκαστικά η πορεία σταματά. Η φωτιά έχει φτάσει στο κέντρο  της προκυμαίας. Ο κόσμος είναι τόσος που δεν μπορεί κάπου να ξεφύγει…………Αρχίζει να γλυκοχαράζει η άλλη μέρα, αν μπορεί να ειπωθεί γλυκοχάραμα το πάλεμα του ήλιου με τις φλόγες. Το αμέτρητο πλήθος, όσο πλησιάζει η φωτιά, όλο και σπρώχνεται γυρεύοντας να βρει μια διέξοδο. Οι τούρκοι απειλούν, λογχίζουν, σκοτώνουν…». Κι όλα αυτά μπροστά στα μάτια των ισχυρών της χριστιανικής δύσης που δήλωναν χριστιανοί μόνο στη θεωρία, ενώ στην πράξη σταύρωναν την ίδια την χριστιανοσύνη

……….Ο Αμερικανός πρόξενος στη Σμύρνη Τζώρτζ Χόρτον ομολογούσε πως αισθάνθηκε ντροπή που ανήκε στο ανθρώπινο γένος!! Αυτές τις ομολογίες, ουδέτερων ανθρώπων που εκπροσωπούσαν επίσημα τις χώρες τους, εκείνη την περίοδο, δεν τις διαβάζουν οι έλληνες πολιτικοί! Δεν αναριγούν και δεν κοχλάζει μέσα τους το αίμα για να ζητήσουν επιτέλους την ομολογία του φονιά για εκείνα τα αποτρόπαια εγκλήματά τους!

ΕΚΚΕΝΩΣΗ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΘΡΑΚΗΣ.

 

Στην ανατολική Θράκη, τη Διοίκηση της Στρατιάς ανέλαβε στις 8-5-1922 ο Αντιστράτηγος Χατζανέστης, ο οποίος μετατέθηκε στη συνέχεια 23-5-1922 στη Σμύρνη όπου ανέλαβε τη διοίκηση της Στρατιάς Μ. Ασίας. Την 1^η Ιουνίου 1922 η Στρατιά Θράκης μετονομάσθηκε σε Δ΄ Σώμα Στρατού με υπαγωγή στην Στρατιά της Μ. Ασίας. Ο Στρατηγός Χατζηανέστης από το Μάιο του 1922 είχε καταλήξει στο ότι « Η επίλυσις του Μικρασιατικού ζητήματος δεν ευρίσκετο εις την Μ. Ασία, αλλά εξηρτάτο εκ της τύχης της Κωνσταντινουπόλεως και των Στενών». Πίστευε επίσης ότι ο στρατός θα έπρεπε να συμπτυχθεί στην Μικρασία.

Ρεαλιστική πρόταση η οποία θα έπρεπε έστω και χωρίς την έγκριση των συμμάχων να είχε επιχειρηθεί, αντί της επιχείρησης κατάληψης της Άγκυρας…………………………………………………………..

Στις 20-9-1922 συνεκλήθη σύσκεψη στα Μουδανιά με συμμετοχή και εκπροσώπων της Ελλάδος και Τουρκίας για σύναψη ανακωχής. Την Ελλάδα στη Σύσκεψη αυτή, αντιπροσώπευαν ο Στρατηγός Αλ. Μαζαράκης και οι Συνταγματάρχες Ν. Πλαστήρας και Σαρηγιάννης. Στις 25-9-1922 Και ενώ οι συνεδριάσεις των διασκέψεων των Μουδανιών συνεχίζονταν ο Ελευθέριος Βενιζέλος( Ο οποίος , ενώ ήταν στο Παρίσι, ορίστηκε επίσημος αντιπρόσωπος της Ελλάδας)  έστειλε τηλεγραφική απάντηση στους Βουλευτές της Θράκης.

«Ανατολική Θράκη απωλέσθη ατυχώς δι’ Ελλάδα και επανέρχεται εις άμεσον κυριαρχίαν της Τουρκίας, αποκλειομένης πάσης ενδιαμέσου λύσεως, οία υπονοουμένη εις τηλεγράφημά σας. Επί πλέον υποχρεούμεθα να εκκενόσωμεν από τούδε την Θράκην. Ολόκληρος προσπάθειά μου στρέφεται, πως χάνοντας την Θράκην να σώσωμεν εν μέτρω δυνατώ Θράκας»

Ο γράφων δεν μπόρεσε να βρει το υπόμνημα των Βουλευτών της Θράκης για να ερμηνευτεί η «Πάσα ενδιάμεσος λύσις» η οποία υπονοείται όπως αναφέρει ο Βενιζέλος. Ποια ήταν δηλαδή η λύση που πρότειναν οι Βουλευτές της Θράκης;

Μετά την υπογραφή του Πρωτοκόλλου 28-9-1922 ο Αντιστράτηγος Κων/νος Νίδερ, διοικητής Στρατιάς Θράκης, κοινοποίησε από την Ραιδεστό, όπου είχε την έδρα του, την ημερησία διαταγή,30-9-1922, προς τον Στρατό της Θράκης με τα εξής κύρια σημεία.

«Η άτροπος μοίρα μας επιβάλλει να εκκενώσωμεν την Ανατολικήν Θράκην, συμμορφούμενοι προς την διαταγήν του Υπουργείου Στρατιωτικών. Το οδυνηρόν τούτο καθήκον θα εκτελέσωμεν αγέρωχοι, μετ’ αξιοπρέπείας εμπρεπούσης εις Στρατόν μόνιμον, συντεταγμένον και πειθαρχικόν».

Έτσι χάθηκε η Μ. Ασία, ο Πόντος και η Ανατολική Θράκη.

Έτσι σφαγιάστηκαν χιλιάδες ψυχές.

Έτσι δημιουργήθηκε η προσφυγιά .

Έτσι αντιμετωπίστηκε η προσφυγιά.

Έτσι ιδρύθηκε το 1923 η Τουρκική Δημοκρατία.

 

 

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ

 

Όλα αυτά πλέον αποτελούν ένα Ιστορικό Παρελθόν το οποίο δεν πρέπει να αγνοείται  και να αποκρύπτεται από τις γενιές του Ελληνισμού που θα επακολουθήσουν .

Όπως δεν πρέπει να αποκρύπτεται και η συμπεριφορά της Ελληνικής Πολιτείας και κοινωνίας προς αυτό,  το καθάριο κομμάτι του Ελληνισμού της Μ. Ασίας και Θράκης.

Για την συμπεριφορά της πολιτικής και της κοινωνίας προς τους πρόσφυγες έγραψε ο πρώην Πρωθυπουργός και καθηγητής Πανεπιστημίου Παναγιώτης Κανελλόπουλος, του οποίου ο θείος Δημήτριος Γούναρης (αδελφός της μητέρας του) που θεωρήθηκε ένας από τους κυριότερους ενόχους της Μικρασιατικής καταστροφής και εκτελέστηκε μαζί με άλλους πέντε, στο ειδικό τεύχος της «Νέας Εστίας» το αφιερωμένο στη «Μνήμη Μικρά Ασίας» σημειώνει « Το πολιτικό πάθος, οι κομματικοί φανατισμοί έκαναν μια μεγάλη μερίδα του ελληνικού λαού, που είχε από το 1915 διχαστεί, να μην αντικρίσει με συμπάθεια τους πρόσφυγες, όταν τα αδυσώπητα κύματα της Ιστορίας τους έριξαν πάνω στα βράχια της Ελλάδος. Το θυμάμαι και ανατριχιάζω. Αν και ήμουν τοποθετημένος οικογενειακά στη μερίδα εκείνη, δεν συμμερίστηκα –ούτε και ξέρω πολύ καλά, ότι και πολλοί άλλοι της ίδιας «παρατάξεως» δεν συμμερίστηκαν- την αθέλητη αυτή διαστροφή, που έχει ωστόσο, την ιστορική της εξήγηση…Πάντως όπως και να έχει το πράγμα , στην πίκρα της προσφυγιάς δεν έπρεπε-δεν τόθελε ο Θεός- να προστεθεί και η πίκρα που γέννησε στην ψυχή των προσφύγων η στάση ενός μεγάλου μέρους γηγενών απέναντί τους…». Χριστούγεννα 1972.

Πέρα από την συμβολή του προσφυγικού στοιχείου στην απογείωση της γεωργικής παραγωγής και στους ρυθμούς ανάπτυξης, που ουδείς αμφισβήτησε, τεράστια  εθνικής αξίας υπήρξε η εγκατάσταση των προσφύγων στην Μακεδονία.

 Ο Α. Πρωτονοτάριος, στο έργο του «Το προσφυγικό πρόβλημα από ιστορικής, νομικής και κρατικής απόψεως»  αναφερόμενος στο θέμα της εθνολογικής αλλαγής της χώρας γράφει. « Σημαντικότατη επίσης υπήρξε υπό εθνολογικής απόψεως η εν Ελλάδι αποκατάστασις των ομογενών προσφύγων. Ο κατά το 1912 Ελληνισμός της Μακεδονίας ανέρχονταν σε 513.000 αποτελών τα 42,6% του όλου πληθυσμού αυτής. Μετά δεν την ανταλλαγήν και την αποκατάστασιν  των προσφύγων  ο Ελληνισμός της Μακεδονίας ανέρχεται σήμερα (1929) εις 1.341.000 ψυχάς, αποτελών το 88,8% του όλου πληθυσμού»

Το 1912 σύμφωνα με τις στατιστικές της Ε.Α.Π (Επιτροπή Αποκατάστασης Προσφύγων) η εθνολογική σύνθεση της Μακεδονίας είχε.

Έλληνες 513.000 42,6% το 1912 και 1.341.000 88,8% το 1926

Μουσουλμάνοι 475.000 39,4% το 1912 και 2.000 0,1% το 1926

Σλαβόφωνοι 119.000 9,9% το 1912 και 77.000 5,1% το 1926

Διάφοροι 98.000 8,1% το 1912 και 91.000 6,0% το 1926

Είναι πλέον σαφές ότι ο προσφυγικός πληθυσμός έπαιξε πρωτεύοντα στην Ελλάδα ρόλο σε τρία βασικά σημεία. Πρώτον: Στην εθνολογική σύνθεση της Μακεδονίας και της Θράκης. «Θεωρώ το ζήτημα της εγκαταστάσεως των προσφύγων ως αγώνα απελευθερωτικόν…………Μακεδονία ίσον όλη η Ελλάς. Θ’ αρχίσωμεν πρώτα απ’ αυτήν διότι αύτη είναι πλέον το θεμέλιον της Ελλάδος….». Αλεξ. Παπαναστασίου. Εφημερις των Βαλκανίων 30 Ιουλίου 1924.

Δεύτερον: Στην δυναμική ώθηση της Ελληνικής οικονομίας, της επιστήμης και των γραμμάτων.

Τρίτον: Διαμόρφωσε το πολιτικό σκηνικό της Χώρας.

Μέχρι το 1923 στο σημερινό Δήμο Ελλησπόντου κατοικούσαν περίπου 3.000 τούρκοι. Μετά 600 χρόνων και πλέον στην περιοχή εγκαθίστανται Έλληνες του διάσπαρτου Ελληνισμού της Ανατολής. Ο πληθυσμός τους ανέρχονταν σε 5.500. Σήμερα οι μόνιμοι κάτοικοι του Δήμου Ελλησπόντου ανέρχονται σε 8000. Παρ’ όλα αυτά ο Βουλευτής Σπετσών Περικλής Μπούμπουλης σε συνεδρίαση της Βουλής την 24^η Ιανουαρίου του 1934 απάντησε προς τους πρόσφυγες ότι οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης είναι πιο ρωμιοί από σας!!  Αναφορά της Μαρίας Βεργέτη στο Βιβλίο της «Από τον Πόντο στην Ελλάδα»

Ο Μητροπολίτης Τραπεζούντας Χρύσανθος, αυτός ο ποιμένας Ιεράρχης, ο στυλοβάτης του Πόντου, βουτώντας την πένα του στο αίμα του Ελληνισμού της Ανατολής, έγραψε.

«Υπό την ένοχον αδιαφορίαν της Χριστιανικής δύσεως εν έτει 1453 έπεσεν η Κωνσταντινούπολις και το 1461 η Τραπεζούς. Τη ενόχω συνεργεία των συμμάχων, χριστιανικών δυνάμεων της δύσεως εν έτει 1919-1922 συνεπληρώθει το έργο των Νεοτούρκων.

1923. Η ερήμωση Θράκης, Μικρά Ασίας και Πόντου. 27 αιώνες Πόντου ανήκει στην Ιστορία.

Ο Πόντος με την πλειάδα Αγίων, οσίων και Μαρτύρων και τους 27 Αυτοκράτορες.

Εις τα εδάφη εκείνα κοιμούνται τον αιώνιον ύπνον ,Φρουροί του Ιστορικού Παρελθόντος.»

Μητροπολίτης Τραπεζούντος Χρύσανθος. Χρύσανθος Φιλιππίδης, Μητροπολίτης Τραπεςζούντας. Εδώ μαζί με τον μέγα Δούκα Νικόλαο Νικολάγιεβιτς, αρχιστράτηγο των Ρωσικών στρατιών του Καυκάσου. Ο Χρύσανθος σε πολλές περιπτώσεις εκτός από θρησκευτικός ηγέτης, εκπροσώπησε τον πόντο και ως πολιτικός ηγέτης. Ίσως αν η κατάληξη στο θέμα του πόντου ήταν ευνοϊκότερη, να ήταν ο πρώτος ιερωμένος, πολιτικός ηγέτης, πολύ νωρίτερα του Μακαρίου της Κύπρου. Λόγω του επιθέτου του πολλοί

 Αυτοκράτορες της Τραπεζούντας υπήρξαν οι :

Αλέξιος Α΄ 1204-1222. Ιδρυτής της αυτοκρατορίας της Τραπεζούντας. Ανδρόνικος  Α΄ Γίδων, γαμπρός του Αλεξίου. 1222-1235. Ιωάννης Α΄ Αξούχος. Πρωτότοκος γιος του Αλεξίου. 1235-1238. Μανουήλ Α΄. Δευτερότοκος γιος του Ιωάννη. 1238-1263. Ανδρόνικος  Β΄ .Γιος του Μανουήλ Α΄. 1263-1266. Γεώργιος. Ετεροθαλής αδερφός του Ανδρόνικου Β΄. 1266-1280. Ιωάννης Β΄ .Αδερφός του Γεωργίου. 1280-1284 & 1285-1297. Θεοδώρα. Θυγατέρα του Μανουήλ 1285. Αλέξιος Β΄. Γιος του Ιωάννη Β΄. 1297-1330. Ανρόνικος Γ΄. πρωτότοκος γιος του  Αλεξίου  Β΄.1330-1332. Μανουήλ Β΄. 1332. Οκτάχρονος γιος του Ανδρόνικου Α΄. 1332

Βασίλειος Ανέτρεψε τον ανήλικο ανεψιό του. 1332-1340. Ειρήνη Παλαιολογίνα. Πρώτη σύζυγος του Βασιλείου. 1340-1341. Άννα Αναχουτλού αδελφή του Βασιλείου κόρη του Αλεξίου Β΄ μοναχή ως το 1341. 1341-1342. Ιωάννης Γ΄. Γιος του Μιχαήλ Μ. Κομνηνού.1342-1344. Μιχαήλ. Πατέρας του Ιωάννη Γ΄. 1344-1349. Αλέξιος Γ΄. Γιος του Βασιλείου. 1349-1390

Μανουήλ Γ΄. Γιος του Αλεξίου Γ΄. 1390-1417. Αλέξιος Δ΄. Γιος του Μανουήλ Γ΄. 1417-1429.

Ιωάννης Δ΄. Γιος του Αλεξίου Δ΄, ο επονομαζόμενος Καλογιάννης. 1429-1458

Δαβίδ. Ο τελευταίος αυτοκράτορας της Τραπεζούντας. 1458-1461.

Ποιο είναι όμως αυτό το ιστορικό παρελθόν που δεν αναγράφεται στην ελληνική ιστορία!

……………………………………………………………………………………………………………………..«Τα δύο αντιμαχόμενα στρατόπεδα των μονοπωλιακών συγκροτημάτων της Στάνταρ Όϊλ και της Ρόγιαλ Ντάτς Σέλλ καθοδηγώντας τις κυβερνήσεις των Η.Π.Α και της Αγγλίας, έδωσαν στα 1919-1922 τη σκληρή και αιματηρή μάχη για τα πετρέλαια της Εγγύς Ανατολής» γράφει ο ιστορικός Ν. Ψυρούκης στο βιβλίο του «Το Μικρασιατικό Δράμα». «Κοντά στους Άγγλους και Αμερικανούς διεκδικούσε και το Γαλλικό κεφάλαιο τη μερίδα του πότε με την Υνιόν Παριζιέν και πότε με την Μπάνκ ντε Παρί»

Στο βάθος του Μικρασιατικού δράματος, πέρα από τις ευθύνες των Ελληνικών κυβερνήσεων και της ελληνικής κοινωνίας, βρίσκεται ο κρυφός ένοχος. Τα μεγάλα οικονομικά συμφέροντα, γράφει η Διδώ Σωτηρίου.

Ο Έλεγχος των πετρελαίων της Ανατολής ήταν από τότε το μήλο της Έριδος των οικονομικών συμφερόντων και η Ελλάδα χρησιμοποιήθηκε σ’ αυτή τη μάχη και βγήκε όχι μόνο χαμένη, αλλά βαριά ακρωτηριασμένη.

Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΟΖΑΝΗΣ ΣΕ ΤΙΤΛΟΥΣ

Όλες οι πρώην κοινότητες που απαρτίζουν τον σημερινό δήμο Ελλησπόντου, ανήκαν στην επαρχία Κοζάνης πλην της Ακρινής και του Κλείτου. Η Ακρινή και το Κλείτο ανήκαν στην επαρχία Εορδαίας. Ο Νομός Κοζάνης είναι η πρωτεύουσα της Δυτικής Μακεδονίας. Έγινε νομός το 1915 με το Β. Δ της 31 Μαρτίου – 1 Απριλίου. Την εποχή της Μικρασιατικής καταστροφής τα Γρεβενά δεν ήταν Νομός και ανήκαν στο Νομό Κοζάνης, όπως και η Καστοριά ανήκε στο Νομό της Φλώρινας. Πρώτα η Καστοριά και πολύ αργότερα τα Γρεβενά αποτέλεσαν ξεχωριστούς Νομούς. Η Καστοριά ήταν μέχρι το 1929 κοινότητα. Τότε έγινε Δήμος και το 1941 έγινε Νομός. Ο Νομός Γρεβενών δημιουργήθηκε το 1964 με το Ν.Δ 4.398.  Ο Νομός Κοζάνης διοικητικά διαιρείται σε τρεις Επαρχίες: Βοΐου , Εορδαίας και Κοζάνης. Έχει έκταση 3.516 τετραγωνικά χιλιόμετρα και ο πληθυσμός της ανέρχεται σε 150.386 άτομα. Η πρωτεύουσα του Νομού είναι η Κοζάνη με 31.553 κατοίκους σύμφωνα με την απογραφή του 1991, αλλά στην πραγματικότητα ξεπερνάει τους 60.000 κατοίκους. Είναι κτισμένη σε υψόμετρο 720 μέτρων.

 

Από το 1999 σύμφωνα με το Ν. Καποδίστρια/1997 περί της συγκρότησης της Πρωτοβάθμιας Τοπικής Αυτοδιοίκησης η Κοζάνη αποτελείται από 16 Δήμους και 3 Κοινότητες. Τους Δήμους Αγίας Παρασκευής, Αιανής, Ασκίου, Βελβεντού, Βερμίου, Δημητρίου Υψηλάντη, Ελίμειας, Ελλησπόντου, Καμβουνίων, Κοζάνης, Μουρικίου, Νεάπολης, Πτολεμαϊδας, Σερβίων, και Τσοτυλίου και τις Κοινότητες Πενταλόφου, Λιβαδερού και Βλάστης.

Πληροφορίες για την Κοζάνη δίδονται στο βιβλίο του Κωνσταντίνου Σιαμπανόπουλου «Ο Νομός Κοζάνης στο χώρο και στον χρόνο». Τα μνημεία που βρίσκονται διάσπαρτα στον Νομό στέκουν αδιάψευστοι μάρτυρες ενός πλούσιου παρελθόντος. Αναρίθμητοι θησαυροί γνώσεων, ιστορίας και τέχνης, παραδόσεις ξεχασμένες, θρύλοι παλιοί που χάνονται στα θεμέλια των πέτρινων γεφυριών του Βοΐου και ζωντανεύουν στους ζωγραφισμένους τοίχους των αρχοντικών της Κοζάνης και της Σιάτιστας. Λαμπροί Βασιλικοί τάφοι αρχαϊκών και κλασσικών χρόνων, αρχαίες πόλεις, Ελίμεια, Αιανή, κάστρα που σήκωσαν το ανάστημά τους σε κάμπους και κλεισούρες στα Σέρβια. Περίτεχνες ασκητικές μορφές, πάνοπλοι Άγιοι πολεμιστές, που μένουν άγρυπνοι φρουροί της Ρωμιοσύνης στις εκκλησιές και τα μοναστήρια της Ζάπορβας, του Λαριού και του Μικροκάστρου. Το παλαιότερο εργαλείο της περιοχής, που ανήκει στην παλαιολιθική εποχή και υπολογίζεται ότι χρησιμοποιήθηκε πριν 100.000 χρόνια, είναι ο αμυγδαλόσχημος λίθινος χειροπέλεκυς , που βρέθηκε το 1963 στο χωριό Παλαιόκαστρο και φυλάσσεται σήμερα στο Μουσείο Κοζάνης. Από τη Νεολιθική εποχή πολλά λίθινα εδώλια και αγγεία βρέθηκαν στους πέντε επάλληλους οικισμούς των Σερβίων και σε άλλες θέσεις της παραποτάμιας περιοχής που σήμερα σκεπάζεται από τα νερά της τεχνητής λίμνης του Αλιάκμονα ποταμού και στις 14 τούμπες του Σαρί Γκιόλ (κίτρινης Λίμνης) του Δήμου Ελλησπόντου. Η ήττα του Περσέα το 169 π.Χ στην Πύδνα από τους Ρωμαίους υπήρξε μοιραία για όλο το Μακεδονικό κράτος. Η Ρωμαϊκή κυριαρχία στην Άνω Μακεδονία, μαρτυρείτε από επιγραφές. Στους Ρωμαϊκούς χρόνους ανάγεται η Εγνατία οδός που άρχιζε από το Δυρράχιο και την Απολλωνία, συνέχιζε ως τη Λυχνιδό, περνούσε από την Λυγκηστίδα, την Εορδαία, την Πέλλα, τη Θεσσαλονίκη, τη Νεάπολη (Καβάλα) και κατέληγε στην Πέρινθο. Το όνομά της οφείλεται στο ρωμαίο ανθύπατο Γναίο Εγνάτιο. Η οδός κατασκευάστηκε το 148 - 120  π.Χ. Κατά τον 6^ο αιώνα μ.Χ γνωστές πόλεις της Άνω Μακεδονίας αναφέρονται η Ελίμεια και η Ορεστίδα. Το 1020 εμφανίζεται η επισκοπή Σισανίου. Στα τέλη του 14^ου αιώνα οι Οθωμανοί κατακτούν την Μακεδονία. Η Κοζάνη τουρκοκρατείται από το 1389 έως το 1912.

Ο εποικισμός της περιοχής από κονιάρους τούρκους, ανάγκασε τους κατοίκους να δημιουργήσουν απομακρυσμένα κεφαλοχώρια όπως η Βλάστη, η Εράτυρα, η Σιάτιστα, η Γαλατινή. Στις αρχές του 19^ου αιώνα η Κοζάνη αποτέλεσε τσιφλίκι του Αλή Πασά των Ιωαννίνων. Το κοντινότερο και ασφαλές παρελθόν της Κοζάνης φτάνει ως το τέλος του 15^ου αιώνα. Η Κοζάνη εμφανίζεται ως οργανωμένη κοινότητα στα μέσα του 16^ου αιώνα. Το 1534 στον Κώδικα της Ζάβορδας, της Μονής Αγίου Νικάνορα, υπάρχουν 54 αφιερωματικές επιγραφές πιστών- κατοίκων του «χορίου Κόζιανης». Το 1664 θεμελιώθηκε ο Καθεδρικός Ναός του Αγίου Νικολάου. Το 1668 συστήθηκε η πρώτη σχολική βιβλιοθήκη για να γίνει με το χρόνο η γνωστή «Κοβεντάρειος» δημοτική βιβλιοθήκη που διαθέτει πάνω από 100.000 τόμους βιβλίων μεταξύ των οποίων και η περίφημη «Χάρτα» του Ρήγα Φεραίου στο πρωτότυπό της. Το 1745 μεταφέρεται η επισκοπική έδρα από τα Σέρβια στην Κοζάνη. Το 1750 εγκαθίστανται 28 οικογένειες Αιγυπτίων στην τοποθεσία τα «Γύφτικα». Το 1770 ανήμερα των Θεοφανίων γίνεται μεγάλη επιδρομή από τους τούρκους οι οποίοι ερημώνουν την πόλη. To 1824  επιδημία πανώλης, που προκλήθηκε από τα διερχόμενα τουρκικά στρατεύματα, που ζήτησαν κατάλυμα και διατροφή, θερίζει την πόλη. Το 1830 η Κοζάνη καταλαμβάνεται από τους Αλβανούς του Ασλάν και για 27 ημέρες λεηλατείται και ερημώνεται. Το 1855 κτίζεται το κωδωνοστάσιο που αποτελεί και το σύμβολο της Κοζάνης. Το 1857 κτίζεται ο ιερός Ναός του Αγίου Κωνσταντίνου. Το 1881 λειτουργεί ατμοκίνητος αλευρόμυλος από Ιταλούς επιχειρηματίες.  Το 1882 η επισκοπή γίνεται Μητρόπολη. Το 1899 θεμελιώνεται το Βαλταδώρειο γυμνάσιο. Το 1904 φτάνει στην Κοζάνη ο ήρωας Μακεδονομάχος Παύλος Μελάς και συναντά τον Μητροπολίτη και την επιτροπή άμυνας της Κοζάνης. Πρώτοι Κοζανίτες βουλευτές στην Οθωμανική Βουλή της Κωνσταντινούπολης είναι οι Κ. Δρίζης και Γ. Μπούσιος.( ο Μπούσιος κατάγονταν από τα Γρεβενά αλλά εκείνη την εποχή και ως τις αρχές του 1960 τα Γρεβενά ανήκαν στον Νομό Κοζάνης). 11 Οκτωβρίου 1912. Ημερομηνία σταθμός για την Κοζάνη. Η πόλη ελευθερώνεται από τον Ελληνικό στρατό μετά από μισό περίπου αιώνα σκλαβιάς. Το 1915 συστήνεται η Νομαρχία Κοζάνης. Το 1916 ακολουθεί η τρίχρονη Γαλλική κατοχή με τα ποικιλόχρωμα αποικιακά της στρατεύματα. Το 1917 η Κοζάνη ορίζεται έδρα Γενικής Διοίκησης Δ. Μακεδονίας με πρώτο διοικητή τον Ι. Ηλιάκη. Το 1918 ο Ελευθέριος Βενιζέλος επισκέπτεται την Κοζάνη. 6-4-1941 βομβαρδίζεται από τους Γερμανούς το δημαρχείο και το καμπαναριό της Κοζάνης. Στις 27 –10-1944 στον Αη Λια σκοτώνονται επτά άγγλοι αλεξιπτωτιστές οι οποίοι έγιναν αντιληπτοί από τους γερμανούς καθώς αποχωρούσαν. Το 2000 για πρώτη φορά έγινε εκδήλωση και κατάθεση στεφανιών στην μνήμη των άγγλων αλεξιπτωτιστών.

Πληροφορίες από το Χρονικό της Κοζάνης του Χρήστου Μπέσα

«Μετά τα πρώτα χρόνια, από την απελευθέρωση της Κοζάνης, η περιφέρεια Γρεβενών και Ελασσόνας αποχωρίστηκαν δικαστικά από το Νομό Κοζάνης κι αυτό συνετέλεσε στην βελτίωση του δικαστικού έργου, καθ’ ότι ο Νομός δοκιμάζονταν οργανωτικά σε όλα τα επίπεδα κυρίως δε στο εκπαιδευτικό τομέα όπου παρατηρούνταν σημαντική έλλειψη βιβλίων.

Οι πρώτες κοινωνικές αντιδράσεις το 1914 έγιναν με αφορμή τη βαριά φορολογία του οινοπνεύματος των αμβύκων (καζανιών) «15 λεπτά κατ’ οκάν». Φόρος για την Παρασκευή οινοπνεύματος ακόμα για προσωπική χρήση, υφίστατο και το 2000.

Η συγκοινωνία είναι δραματική. Η Κοζάνη επικοινωνεί μόνο με το Σόροβιτς (Αμύνταιο), με καμιά άλλη κωμόπολη. Στις 7-2-1915 επισκέπτεται την Κοζάνη ο Γενικός Διοικητής Μακεδονίας Θεμιστοκλής Σοφούλης. Δραματική έλλειψη ψωμιού στην Κοζάνη. Το Ίδιο έτος 1915 το υπουργείο Εσωτερικών με διάταγμά του γνωστοποιεί ότι στο Νομό Κοζάνης με τους 180.791 κατοίκους αντιστοιχούν 11 κοινοβουλευτικές έδρες. Ο Οθωμανικός πληθυσμός του Νομού ανέρχονταν στις 70.000 άτομα. Δυναμικό συλλαλητήριο του λαού κατά της απόφασης της ΑΝΤΑΝΤ να παραχωρήσει στην Βουλγαρία Σέρρες ,Δράμα, Καβάλα. Εναντίον της απόφασης αυτής και ο Πατριάρχης Γερμανός. Ο ίδιος πατριάρχης που επί παντοδυναμίας του Αβδούλ-Χαμίτ, σε δεδομένη στιγμή είπε στο μεγάλο Βεζύρη. « Οι Έλληνες Αρχιερείς Υψηλότατε δεν εσυνήθησαν να λογαριάζουν τας κεφαλάς των».

Ο νομάρχης Κοζάνης Πασχάλης Μητλιάγκας. Από το 1994 έως σήμερα 2001. Ο Πρώτος Αιρετός Νομάρχης του Νομού. Ο προϋπολογισμός του Δήμου το 1915 φτάνει τις 101.187 δραχμές. Το 1916 το υπουργείο των εξωτερικών ανήγγειλε στον Νομάρχη (Δελακοβία) την ίδρυση Γαλλικού προξενείου στην Κοζάνη με επίσημο εκπρόσωπό της τον κ. Βερνέ Λα Γκράδ. Τον Αύγουστο του 1917 αναλαμβάνει Νομάρχης ο Μακρής. Τον Μάιο του 1918 επισκέπτεται την Κοζάνη ο Γάλλος Αρχιστράτηγος Γκιγιωμά.

Κατά την επίσκεψη του Βενιζέλου στην Κοζάνη, καθ’  οδόν προς την Σιάτιστα στις 16-8-1918 στην περιοχή Καραγιανίων,(σημερινή Ξηρολίμνη) πλήθος κόσμου τον υποδέχτηκε με ενθουσιασμό. 172 θάνατοι από τη γρίπη που εκδηλώθηκε στις 12-10 -1918 και ανακόπηκε στις 6-11-1918, ημέρα που έφτασαν τα ιερά λείψανα του Αγίου Νικάνορα εκ της Ιεράς Μονής Ζάβορδας. Το 1923 στην περιοχή Συνοικισμός της Κοζάνης, στην έξοδο προς Θεσσαλονίκη, εγκαθίστανται 1400 προσφυγικές οικογένειες. Ο Νομός Κοζάνης υπήρξε από τους νομούς εκείνους που δέχτηκε σημαντικό αριθμό προσφύγων. Ο Δήμος Ελλησπόντου και ο Δήμος Υψηλάντη είναι δήμοι που κατοικούνται αμιγώς από γόνους προσφύγων. Πρόσφυγες εγκαταστάθηκαν και στην περιοχή Βοίου, κυρίως στο Τσοτύλι και τη Νεάπολη, αλλά και σε χωριά του Βοίου, όπως το Αηδονοχώρι (γαϊδουροχώρι). Στην Ομαλή, εγκαταστάθηκαν πρόσφυγες από το Νεοχώρι της Ανατολικής Θράκης, από το  Δερμιτζίκι Δαρδανελίων, τα νησιά του Μαρμαρά και από το Σαριγκιόλ της Τοκάτης.

Ευεργέτης και θεμελιωτής του Γυμνασίου Τσοτυλίου ήταν ο Ιωαννίκιος Κωνσταντινίδης ή Ραγκαβάς, μητροπολίτης Νίκαιας το 1859, τοποτηρητής του οικουμενικού θρόνου το 1860 και μητροπολίτης Ηράκλειας το 1879, καταγόμενος από το Ροδοχώρι (Ραδοβίστη) Βοίου.

Πρόσφυγες εγκαταστάθηκαν επίσης  στην Πόλη των Σερβίων  και στα χωριά Βαθύλακος, Ροδίτης, Μεσιανή,  Πετρανά, Λεύκαρα και Ίμερα. Οι πρόσφυγες των χωριών αυτών αποκαλούνταν «τουρκόφωνοι». Έλληνες δηλαδή που μιλούσαν την τουρκική γλώσσα. Εγκαταστάθηκαν επίσης στα χωριά Αυλαίς, Κρανίκ( Κρανίδια),Γούλαις και Ρύμνιο. Πρόσφυγες εγκαταστάθηκαν και στα χωριά Λευκόβρυση και Πρωτοχώρι. Στην Περιοχή Βελβενδού, στην Καστανιά, Λάβα, Μεταξά, Λιβαδερό, (Μόκρο, σλαβικό όνομα που σημαίνει λιβαδότοπος), ιδρύθηκε από οικιστές των χωριών του Ολύμπου, λόγω της καταπίεσης, από τους τούρκους,  Ελάτη, (Λούζιανη, σλαβικό όνομα που σημαίνει αμπελότοπος, Πολύραχο (Ράχοβο, σλαβική ονομασία που σημαίνει καρυδιές), Τριγωνικό ( Δέλινο, σλαβικό όνομα που σημαίνει προβατοχώρι),Τρανόβαλτο, Μικρόβαλτο, Αιανή, Άνω Κώμη, Κάτω Κώμη, Ροδιανή, Καισαριά, Κρόκος. ( από την Καισαριά πέρασε και δίδαξε το λόγο του Θεού ο Κοσμάς ο Αιτωλός στα μέσα περίπου του 17^ου αιώνα), δεν εγκαταστάθηκαν πρόσφυγες. Τα χωριά αυτά ανήκαν στην αρχαιότητα στην πόλη Ελίμεια η οποία το 1100 π.Χ παρουσιάζεται πυκνοκατοκοιμένη.

Το 1917, περίοδο του εθνικού διχασμού, 18 έφιπποι μαροκινοί στρατιώτες, του Γαλλικού σώματος που έδρευε στην Κοζάνη, στάλθηκαν στο μοναστήρι της παναγίας της Ζάβορδας, με την πληροφορία ότι εκεί κρύβονταν οπαδοί του βασιλικού καθεστώτος. Εκτέλεσαν 7 άτομα και στην συνέχεια άλλους τρεις στην Ελάτη. Την περίοδο εκείνη η περιοχή των Σερβίων θεωρούνταν ουδέτερη ζώνη των δύο «χωρισμένων» κρατών.

Τα Σέρβια απελευθερώθηκαν από τον Τούρκικο ζυγό στην 11 Οκτωβρίου 1912, μετά από την φοβερή και πολύνεκρη μάχη, στην τοποθεσία «Πόρτες».

…………………………………………………………………….

Η Επαρχία Καϊλαρίων, ανήκε πάντα, με μικρές αλλαγές, στην Μητρόπολη Μογλενών και Φλωρίνης. Μετά την Οθωμανική κυριαρχία η έδρα βρίσκεται στην Ενωτία – Όσσιανη – Αρχάγγελο. Στα 1719 – 1720 προάγεται σε Μητρόπολη με έδρα την Κατράνιτσα. Σημερινοί Πύργοι Εορδαίας. Το 1765 μεταφέρεται στο Εμπόριο, το 1780 στην Κατράνιτσα και επιστρέφει και πάλι στο Εμπόριο το 1860. Στην συνέχεια μεταφέρεται η έδρα του στη Φλώρινα όπου παραμένει μέχρι και σήμερα. 15 Οκτωβρίου του 1912 τα Καϊλάρια απελευθερώνονται από τον τουρκικό ζυγό.  Το 1924, μετά την εγκατάσταση των προσφύγων, η επαρχία Εορδαίας αποσπάται και ιδρύεται η Μητρόπολη Νέας Πελαγονίας. Το 1930 μετονομάζεται σε Πτολεμαίδας – Εορδαίας έως το 1935.

Πρόσφυγες εγκαταστάθηκαν σε 20 χωριά της Μητροπόλεως Πελαγονίας. ……………..

Η μετονομασία της Πτολεμαίδας έγινε το 1927 Φ.Ε.Κ 18/1927. Ως τότε χωρίζονταν σε Άνω και κάτω Καιλάρια. Για αρκετό καιρό, οι κάτοικοι της Πτολεμαίδας χρησιμοποιούσαν το Άνω και Κάτω Πτολεμαίδα. Το 1923 έγιναν τα εγκαίνια του Κρατικού Νοσοκομείου και το κτίστηκε το γνωστό πέτρινο σχολείο.

Στην Δεκαετία του 50 εκλέχτηκαν πρόσφυγες βουλευτές στο Νομό, οι Τσακιρίδης, Αθανασιάδης, Προκοπίδης, Ανδρεάδης,  από τους παλαιότερους,Λαζαρίδης. Ακολούθησαν οι Κοκελίδης Ρούλης, Λωτίδης Λάζαρος, υπουργοποιήθηκε το 2001, Κωνσταντινίδης Κώστας, Κετογλίδης Γεώργιος. Αθανασιάδης Αλέκος. Ο πρώτος πόντιος βουλευτής στο νομό Κοζάνης υπήρξε ο Κακουλίδης, ανώτερος αξιωματικούς του Πολεμικού Ναυτικού. Βουλευτές του Νομού Κοζάνης που διετέλεσαν υπουργοί υπήρξαν ο Παπακωνσταντίνου Μιχάλης, την δεκαετία του 60 ως υφυπουργός Εθνικής Άμυνας και στα τέλη του 80, αρχές 90 ως υπουργός Εξωτερικών, εργασίας και Ενέργειας. Υπουργός χρημάτισε και ο Μανέντης, ιατρός στο Επάγγελμα, ως υπουργός Βορείου Ελλάδος   Το 1926 λειτουργεί ο πρώτος κινηματογράφος στην Κοζάνη (ΩΡΙΩΝ). Το 1928 ιδρύεται ο Ολυμπιακός Κοζάνης και ο Μακεδονικός. Το 1950 λειτουργεί ο Ραδιοσταθμός Κοζάνης. Το 1955 γίνεται η σιδηροδρομική σύνδεση Κοζάνης –Πτολεμαίδας. Το 1958 εγκαινιάζεται το «Μαμάτσειο» νοσοκομείο. Το 1963 επισκέπτεται την Κοζάνη ο Πατριάρχης Αθηναγόρας. Το 1964 συγχωνεύονται οι ποδοσφαιρικές ομάδες Ολυμπιακός και Μακεδονικός και δημιουργείται η «ΚΟΖΑΝΗ».

……………………………………..

 Το 1985 ιδρύεται το Τ.Ε.Ι Κοζάνης και στα τέλη της δεκαετίας του 90 λειτούργησε και πανεπιστημιακό τμήμα, ως παράρτημα του Αριστοτέλειου Πανεπιστήμιου Θεσσαλονίκης. Πρώτος αιρετός Νομάρχης εκλέγεται ο Πασχάλης Μητλιάγκας το 1994. Το 1995 σεισμός 6,6 της κλίμακας Ρίχτερ χτυπάει το Νομό Κοζάνης και Γρεβενών.

Το 1998 εκλέγεται Μητροπολίτης Κοζάνης, στην θέση του εκλιπόντος Διονυσίου, ο Αμβρόσιος Γιακαλής. Ο Μητροπολίτης Διονύσιος ήταν ένας πνευματικός άνθρωπος και άφησε πίσω του ένα πλούσιο συγγραφικό έργο. Το 1999 εγκαινιάζεται το πανεπιστημιακό τμήμα της Κοζάνης , παράρτημα του Α.Π.Θ ( Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης).

Καύχημα της Πόλης της Κοζάνης ο Γεώργιος Λασσάνης, φιλικός, υπασπιστής του Αλ. Υψηλάντη, Νομάρχης Αττικής και υπουργός Στρατιωτικών και οικονομικών και ταυτόχρονα συγγραφέας και ποιητής. Ο Νικόλαος Κασομούλης, αγωνιστής όλων των επαναστατικών κινημάτων  και συγγραφέας του έργου « Στρατιωτικά ενθυμήματα»,  και ο διεθνούς φήμης Μαέστρος Φον Κάραγιαν.

Το 2001 η Κοζάνη είχε το δικό της εφετείο, ήταν έδρα της περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας και έδρα της Ανωτέρας Διοίκησης Αστυνομίας Δυτικής Μακεδονίας. Ο Νομός Κοζάνης είναι πλούσιος και σε ορυκτό πλούτο. Ο λιγνίτης αφθονεί στο νομό και αυτός ήταν ο λόγος που κατασκευάστηκαν οι Ατμοηλεκτρικοί Σταθμοί Παραγωγής Ηλεκτρικής Ενέργειας. Ο πρώτος Σταθμός που κατασκευάστηκε ήταν ο ΑΗΣ Πτολεμαίδας, στην δεκαετία του 50 με συνολική ισχύ 665 MW. Ο ΑΗΣ Καρδιάς, κατασκευάστηκε την δεκαετία του 70, με συνολική ισχύ 1250 MW και τη δεκαετία του 80 κατασκευάστηκε ο ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου, με συνολική ισχύ 1566 MW. Το 1950 λειτουργούσαν δύο ορυχεία στην Πτολεμαίδα. Του Βαρβούτη και του Μποδοσάκη. Το 1955 η δυτικογερμανική KRYPP και η ΑΕΧΠ & ΛΙΠΑΣΜΑΤΩΝ του Μποδοσάκη ίδρυσαν την ΛΙΠΤΟΛ (Λιγνιτορυχεία Πτολεμαίδας). Το 1959 η ΔΕΗ αγόρασε το 90% των μετοχών.

Εκμετάλλευση λιγνίτη (ξυλίτης) γίνονταν και στη Λάβα Σερβίων από την ΛΑΡΚΟ. Λόγω της ύπαρξης του λιγνίτη κάτω από το χωριό, παρατηρούνταν καθιζήσεις και γι’  αυτό έγινε μετεγκατάσταση του χωριού, δίπλα στα Σέρβια. Αναγκαστική μετεγκατάσταση έγινε και με το χωριό Νεράιδα, το οποίο σκέπασαν τα νερά του ποταμού Αλιάκμονα, αφού κατασκευάστηκε η Τεχνητή λίμνη Πολυφύτου και ο ΥΗΣ Πολυφύτου. (Υδροηλεκτρικός Σταθμός). Το χωριό εγκαταλείφτηκε το 1974. Τότε κατασκευάστηκε και η μεγαλύτερη γέφυρα των Βαλκανίων.

Στην ευρύτερη περιοχή της Κοζάνης σύμφωνα με τις μελέτες βρίσκονται πάνω από το 80% των απολήψιμων αποθεμάτων λιγνίτη του Ελλαδικού χώρου. ΑΕΒΑΛ όταν ήταν σε λειτουργία. Η Λειτουργία του διεκόπη στις αρχές της δεκαετίας του 90.

 

Κοιτάσματα φτωχών κοιτασμάτων χρωμιτών υπάρχουν στην Ροδιανή όπου παλαιότερα γίνονταν εξόρυξη. Σήμερα είναι ένα εγκαταλειμμένο μεταλλείο. Κοιτάσματα υπάρχουν και στην περιοχή του Βούρινου, όπου εντατικοποιήθηκε και συστηματοποιήθηκε η παραγωγή με την ίδρυση της ΕΛ.ΣΙ (Ελληνικά Σιδηροκράματα) το 1993 και σταμάτησε μετά από 10 χρόνια. Η τροφοδοσία του Βούρινου ήταν 150.000 τόνοι ανά έτος. Στο Ζιδάνι υπάρχει αξιόλογο κοίτασμα αμιάντου. Η εκμετάλλευσή του άρχισε το 1980 από την κρατική ΜΑΒΕ (Μεταλλεία Αμιάντου Βορείου Ελλάδος) με παραγωγή 30.000 τόνων ινών αμιάντου. Την δεκαετία του 70 επιχειρήθηκε εξαγωγή χρυσού στα Σέρβια αλλά σταμάτησε γιατί η μικρή παραγωγή δεν κάλυπτε τα έξοδα της επιχείρησης. 

Έντονη δραστηριότητα υπήρξε στην εξαγωγή μαρμάρου με επίκεντρο την περιοχή του Τρανοβάλτου. Στο Νομό, περιοχή Πτολεμαίδας, λειτουργούσε η ΑΕΒΑΛ, Ανώνυμος Εταιρία Αζωτούχων Λιπασμάτων. Η λειτουργία του διεκόπη στα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 90.

Ο νομός Κοζάνης ήταν κατ’ εξοχήν αγροτικός και κτηνοτροφικός. Τα δεδομένα άλλαξαν μετά την δεκαετία του 60 με την ίδρυση κυρίως των ΑΗΣ και ορυχείων,  της ΑΕΒΑΛ, ΜΑΒΕ & ΕΛΣΙ.

Στην δεκαετία του 70 στην Σιάτιστα ανθούσε η επεξεργασία γούνας, το εμπόριο γουναρικών και δερμάτινων ειδών, επιφέροντας μεγάλα έσοδα στους κατοίκους. Τα τελευταία όμως χρόνια δημιουργήθηκε κρίση, λόγω πολλών παραγόντων και η περιοχή στερήθηκε σημαντικών πόρων. Στην Περιοχή Κρόκου καλλιεργείται το φυτό κρόκος και αποτελούσε κύρια πηγή εσόδων για τους κατοίκους. Με την καλλιέργεια καπνού ασχολούνταν η περιοχή Βοίου.

Αξιοθέατα του Νομού και πόλοι έλξης είναι: Η λίμνη του Πολυφύτου, Τα Σέρβια με τα κάστρα και τις βυζαντινές εκκλησιές, το Βελβενδό με το μετόχι του, το Καταφύγι σε υψόμετρο 1412 μ.

Η Αιανή με τα αρχαιολογικά της ευρήματα, η Σιάτιστα με τα αρχοντικά της, το Βόιο με τα πέτρινα γιοφύρια του και τις φυσικές ομορφιές του με κατάληξη στον Πεντάλοφο.

Το φράγμα στην Πραμόριτσα, έργο του 2000 θα λύσει τα πολλά προβλήματα υδροδότησης του Βοϊου.

Η Βλάστη με την θαυμάσια θέας της, τόπος καταγωγής του ήρωα οπλαρχηγού Γιάννη Φαρμάκη. Τόπος μεγάλων ανδρών και η Πτολεμαίδα που οφείλει το όνομά της στο τέκνο της Πτολεμαίο Α’ το Λάγο , στρατηγός του Μ. Αλεξάνδρου και θεμελιωτής της δυναστείας των Πτολεμαίων στην Αίγυπτο. Από την Εορδαία κατάγονταν και οι Στρατηγοί Περδίκας, Ηφαιστίων, Παρμενίων και Φιλώτας.                                          

Το πιο παραδοσιακό έθιμο της πόλης της Κοζάνης είναι οι φανοί και το καρναβάλι.

Εκδηλώσεις που γίνονται την περίοδο της «Αποκριάς»

Ίσως είναι η μοναδική πόλη στην οποία η σάτιρα να υπερβαίνει κάθε όριο.

Παραδοσιακό φαγητό της πόλης της Κοζάνης οι «κιφτέδες με  ζμί», Κεφτέδες με ζουμί και τα Γιαπράκια, κάτι αντίστοιχο ή παραπλήσιο με τα ντολμαδάκια

 Το ξεκίνημα της απελευθέρωσης του Αλύτρωτου Ελληνισμού

 Ο ακαδημαϊκός Ηλίας Βενέζης, στον πρόλογο του βιβλίου του, το «Νούμερο 31328» γράφει: Το βιβλίο τούτο είναι γραμμένο με αίμα. Ένας κριτικός του σημείωνε κάποτε για το ύφος του: «έχει κάτι απ’ τη φονική λαμπρότητα των πολεμικών όπλων, τη φονική λαμπρότητα του αδυσώπητου φωτός». Αλλά εγώ δε μιλώ για το ύφος. Λέω για την καυτή ύλη, για τη σάρκα που στάζει το αίμα της και πλημμυρίζει τις σελίδες του. Για την ανθρώπινη καρδιά που σπαράζει, όχι για την ψυχή. Εδώ μέσα δεν υπάρχει ψυχή, δεν υπάρχει περιθώριο για ταξίδι σε χώρους της μεταφυσικής. Όταν καίγεται, έτσι που καίγεται εδώ, με πυρωμένο σίδερο η σάρκα, παντοδύναμη θεότητα υψώνεται αυτή κι  όλα τ’ άλλα σωπαίνουν. Έχουν να λένε πως κανένας πόνος δεν είναι ισοδύναμος με τον ηθικό πόνο. Αυτά τα λένε οι σοφοί και τα βιβλία. Όμως αν βγεις στα τρίστρατα και ρωτήσεις τους μάρτυρες, αυτούς που η καρδιά τους βασανίστηκε ενώ πάνω τους σαλάγιαζε ο θάνατος – και είναι τόσο εύκολο να τους βρεις, η εποχή μας φρόντισε και γέμισε τον κόσμο – αν τους ρωτήσεις, θα μάθεις πως τίποτα δεν υπάρχει πιο βαθύ και πιο ιερό από ένα σώμα που βασανίζεται. Το βιβλίο τούτο είναι αφιερωμένο σ΄ αυτό τον πόνο.

 

Η επικράτηση του ελληνισμού στην Μικρασία τελικά δεν ευνοούσε τα σχέδια των ισχυρών και άρχισε η αντίστροφη μέτρηση και η καταστροφή

Πάνε 21 χρόνια από το 1924 που έγραψα στην πρώτη του μορφή, γυρίζοντας, παιδί, απ’ τα κάτεργα της Ανατολής, το χρονικό τούτο. Το ξαναδούλεψα στο 1931, όταν βγήκε σε βιβλίο. Από τότε δεν το ξανάπιασα στα χέρια μου. Με είχε πολύ αναστατώσει όταν το έγραφα. Είχα τότε περάσει πολλές νύχτες που, κυνηγημένος από τους εφιάλτες και τις αναμνήσεις, δεν μπορούσα να βρω καταφύγιο μήτε στον ύπνο….τελοσπάντων η ζωή, όταν είσαι γερός και είσαι νέος, έχει τόση δύναμη, σου το επιβάλλει να θέλεις να ξεχνάς. Η ανάγκη να ξαναγυρίσω στις σελίδες του Νούμερου 31328, να κάνω να ξυπνήσουν πάλι μέσα μου οι δοκιμασίες των πρώτων νεανικών μου χρόνων ήρθε με τις νέες δοκιμασίες μας, με την συμφορά της πατρίδας μου.

 «Αντίμαχες δυνάμεις με είχαν κυβερνήσει τον καιρό της κατοχής. Ένα διάστημα ήταν ανάγκη να ξαναζήσω μες στη φουρτούνα του πολέμου και την οδύνη η εποχή της γαλήνης για να θυμηθώ πως υπήρχαν κάποτε άνθρωποι, υπήρχαν εκείνες οι γενναίες πράξεις, το αίσθημα και η καλοσύνη στη γη. Η αντίμαχη ακριβώς δύναμη που ήρθε έπειτα από εκείνη που όταν υποφέρεις, σε σπρώχνει να μασάς και να ξαναμασάς τον πόνο…..Και είδα τότε μες στη φοβερή άνοιξη και στο καλοκαίρι του 1944 πόσο το Νούμερο 31328 γραμμένο έπειτα από ένα μεγάλο πόλεμο, πόσο είχε συγγένεια αίματος, συγγένεια «ύφους», είκοσι χρόνια αργότερα, με τις μέρες του μεγάλου πολέμου. Έτσι το βιβλίο τούτο – χρονικό μιας βασανισμένης στιγμής της Ελλάδας, από τις τόσες – απαγορεμένο χρόνια από τις λογοκρισίες, έχει το θλιβερό προνόμιο, όπως βγήκε για πρώτη φορά σε μια ώρα παγκόσμιου πένθους, όταν πάλι το πένθος σκεπάζει τις ρημαγμένες εστίες και τους τάφους των παιδιών, των γυναικών, των γερόντων και της νιότης του κόσμου. Κι όπως τότε, πριν 21 χρόνια, το Νούμερο 31328, ήταν η διαμαρτυρία ενός παιδιού εναντίον του πολέμου, μένει πάλι, τώρα, η διαμαρτυρία ενός ανθρώπου.

 Όμως η διαμαρτυρία ενός παιδιού, ενός ανθρώπου, μιας κοπελίτσας που έχασε κι αυτό ακόμα το όνομά της, δεν φτάνει και δεν αρκεί. Χρειάζεται η διαμαρτυρία των κοινωνιών ενάντια στην αχαλίνωτη βία, ενάντια στην καταπάτηση και στον εξευτελισμό, μέχρι εσχάτων, του ανθρώπου. Επιβάλλεται να καταδικαστούν αυτές οι πρακτικές κι αυτές οι μέθοδοι, αμείλικτα, ως μελανό ιστορικό στίγμα των εξουσιαστών και των κοινωνιών που τα διαπράττουν, για να μην επαναληφθούν. Αν δεν εξαγνιστούν από την ομολογία, την μετάνοια και τη συγγνώμη, αυτά τα ανομήματα, αυτός ο πόνος του βασανισμένου σώματος που επικαλείται ο ακαδημαϊκός, αυτή η τεράστια βία θα αναπαράγεται πάντα και κάθε φορά με χειρότερη μορφή και πρόσωπο.

 Ο RENE PUAUX ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΕΙ

Μερικά αποσπάσματα από την ιστορική συζήτηση στο Γαλλικό κοινοβούλιο, όπως τα περιγράφει  ο Γάλλος δημοσιογράφος της εποχής Rene Puaux στο ολιγοσέλιδο βιβλίο του ( το ανατολικόν πρόβλημα ενώπιον του κοινοβουλίου είναι χαρακτηριστικά.

Οι γαλλικές εφημερίδες τήρησαν διατεταγμένη σιωπή. Απλά ανέφεραν ότι έγινε συζήτηση, χωρίς παραπέρα πληροφορία. Κύριος ομιλητής ήταν ο βουλευτής Παρισίων Edouart Souler ο οποίος διαμαρτυρήθηκε έντονα για την τουρκική θρασύτητα, να ψάχνει να αποδώσει την ευθύνη της πυρκαγιάς στους έλληνες και στους αρμένιους. Πολλοί συνάδελφοί του δεν θέλησαν να πιστέψουν ότι οι κεμαλικοί θα μπορούσαν να κάνουν ένα τόσο μεγάλο κακό!!

Φαίνεται κύριοι συνάδελφοι, τους απάντησε, να μην υπολογίζετε τι σημαίνει τουρκική δύναμη και τουρκική εχθρότητα, όταν αισθάνονται οι τούρκοι ότι είναι ισχυροί. Την γαλλική φιλία την εκμεταλλεύτηκαν όσο την είχαν ανάγκη. Τώρα αισθάνονται ότι κέρδισαν το παιχνίδι και αποκαλύπτουν πλέον το αληθινό τους πρόσωπο.

 Soulier «……ήταν ένα άλλοθι προετοιμασμένο 5 μήνες νωρίτερα. (αναφέρετε στην πυρκαγιά της Σμύρνης, την οποία οι τούρκοι απέδωσαν στους έλληνες). Επειδή ίσως δυσπιστούμε στις μαρτυρίες, έψαξα σε παλιές παρισινές εφημερίδες και σε μία από αυτές, της 15 Απριλίου 1922 βρήκα το εξής. Οι καθολικοί της Σμύρνης  απηύθυναν στον Πάπα έκκληση παρακαλώντας τον να σώσει τη χώρα από την απειλή επιστροφής των τούρκων. Ιδού ένα δεύτερο γεγονός. Αγνοείτε ότι η πόλη της Άγκυρας έπαθε το ίδιο στην διάρκεια του πολέμου, όπου οι χριστιανικές και ευρωπαϊκές συνοικίες κάηκαν; Το ίδιο υπέστησαν και κι άλλες πόλεις της Μικρά Ασίας. Πώς εξηγείτε το γεγονός ότι δεν έπιασε φωτιά η τουρκική συνοικία; Γιατί δεν πήραν φωτιά τα κονάκια και τα τζαμιά; Πως εξηγείτε το γεγονός ότι η φωτιά άρχισε στις 13, ενώ η Σμύρνη ήταν στα χέρια των τούρκων από τις 9 Σεπτεμβρίου;

Ο τούρκος είναι έτσι φτιαγμένος. Καταστρέφει από ευχαρίστηση και εκμηδενίζει από ένστικτο. Αλλά στη συνέχεια κοιτάζει και λυπάται, όταν είναι αργά!

Χειροκροτήματα

………….Υπήρξαν άγριες σφαγές. Είδαν ένα όχημα να διασχίζει τους δρόμους σέρνοντας τον διευθυντή μιας εφημερίδας. (πρόκειται για τον Τσουρουκτσόγλου, διευθυντή της εφημερίδας « Μεταρρύθμιση» της Σμύρνης).Το κεφάλι του κτυπούσε στο κατάστρωμα. Άγριοι ακρωτηριασμοί. Είδαν ακόμη να πυροβολούν και μέσα στη θάλασσα, για να σκοτώσουν αυτούς, που προσπαθούσαν να πάνε στα πλοία κολυμπώντας.

Poincare: Δεν γνωρίζεται αυτά που μας στέλνουν οι ναύαρχοί μας. Ο Ναύαρχος Dumeslnil είναι σε πλήρη αντίθεση μαζί σας σχετικά με τη διήγηση της πυρκαγιάς.

Lenail: Όλοι όσοι είδαν την πυρκαγιά είναι αντίθετη με σας.

Soylier: Στηρίζομαι σε μαρτυρίες ανθρώπων που ήταν εκεί.

Roincare Ο ναύαρχος Dumesnil ήταν επίσης εκεί.

Lenail: Ακούστε κύριε Soulier ….

Soulier: Όχι, σας παρακαλώ, να μην αρχίσουμε με προσωπική πολεμική.

Χειροκροτήματα

Ybarnegaray: Αυτό δείχνει, πόσο δύσκολο είναι να γραφεί η ιστορία.

Soulier: Κύριοι σας δίνω ραντεβού σε μερικά χρόνια…

Φωνές και γέλια από μερικά έδρανα

Soulier:Έφτασαν στο γαλλικό προξενείο και ανέφεραν ότι απειλείται ο μητροπολίτης Χρυσόστομος. Ο γάλλος πρόξενος έστειλε απόσπασμα να τον οδηγήσει στην γαλλική εκκλησία «Sacre – Coeur: η στο προξενείο. Αυτός αρνήθηκε και είπε: Είμαι στο μέσον των πιστών μου. Οφείλω να παραμείνω μ’ αυτούς. Καθώς αναχωρούσε το απόσπασμα έφτασε με αυτοκίνητο ένας τούρκος αξιωματικός με δύο άντρες και είπε στον Πατριάρχη να τον ακολουθήσει.

Τον οδήγησαν στην άκρη της ευρωπαϊκής συνοικίας μπροστά σ’ ένα κουρείο. Τον σκέπασαν με άσπρη ποδιά, με σκοπό να τον βλέπουν καλύτερα όλοι οι περαστικοί. Και εκεί, κύριοι, έλαβε χώρα ένα των φρικτών εγκλημάτων, από αυτά που η ιστορία των μαρτύρων έχει αρκετά. Του έκοψαν τα γένια, τον μαχαίρωσαν, του έκοψαν τα αυτιά, τη μύτη. Γυναίκες και άνδρες ελάμβαναν μέρος σ’ αυτό το βασανιστήριο. Οι ναυτικοί μας παρίσταντο εκεί με το όπλο «παρά πόδα» αγανακτισμένοι, ταραγμένοι, υποχρεωμένοι από τις οδηγίες που έλαβαν. Ο τούρκος αξιωματικός απείλησε τους άνδρες μας με πιστόλι να μην κινηθούν.

Leon Blum : Είναι επιτέλους αλήθεια;

Soulier: Οδήγησαν στην συνέχεια αυτόν τον γέροντα στην τουρκική συνοικία, τον κομμάτιασαν και τον έριξαν στα σκυλιά.

Αποτέλεσμα: Η σμύρνη είχε 360.000 κατοίκους από τους οποίους 230.000 ήταν χριστιανοί.

Υπήρχαν και 200.000 πρόσφυγες. Από αυτούς 250.000 έφτασαν στα νησιά του Αιγαίου και στην Ελλάδα. Εξορίστηκαν 100.000. Υπάρχουν τ’ ολιγότερο 75.000 νεκροί στην Σμύρνη.

Εδώ και 1850 χρόνια οι χριστιανοί ήταν στην Μικρά Ασία κι έπειτα την επομένη μέρα δεν υπάρχουν πλέον.

……..

Charles Baron : Οι τούρκοι είναι πολιτισμένοι άνθρωποι, οι έλληνες άγριοι.

 

Μια ομολογία με βαρύνουσα σημασία είναι αυτή του πρωθυπουργού της Αγγλίας Λόϋδ Τζώτζς στις 23 Ιουλίου / Αυγούστου του 1922.

«……η ευθύνη δια την ήτταν της τουρκίας είναι ιδική μας, επομένως και η ανωτάτη ευθύνη διά την ειρήνην με την τουρκίαν πρέπει να είναι ιδική μας. Έχομεν το δικαίωμα να είπωμεν ότι δεν θα συνάψωμε ειρήνην, η οποία εκατοντάδας χιλιάδων ατυχών, απροστάτευτων υπάρξεων, αίτινες αποβλέπουν εις ημάς δια την προστασίαν των , θα παραδώση, άνευ εγγυήσεων τινων εις το έλεος εκείνων, οίτινες υπήρξαν ένοχοι των εκτοπισμών και των ατιμώσεων του πόντου…»

 Το παζάρεμα της Θράκης.

Οι διαπραγματεύσεις άρχισαν στις 8 Νοεμβρίου του παλαιού ημερολογίου, με τη συμμετοχή των αντιπροσώπων της Αγγλίας, Γαλλίας, Ιταλίας, Ρωσίας, Ελλάδας, Τουρκίας, Ρουμανίας, Σερβίας, Βουλγαρίας, Βελγίου, Πορτογαλίας, Ιαπωνίας και Αμερικής. Ο Βενιζέλος από Ελληνικής πλευράς και ο Ισμέτ Πασάς ο επονομαζόμενος Ινονού, από Τουρκικής πλευράς έδωσαν σκληρές μάχες για την τελική συμφωνία. Στις 12 Νοεμβρίου ο Ισμέτ ζήτησε την αυτονόμηση της Ίμβρου, Τενέδου, Σαμοθράκης, Μυτιλήνης, Χίου, Σάμου και Ικαρίας. Ζήτησε επίσης υποχρεωτική αποχώρηση στο θέμα της ανταλλαγής των πληθυσμών και όχι εκούσια, καθώς και την υποχρεωτική αποχώρηση του οικουμενικού Πατριαρχείου. Επετεύχθη συμφωνία για τους αιχμαλώτους και για τους πληθυσμούς στις 18 Ιανουαρίου.  Η νέα σύνοδος στις 4 Φεβρουαρίου διαλύεται την ίδια μέρα  αφού ο Ισμέτ απαιτεί εξωφρενικές αποζημίωσης. Ο λόρδος Κόρζον αποχωρεί οργισμένος.

Ο Βενιζέλος, επισημαίνοντας στον Ισμέτ ότι αν δεν υπαναχωρήσει στις αποζημιώσεις, η Ελληνική κυβέρνηση είναι έτοιμη για έναν νέο πόλεμο στην Θράκη.

Σαφής ο υπαινιγμός του Βενιζέλου. «υπογράψτε ή μπαίνουμε».

Ο πρεσβευτής της Γιουγκοσλαβίας πληροφορεί τον Ισμέτ ότι σε περίπτωση εχθροπραξιών δεν πρέπει να λησμονήσει ότι η Ελλάς ήταν σύμμαχος της Γιουγκοσλαβίας.

«θα με πετροβολήσουν αν πάω στην Άγκυρα, υποχωρώντας χωρίς ανταλλάγματα», απάντησε ο Ισμέτ.

Να τι λένε τα γαλλικά αρχεία του γενικού επιτελείου για κείνη την περίοδο

« Με την άφιξη του Ισμέτ στην Άγκυρα (προερχόμενος από την Λωζάνη) …..η αντιπολίτευση διέσπειρε τον ψίθυρο ότι μέλη της κυβέρνησης δωροδοκήθηκαν για να δεχτούν την συμφωνία των Μουδανιών εμποδίζοντας έτσι τα νικηφόρα τμήματα να βαδίσουν στην Κωνσταντινούπολη και την Θράκη.  Η Αντιπολίτευση προεδρεύετε από τον Chukri bey, βουλευτή Τραπεζούντας. Αρχίζουν με την δολοφονία του και καθώς η κοινή γνώμη ξεσηκώνεται διέταξαν την εκτέλεση του φονιά που την χρεώθηκε ο Τοπάλ Οσμάν».

Στις 3.30 το πρωί της 24^ης Ιουλίου 1923 μέσα στην μεγάλη αίθουσα του πανεπιστημίου της Λωζάνης υπογράφεται η συνθήκη ειρήνης , γνωστή ως η συνθήκη της Λωζάνης.

Εκεί καθορίστηκε ότι η ελληνοτουρκική συνοριακή γραμμή θα ακολουθεί την κοίτη του ποταμού Έβρου, μέχρι τον Αίνο. Η Ίμβρος και Τένεδος παραχωρήθηκαν στην Τουρκία, τα Δωδεκάνησα με τη Ρόδο και το Καστελόριζο στην Ιταλία και αναγνωρίστηκε η προσάρτηση της Κύπρου στην Αγγλία.

 Ο ΑΞΕΝΟΣ ΠΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΩΤΟΙ ΠΟΝΤΟΠΟΡΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ

 Όταν ξεψύχησε ο λαβωμένος ήρωας Αχιλλέας, μια βοή συντάραξε το βόρειο Αιγαίο και έφριξαν τα πλήθη των πολεμιστών στην Τροία. Μέσα από τα ανταριασμένα κύματα αναδύθηκε η μάνα του η Θέτις και οι θαλασσινές νύμφες Νηρηίδες, που ήρθαν να μοιρολογήσουν τον θεόμορφο νεκρό. Η Θέτιδα πλησίασε την πυρά και πήρε την ψυχή του γιου της και βουτώντας στα νερά του Αιγαίου, διέσχισε τον Ελλήσποντο και την Προποντίδα, πέρασε το Βόσπορο και φτάνοντας στις εκβολές του Δούναβη, στάθηκε στην ακατοίκητη νησίδα Λεύκη. Μέσα στην άγρια ερημιά της Μαύρης θάλασσας η μάνα , πάνω στα λευκά βράχια, εναπόθεσε την ψυχή του γιου της.

Αχίλλεια έλεγαν τον  βορειότερο βραχίονα οι Έλληνες. Ακίλια και Κίλια τον είπαν οι Ρουμάνοι.

Είναι από το 1944 το ρουμανοσοβιετικό σύνορο.  Οι μύθοι που συνδέθηκαν με τις υπερανθρώπινες προσπάθειες για να εξερευνηθεί η μαύρη θάλασσα είναι πάμπολλοι.

Δεκάδες ήρωες που πάλευαν με τα μυθικά τέρατα της Προποντίδας και τους βάρβαρους λαούς για να κάνουν αποδεκτή την ελληνική παρουσία. Τα πρώτα καράβια, τα πρώτα μακρινά ταξίδια και οι περιπέτειες των πρωτοπόρων ναυτικών συγκρότησαν το θρύλο της Αργοναυτικής εκστρατείας. Φρενιασμένοι άνεμοι σαρώνουν τα στενά. Σωστά φτερωτά τέρατα που οι έλληνες ονόμασαν Άρπυιες. Επιφανειακά και υποθαλάσσια ρεύματα ανακατώνουν τα νερά. Η απαίσια Σκύλλα από δω, η φρικτή Χάρυβδης από κει. Αρπακτικά πουλιά παλεύουν μέσα στην ομίχλη. Γύπες και θαλασσαετοί ψάχνουν να βρουν τροφή. Και οι κινητοί βράχοι ή τα κομμάτια του πάγου που κατεβάζει η Μαύρη θάλασσα από τα μεγάλα ποτάμια της, καθώς μετακινούνται και στριφογυρίζουν στο βορινό στόμα του Βοσπόρου, απαγορεύουν κάθε προσπέλαση. Συμπληγάδες είναι το πιο γνωστό από τα ονόματα που έδωσαν οι ναυτικοί σε αυτούς τους φρουρούς της Μαύρης θάλασσας.

Κι έμεινε η λέξη να σημαίνει μεταφορικά κάθε ανυπέρβλητο εμπόδιο. Κάθε ανυπέρβλητο εμπόδιο που ξεπεράστηκε χαρακτηρίστηκε άθλος. Από την Μυκηναϊκή εποχή, όταν αρχίζουν τα βορειοανατολικά ταξίδια, μέχρι τους κλασικούς χρόνους οι έλληνες προσπάθησαν να εκλογικεύσουν το νέο κόσμο που γνώριζαν. Εξισορροπούσαν τις ξένες δυνάμεις αντιπαραθέτοντας εξωπραγματικά περιστατικά, θρεμμένα από τη δική τους μυθοπλαστική ικανότητα ή τουλάχιστον ενταγμένα στα όρια της δικής τους αντίληψης.  Όλοι οι μύθοι που συνδέθηκαν με την Μαύρη θάλασσα, οι άθλοι, τα τέρατα, οι Αμαζόνες, η μάγισσες, όλες οι φανταστικές ιστορίες χωρούν μέσα στις υπερβατικές δυνατότητες της αρχαίας ελληνικής φυλής. Οι τέσσερις από τους δώδεκα άθλους του Ηρακλή πραγματοποιούνται στο χώρο που εκτείνεται από τον Βόσπορο μέχρι τον Καύκασο και την Αζοφική. Στην χώρα των Αμαζόνων βρέθηκε και ο Θησέας. Η πρώτη αποικία που δημιούργησαν οι Ίωνες ήταν η Σινώπη. Αργότερα οι Σινωπείς δημιούργησαν δύο αποικιακές πόλεις. Την Αμισό (Σαμψούντα) και τα Κοτύωρα (Ορντού). Ανάμεσα στις δύο αυτές πόλεις υπάρχει το Ιασόνιον Άκρον, όπου κατά την παράδοση οι αργοναύτες έκαναν θυσίες προς τιμή του Δία. Διατηρεί και σήμερα το ίδιο όνομα. (Γιασούν Μπουρουνού). Η πρώτη αποικία που δημιουργήθηκε στα δυτικά παράλια της Μαύρης θάλασσας, γύρω στα 600 π.Χ ήταν η Απολλωνία. Μετά τον εκχριστιανισμό των κατοίκων ονομάστηκε Σωζόπολη. Σημερινή Σωζοπόλ.  Στα 570 π.Χ ιδρύθηκε και η Οδησσός, στη σημερινή Βάρνα της Βουλγαρίας. Νοτιότερα η Αγχίαλος.

Οι πρώτοι που ξεκίνησαν και επεκτάθηκαν στην βορειοδυτική Μικρά Ασία ήταν οι Αιολείς από την Λέσβο. Ξεκίνησαν τον 8 αιώνα και έχτισαν την πρώτη τους αποικία πάνω στα ερείπια της ίδιας της Τροίας. Ύστερα προχώρησαν στο Σίγειον και έφτασαν ως την είσοδο των στενών από την μικρασιατική πλευρά. Οι Ίωνες από την Μίλητο ήταν οι πρώτοι όμως που προχώρησαν πιο μέσα. Ίδρυσαν γύρω στο 700 στην Προποντίδα την Κύζικο. Οι ίδιοι έκτισαν και στο Προκοννήσι μια αποικία για να εκμεταλλευτούν το μάρμαρο που είχε.

Μετά από την ίδρυση κι άλλων αποικιών η Προποντίδα ονομάστηκε η θάλασσα του Μαρμαρά ή απλά, Μαρμαράς. Μαρμαρά Ντενιζί την λένε και οι τούρκοι σήμερα.

Οι Μεγαρείς πρώτοι από όλους πάτησαν την προποντική Θράκη και έχτισαν δύο αποικίες . Την Σηλυβρία και το Βυζάντιον. Οι ίδιοι στον Αστακηνό κόλπο δημιούργησαν την αποικία που ονόμασαν αστακό. Στα ελληνιστικά χρόνια ο Αστακός ονομάστηκε Νικομήδεια και οι τούρκοι την ονόμασαν ισμίτ και τον κόλπο Ισμίτ κορφεζί.

Οι πρώτοι αποικιστές Μεγαρείς ιδρυτές της Χαλκηδόνας, ονομάστηκαν τυφλοί, από τους επόμενους λεει ο ιστορικός Ηρόδοτος. Οι μελετητές όμως λένε ότι δεν ήταν τυφλοί, αλλά μεθοδικοί. Φοβούνταν την απέναντι πλευρά , όπου κατοικούσαν οι σκληροί θράκες. Το τόλμησαν αργότερα και ίδρυσαν το Βυζάντιο. Πάνω στο πρώτο λόφο από τους έξι λόφους κατά μήκος του Κεράτιου, οι Μεγαρείς έχτισαν το Βυζάντιο, στα 668 π.Χ Ηρόδοτος, 659 Ευσέβιος, 640-625 λένε οι σύγχρονοι μελετητές. Στην ανατολική πλευρά του αιγιαλού της Κριμαίας οι Μιλήσιοι ίδρυσαν, στις αρχές του 6^ου αιώνα π.Χ τη Θεοδοσία. Οι Βυζαντινοί την ονόμασαν Θεοδοσιούπολη και αργότερα Καφφά. Σε όλη τη χώρα που περιέγραψα λέει ο Ηρόδοτος για τα μέρη γύρω από την Αζοφική, ο χειμώνας είναι πολύ βαρύς. Οκτώ μήνες στους δώδεκα το κρύο είναι αφόρητο.Η θάλασσα κι ολόκληρος ο Κιμμέριος Βόσπορος παγώνουν και έτσι οι σκύθες περνούν τον πάγο με τα αμάξια τους. Δεξιά και αριστερά του πορθμού οι Ίωνες ίδρυσαν πολλές μικρές και μεγάλες αποικίες. Η αρχαιότερη και σημαντηκότερη ήταν το Παντικάπαιον από την πλευρά της Κριμαίας και η Φαναγόρεια από την πλευρά του Ταμάν. Το Παντικάπαιον σήμερα ονομάζεται Κέρτς, το Κέρτσιον που έλεγαν οι Έλληνες του 19^ου αιώνα. Στο Νοτιοδυτικό άκρο της Κριμαίας, εκεί όπου άλλοτε ζούσαν οι κυνηγοί κεφαλών ταύροι, το 422 π.Χ ίδρυσαν οι Δωριείς από την Ηράκλεια του Πόντου την πόλη Χερσόνησο. Η Βυζαντινή Χερσών και η σύγχρονη Σεβαστοπόλ. Στη δυτική πλευρά της Μαύρης θάλασσας οι Θρακιώτες ακουμπούσαν χίλια εξακόσια χρόνια στην κοντινή Κωνσταντινούπολη. Αυτοί ήταν η ασπίδα της πρωτεύουσας και η πρωτεύουσα ήταν η πνευματική τους σκέπη. Στην νότια πλευρά της θάλασας ήταν οι Πόντιοι, γεωγραφικά απομονομένοι. «Επί θάλατταν εις Τραπεζούντα, πόλιν Ελληνίδα, οικουμένην εν τω Ευξείνω πόντω, Σινωπέων αποικίαν εν τη Κόλχων χώραν….» Ξενοφώντος Κύρου Ανάβασις. 400 π.Χ

Όπως ο όρος Πόντος περιγράφει ολόκληρη την νότια πλευρά της Μαύρης θάλασσας, έτσι κι ό όρος Καύκασος περιγράφει μια εκτεταμένη περιοχή, η οποία κυριαρχείται από το γιγάντιο όρος και τα παρακλάδια του. Στις ρίζες του βουνού φτάνουν στον εύξεινο πόντο. Εκεί που οι έλληνες έχτισαν την αρχαία Διοσκουριάδα, πολύ κοντά βρίσκεται το σημερινό Σοχούμ. Η φάσις ήταν εκεί που σήμερα είναι η πόλη Πότι. Από το 1801 έως το 1856 περισσότεροι από 100.000 πόντιοι είχαν περάσει τα τουρκορωσική σύνορα και εγκαταστάθηκαν στις Γεωργιανές πεδιάδες. 192 δημοτικά σχολεία υπήρχαν το 1880. Το 1877-1878 στον σιτοβολώνα της Αζοφικής ζούσαν 180.000 έλληνες.

Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΤΟΥ ΔΙΑΣΠΑΡΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ ΤΗΣ ΜΑΥΡΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ

Το 1851 προκειμένου να επιχορηγηθεί η έκδοση Ιστοριογεωγραφική Περιγραφή της Επαρχίας Φιλιππουπόλεως του Γεωργίου Τσουκαλά, 39 “εντιμότατοι”, κύριοι της Φιλιππούπολης προαγόρασαν 442 αντίτυπα του βιβλίου. Ο Ελληνικός Σύλλογος Φιλομούσων της Φιλιππούπολης 1869 επεξέτεινε την μορφωτική του δράση στην Στενήμαχο και στα ορεινά χωριά της Ροδόπης, βόρεια Θράκη. Παράλληλα ιδρύθηκαν αντίστοιχα σωματεία σε περιφερειακές πόλεις της Ανατολικής Θράκης, όπως ο Φιλεκπαιδευτικός Σύλλογος Σαράντα Εκκλησιών (Κιρκαλερί) το 1865, ο Μουσοφιλής Σύλλογος Αρκαδιουπόλεως (Λουλέ Μπουργάζ) και ο Ορφεύς στο Σκοπό (Ουσκούπ) το 1872, η Πρόοδος στο λιμάνι του Βασιλικού (Μιτσούριν) της περιοχής Σωζοπόλεως το 1875.

Στην Οδυσσό – Οντέσσα, ο Μαρασλής κάλυψε το κόστος για τον εξοπλισμό της δημοτικής βιβλιοθήκης, που είχε 20.000 τόμους το 1880. Ο Γεώργιος Μαρασλής υπήρξε δήμαρχος της Οδυσσού από το 1878 έως το 1895. Γόνος παλαιάς Θρακικής οικογένειας από τις Σαράντα εκκλησίες. Το 1899 ο γιός του έκτισε στην Φιλιππούπολη, γενέτειρα του πατέρα του την τριόροφη Μαρσάλειο Σχολή. Στην τουρκοκρατούμενη Θεσσαλονίκη με γεναιοδορες προσφερές της οικογένειας ιδρύθηκε το Μαρσάλειον Ελληνικόν και Πρακτικόν Εμπορικόν Λύκειον. Το Μαρσάλειον ορφανοτροφείον στην Κέρκυρα και πάρα πολλά ιδρύματα.

Στην Αδριανούπολη το Ελληνικόν Γυμνάσιον ανοικοδομήθηκε το 1881-1882. Το 1883 στην Ανδριανούπολη λειτουργούσαν 15 ελληνικά σχολεία με 2.300 μαθητές και μαθήτριες.

Το 1885-86 κτίστηκε το Ζάππειο παρθεναγωγείο το οποίο διέθετε και τμήματα παιδαγωγικών σπουδών. Από το Ζάππειο Ανδριανουπόλεως , Κωνσταντινουπόλες καθώς και από το Αρχιγένειο Παρθεναγωγείο που ίδρυσαν ο Σαράντης και η Ελένη Αρχιγένη στους Επιβάτες της Θρακικής προποντίδας το 1857 αποφοίτησαν εκατοντάδες δυναμικές δασκάλες και μορφωμένες και αυτές ανέλαβαν όλα τα ελληνικά δημοτικά και γυμνάσια και παρθεναγωγεία στην οθωμανική αυτοκρατορία. To  1900 ο Ελληνικός πληθυσμός του σαντζακίου της Ανδριανουπόλεως (Εντιρνέ), συντηρούσε 178 σχολεία με 263 δασκάλους και καθηγητές, 7.823 μαθητές και 4.817 μαθήτριες. Στην διοικητική περιφέρεια των Σαράντα εκκλησιών, σαντζάκ Κιρκαρελί, ήταν 100 σχολεί με 156 δασκάλους, 4504 μαθητές και 2.735 μαθήτριες. Στο σαντζάκι Ραιδεστού, Τεκίρ –ντάγκ, λειτουργούσαν 91 σχολεία και 97 στο σαντζάκι της Καλλιπόλες, Γκελιμπολού, στην θρακική πλευρά των Δαρδανελίων.

Τα πρώτα παρθεναγωγεία στην ανατολική και βόρεια Θράκη ιδρύθηκαν: Το 1845 στη Φιλιππούπολη, το 1849 στην Πόλη, το 1854 στην Στενήμαχο το 1863 στην Βάρνα, το 1868 στην Αγχίαλο, το 1872 στη Σωζόπολη.

Το 1876, στα 423 τουρκικά δημοτικά σχολεία και ημιγυμνάσια που λειτουργούσαν σε ολόκληρη την οθωμανική αυτοκρατορία, φοιτούσαν 19.330 μαθητές. Την ίδια εποχή, μόνο στην περιφέρεια Θράκης, ο ελληνικός μαθητικός πληθυσμός, αγόρια και κορίτσια, ήταν 25.623. Στην Σαμψούντα, δυτικός πόντος, οι 8.000 έλληνες που ζούσαν εκεί το 1902 διατηρούσαν 4 κεντρικά σχολεία στα οποία φοιτούσαν 1.150 μαθητές. Σε αυτά προστέθηκε και το 1912 το Τσινέκειο Γυμνάσιο. Αρκετά δημοτικά λειτουργούσαν τόσο στις μακρινές συνοικίες όσο και στα γύρω χωριά.

Στη διοικητική περιφέρεια Σινώπης οι 37.986 έλληνες συντηρούσαν 139 σχολεία το 1914.

Η ψωμιάδειος σχολή που είχε ιδρυθεί το 1870-1873 κάλυπτε τις γυμνασιακές ανάγκες των παιδιών που ζούσαν στα όρια της Μητροπόλεως Νεοκαισάρειας (Νικσάρ) και Κοτυώρων (Ορντού). Στην ορεινή Σάντα , ανατολικός Πόντος , οι 1.135 οικογένειες των οκτώ κοινοτήτων είχαν φτιάξει 5 δημοτικά και 2 σχολαρχεία για αγόρια και ένα σχολαρχείο για κορίτσια, στα Ισχανάντα.  Στις Αρχές του 20ου αιώνα οι Πόντιοι συντηρούσαν 37 φιλανθρωπικούς και πολιτιστικούς συλλόγους, 1047 δημοτικά, σχολαρχεία και ημιγυμνάσια, 10 γυμνάσια με 1.236 δασκάλους και καθηγητές και 75.953 μαθητές και μαθήτριες. 22 μοναστήρια και 1.139 εκκλησίες με 1449 ιερείς.

Στην Τοκάτη η Ελληνική κοινότητα με 5.757 ανθρώπους συντηρούσε τρία σχολεία.

Δημοτικό Διαμέρισμα Αγ. Δημητρίου

 

Επί τουρκοκρατίας το χωριό ονομάζονταν Τοπτσιλάρ. Η συνολική έκταση της πρώην κοινότητας και νυν Δημοτικού Διαμερίσματος του Δήμου Ελλησπόντου ανέρχονταν σε 37.547 στρέμματα. Οι κάτοικοί του σύμφωνα με την τελευταία απογραφή του 2001, ήταν 1.092. Στην απογραφή του 1920 οι κάτοικοι ήταν 852. Στην  απογραφή του 1923 οι κάτοικοι ήταν 852 σε σύνολο 190 οικογενειών. Στην απογραφή του 1928 οι κάτοικοι ήταν  850. Η διανομή κλήρου έγινε το 1926 με σύνολο 10.265 στρεμμάτων. Οικόπεδα  διανεμήθηκαν το 1959 με σύνολο στρεμμάτων 644.

Τοπτσιλάρ στα τούρκικα επεξηγείτε ως χωριό πυροβολητών. Ο Τούρκος περιηγητής και ιστορικός Εβλιγιά ονομάζει τους Τούρκους του Σαρί-Γκιόλ και του Εγρί – Μπουτζάκ Γιουρούκιους. Οι Γιουρούκοι αποτελούσαν ιδιαίτερο στρατιωτικό σώμα. Υπηρετούσαν  ως μεταφορείς πυροβόλων και πυρομαχικών.Υπήρχε χωρίον παρά την λίμνη σαρηγκιόλ, τα Σταρείδωλα, εξ ου και η ονομασία Σταρηγκιόλ. Όταν ήρθαν οι κατακτητές εξ Ικονίου, ως άποικοι, ο χριστιανικός πληθυσμός αναγκάστηκε να φύγει προς την Κοζάνη και αλλού. Γι’ αυτό και οι τούρκοι ονομάστηκαν Ικονιάροι,(Κονιάροι). Λαός άγριος, πολεμοχαρής και βίαιος. Για το τοπτσιλάρ (Γράφει ο Γουναρόπουλος). Ίσως να είναι διαφθορά του αρχαίου ονόματος Σταρειδώλων. «Κατ’ εμέ αύτη εστιν η των αρχαίων βερμική λίμνη δια το εγγύς Βέρμιον όρος». Μπουτσάκ, πρωτεύουσα επαρχίας με 100 οικογένειες Τούρκων. Εγγύς κατά τους πρόποδας του όρους τόπος μετ’ ερειπίων καλούμενος Μπαχτσές, πιθανόν οι κήποι του Μίδου (καθ’ Ηροδότου λέγοντα Β.8 Σελ 138 ότι οι Τημενίδαι «οίκησαν πελας των κήπων των λεγομένων είναι Μίδεω του Γορδίεω, υπέρ δε των κήπων κέεται το Βέρμιον, ούνομα , άβατου υπό χειμώνος».

Στην Περιοχή του Αγίου Δημητρίου βρέθηκαν νομίσματα Αλεξανδρινής εποχής, πιθάρια αρχαίων χρόνων, μαρμάρινη αναθηματική στήλη με ανάγλυφη παράσταση Κυβέλης καθισμένης σε θρόνο με τύμπανο στο υψωμένο αριστερό της χέρι. Ανήκει στο 2^ο –3^ο π.Χ αιώνα και η σχετική επιγραφή έχει: Κλε-/ονεί-/κη Μ-/ητρ/ί θε-/ών.

Σαν τουρκοχώρι ανήκε στην τοπαρχία του Εγρή Μπουτζάκ. Εικάζεται ότι προ της αλώσεως της περιοχής από τους Τούρκους, υπήρχε οικισμός ή οικισμοί, άγνωστο με πια ονομασία, ο πληθυσμός των οποίων εκδιώχτηκε βίαια από τους Τούρκους. Από την ύπαρξη της εκκλησίας της Αγίας Παρασκευής, κτίσμα των ετών της τουρκοκρατίας, συμπεραίνεται ότι παρέμειναν ίσως κάποιες οικογένειες χριστιανών που σίγουρα όμως δεν υπήρχαν στα τελευταία χρόνια της τουρκοκρατίας. Κατά την διάνοιξη του δρόμου, προς τις παρυφές του Βέρμιου βρέθηκαν πολλά πήλινα πιθάρια. Το 1923 εγκαταστάθηκαν πρόσφυγες από τον Πόντο, την Ανατολική Θράκη και την Νικομήδεια. Οι Θράκες αναφέρθηκε και σε άλλα δημοτικά διαμερίσματα, ότι κατάγονταν από το χωριό Πάνιδο της Ραιδεστού. Η Ραιδεστός ήταν η Βυζαντινή Βισάνθη. Σήμερα ονομάζεται Τεκίρ Νταγκ. Όλοι οι πρόσφυγες της Ανατολικής Θράκης που εγκαταστάθηκαν στα όρια του σημερινού δήμου κατάγονταν από το Πάνιδο , πλην των προσφύγων που εγκαταστάθηκαν στο Δρέπανο. Οι πρόσφυγες από τον Πόντο ήρθαν από τις περιοχές της Τραπεζούντας και της Αργυρούπολης. Οι πρόσφυγες της περιοχής Αργυρούπολης είναι γνωστοί με την επωνυμία ανεφορίτες. Οι πρόσφυγες της Νικομήδειας ήρθαν από τα χωριά του Αδά –Παζάρ. Κυρίως από τα χωριά Κεστενέ-Μπουνάρ, Τσοπάν –Γιατάκ και Κουρού-Μεσά. Ήταν το τελευταίο μεγάλο κύμα προσφύγων.

Οι πρόσφυγες αντίκρισαν ένα τουρκοχώρι, ριζωμένο στους πρόποδες του Βέρμιου. Μικρά και φτωχικά τα σπίτια, ακαλαίσθητα κι απεριποίητα. Τρία τέσσερα ξεχώριζαν σ’ όλο το χωριό. Ήταν τα σπίτια των Μπέηδων.

Οι πρόσφυγες της περιοχής του Ατά- Παζάρ ,αφού έφτασαν στην Νικομήδεια, (το Ιστορικό περιγράφεται σε άλλο δημοτικό Διαμέρισμα) επιβιβάστηκαν στα Θωρηκτά πλοία, Κιλκίς και Αβέρωφ και αποβιβάστηκαν στα λιμάνια του Βόλου, της Καλαμάτας και  της Λήμνου. Τέσσερα χρόνια διέμεναν σ’ αυτές, αλλά και σε άλλες περιοχές του Ελλαδικού χώρου και τον Αύγουστο του 1924 έφτασαν στον Άγιο Δημήτριο. Πολλοί από αυτούς τους πρόσφυγες έχουν να θυμούνται από εκείνα τα προσωρινά μέρη εγκατάστασης, ένα φτωχικό μνήμα και έναν ξύλινο σταυρό με το όνομα κάποιου αγαπημένου προσώπου που πέθανε από τις κακουχίες και τις αρρώστιες και θάφτηκε εκεί.

Όταν γνωστοποιήθηκε στους κατοίκους της Θράκης, η απόφαση ότι η Ανατολική Θράκη επανέρχεται στην Κυριαρχία των Τούρκων και ο Ελληνικός Στρατός άρχισε να αποχωρεί, πανικός και αλλοφροσύνη κατέλαβε τους Πανιδιώτες. Δεν πρόλαβαν να αποκαταστήσουν τις καταστροφές του πρώτου διωγμού και να τώρα που η μοίρα ,τους παίζει πάλι το πιο άσχημο παιχνίδι της.  Μέσα στον Οκτώβριο του 1922 το Πάνιδο άδειασε. Άλλοι με τα Κάρα που είχαν κι άλλοι με τα πλοία που έστειλε η Ελληνική Κυβέρνηση, εγκατέλειπαν τον τόπο τους, γιομάτοι τρόμο, πίκρα και πόνο. …………………………

Ένα από τα σοβαρά προβλήματα που αντιμετώπισαν οι πρόσφυγες ήταν κι αυτό των αποζημιώσεων. Οι εκτιμητικές επιτροπές, παρόλο που αποτελούνταν από εκπροσώπους προσφύγων, είχαν απόρρητες διαταγές με τις οποίες εντέλλονταν να περικόψουν όσο το δυνατόν περισσότερο τα ποσά που ανέγραφαν οι δικαιούχοι, για να μειωθεί όσο το δυνατό η υποχρέωση του κράτους να αποζημιώσει τους πρόσφυγες. Ένα ηθικό ατόπημα των πολιτειακών παραγόντων και όσων το υιοθέτησαν και το εφάρμοσαν.

Άλλωστε όπως ερμήνευσε τη σύμβαση ανταλλαγής ο Βενιζέλος στη βουλή 17-6-1930, διαφαίνεται ότι, οι ακίνητες περιουσίες των Ελλήνων στην Τουρκία, στα μέρη που διεξήχθησαν πολεμικές επιχειρήσεις θεωρούνταν απλά οικόπεδα και όχι κτίρια και συνεπώς θεωρούνταν χωρίς καμιά αξία. Επίσης τα κινητά των πολεμικών περιοχών, καταστήματα, επιχειρήσεις, βιοτεχνίες κ.τ.λ. εξαιρέθηκαν από την αποζημίωση. Οι κινητές και ακίνητες περιουσίες που εγκαταλείφθηκαν αναγκαστικά ,ήταν πολύ μεγαλύτερες από τους αριθμούς του Αιγίδη, τις οποίες δεν παραδέχτηκαν οι τότε κυβερνήτες και των δύο κομμάτων. Και είχαν λόγους και συμφέρον να υποτιμήσουν την αξία των περιουσιών. Πρώτον για να αποφύγουν τις ανάλογες αποζημιώσεις στους πρόσφυγες όπως όριζε η Σύμβαση της Ανταλλαγής και δεύτερο η « Ελληνοτουρκική Συνθήκη Φιλίας, ουδετερότητας και διαιτησίας» που υπογράφηκε από το Βενιζέλο και τον Κεμάλ στις 30-10-1930 δεν είχε τίποτα το ρομαντικό και το αφιλοκερδές. Ήταν καθαρά μια οικονομική συνθήκη που στηρίχτηκε στον συμψηφισμό των περιουσιών Ελλήνων και Τούρκων. Η Τουρκία δεν ήθελε να αντιμετωπίσει την διαφορά μεταξύ του ποσού των 100 δις και 12,5 δις. Ζητούσε επιπλέον 200 εκατομμύρια χρυσές λίρες Τουρκίας για πολεμικές αποζημιώσεις. « Διεξηγάγομεν – θα πει ο Βενιζέλος στη βουλή στις

25-6-1930 - έναν πόλεμον, ο οποίος δια τους Τούρκους ήτο αμυντικός. Επειδή εμείς κατελάβομεν την Μικράν Ασίαν και η Τουρκία εις τον πόλεμον ενίκησε πλήρως, εζήτησεν αποζημιώσεις από το ηττηθέν κράτος.» Και παρακάτω στην ίδια συνεδρίαση « Ο Ισμέτ Πασάς, κατά την υπογραφήν της συμβάσεως, είχεν ήδη διατυπουμένην την αξίωσιν όπως επιβληθή εις την Ελλάδα πολεμική αποζημίωσις 200 εκατομμυρίων χρυσών λιρών Τουρκίας»

Ο συμψηφισμός αυτός προκάλεσε τεράστια αγανάκτηση στον προσφυγικό κόσμο και αναταραχή στο κόμμα των Φιλελευθέρων. Στη διατύπωση του ποσού των 100 δις ο Αιγίδης, σημειώνεται, ήταν συγκρατημένος. Τι πήραν οι πρόσφυγες σαν αποζημίωση; Οι αποζημιώσεις κατά τον Ισαάκ Λαυρεντίδη «μόλις αντιπροσωπεύουν τα 7/100 της εν Τουρκία εγκαταλειφθείσης περιουσίας, ποσοστόν όπερ μόνον τον τόκον ενός έτους του κεφαλαίου των εγκαταλειφθεισών εν Τουρκία περιουσιών καλύπτει. Ούτως έκλεισε και έληξε το θέμα των αποζημιώσεων».

Πηγή Γιώργου Ν. Λαμψίδη οι πρόσφυγες του 1922.

Το πρόβλημα  των ανταλλάξιμων περιουσιών απασχόλησε και την Ελληνική Βουλή τουλάχιστον μέχρι το 1976.

Το προσφυγικό «κοπάδι» που εγκαταστάθηκε στο Τοπτσιλάρ είχε πάψει πια να κλαιει. Τα δάκρυα είχαν πια στερέψει. Η κηδεία της πατρίδας τους είχε πια ολοκληρωθεί. Τώρα έπρεπε να ζήσουν για να την θυμούνται και να την μνημονεύουν. Ο πόνος, το αίμα, και ο βίαιος θάνατος,  είχαν πετρώσει το φόβο που δεν μπορούσε πια να συνταράξει την ψυχή και το νου. Οι άνθρωποι αυτοί έπαιξαν με τον θάνατο. Ή μάλλον ο θάνατος έπαιζε μαζί τους κάθε στιγμή, παρατείνοντας  την αγωνία τους. Οι μάνες γίνονταν ασπίδες μπροστά από τα μωρά τους θαρρείς κι έτσι θα τα προστάτευαν από το θανατικό μαχαίρι, που Φευ! Ανθρώπινα χέρια κρατούσαν! Η αυτοθυσία στην απογείωσή της. Ο πόνος στην έκστασή του, η αγωνία αδιάκοπη, ο πανικός εφιαλτικός, ο φόβος ατέρμων……..

Διασταυρωμένες πληροφορίες προσφύγων της περιοχής Ατά- Παζάρ, περιγράφουν τραγικές έως μακάβριες ιστορίες. Η Μαρία Χρυσοπουλίδου, 90 και πλέον ετών το έτος 2001 ήρθε από εκεί 12-13 ετών κοριτσάκι περιέγραψε μια εικόνα την οποία δεν μπόρεσε να ξεχάσει ποτέ. «Κόβανε από τα στήθη των γυναικών τις ρόγες και τις κάνανε κομπολόι!!!»

Τους τσέτες, αυτά τα θλιβερά τερατοειδή ανθρωπάκια, που οι κοινωνικές συνθήκες κυοφόρησαν και γέννησαν, εύκολα τους χρησιμοποίησε το Κεμαλικό καθεστώς και τους μετέτρεψε από κοινωνικά αποβράσματα σε στυγνούς δολοφόνους.

Ο Τσαβδαρίδης Ιωάννης, αποκόπηκε από το κοπάδι των προσφύγων, όταν του ζήτησαν να πνίξει το μικρό κοριτσάκι του, για να μην τους ανακαλύψουν οι Τούρκοι. Περιπλανήθηκε μόνος του στα βουνά και έφτασε στην Ελλάδα μαζί με τη γυναίκα του και το κοριτσάκι του, την Κυριακή Τσαβδαρίδου-Τσαουσίδου ογδόντα και πλέον ετών σήμερα. (2001).

…………………………... Οι τσέτες, αυτοί οι σατανάδες της κόλασης, που απέβαλαν κάθε ανθρώπινο ίχνος από πάνω τους, με το πρόσχημα της αγγαρείας μάζεψαν περί τα 70 παλικάρια από την περιοχή του Αδά – Παζάρ και τα μετέφεραν λίγο πιο έξω από το Τούρκικο χωριό Γότζαλι. Ήταν Ιούνιος λένε οι μαρτυρίες, ημέρα των Αγίων Πέτρου και Παύλου. Εκεί τους έδεσαν κυκλικά  και τους ξεγύμνωσαν από τη μέση και πάνω. Άρχισαν μετά να παίζουν νταούλια και ζουρνάδες για να μην ακουστούν οι ριπές που γάζωναν και εκτελούσαν εν ψυχρώ τα ανυπεράσπιστα παλικάρια. «Αυτούς δεν τους σκότωσαν στη μάχη», θα έγραφε ο ποιητής, « αυτούς τους σκότωσαν σαν το σκυλί στ’  αμπέλι» Ο Πασχαλίδης Παναγιώτης (τσουρούπ’ς) με ένα μαχαίρι που είχε κρυμμένο στη μάλλινη κάλτσα του, κατάφερε να λυθεί και να λύσει και τον Καζαντσίδη Θεόφιλο που ήταν δίπλα του και άρχισαν να τρέχουν για να γλιτώσουν. Οι τσέτες τους καταδίωξαν σαν λυσσασμένα σκυλιά, αλλά τους έχασαν αφού οι δύο νέοι, που από το φόβο τους είχαν βγάλει φτερά στα πόδια τους, είχαν φτάσει στο ποτάμι και έπεσαν μέσα. Μέσα σε εκείνη την ταραχή κατάφεραν να σωθούν και άλλοι δύο νέοι. Η πληροφορία αυτή, όπως και οι προηγούμενες είναι διασταυρωμένες από πάμπολλες μαρτυρίες προσφύγων. Η ώρα του ολέθρου είχε σημάνει. Μοναδική επιλογή η φυγή. Ο δρόμος για την Ελλάδα. Γέμισαν οι δρόμοι της Ανατολής από κοπάδια ανθρώπων που έφευγαν για να σωθούν. Ένας θλιβερός όχλος, μια σερνάμενη λαοθάλασσα, που άλλοτε σπάραζε από το θρήνο και άλλοτε έκλαιγε βουβά και ο πόνος διαρκώς περίσσευε. Και μέσα από αυτά ξεπήδησε η ανθρώπινη υπέρβαση. Πήδησε η ορθόδοξη πίστη που ξεπέρασε τα παρελκυόμενα του θανάτου και τον ίδιο το θάνατο! «Θάνατον Πατήσας». Ότι πιο πολύτιμο είχαν το έχασαν. Τώρα πια δεν φοβόταν τίποτα. Μέσα σ’ αυτήν την απόλυτη ερημιά τους, βρήκαν τουλάχιστον ένα κεραμίδι , πάνω από τα κεφάλια τους. Κάτι ήταν κι αυτό. Έστησαν φωλιά. Κι η φωλιά έγινε σπίτι, έγινε οικογένεια, έγινε δημιουργία. Και δημιούργησαν το αναπάντεχο

Οι πρόσφυγες όμως δεν άφησαν σπιθαμή γης ακαλλιέργητη. Εκείνο που τους ένοιαζε ήταν να εξασφαλίσουν τροφή για την οικογένεια και να επιδιορθώσουν τα σπίτια για να μην μπάζει η βροχή. Κάθε φορά που έβρισκαν χρόνο από τις γεωργικές εργασίες καταπιάνονταν με  τα μερεμέτια και τα μαστορέματα.

 Ψήνονταν διαρκώς στον πυρετό της αγωνίας και του κάματου, κι ο ιδρώτας της κούρασης ήταν μαζί και πόνος ψυχής. Ψήνονταν στον πυρετό των χωμάτων που έκαιγαν και από τον πυρετό των σκέψεων για το αύριο. Το αύριο των παιδιών τους. ……………………………………………………………

Τα βράδια, σαν ο ήλιος χάνονταν, σήμανε και τη λήξη των γεωργικών ασχολιών. Μαζεύονταν στα φτωχικά τους οι πρόσφυγες και συνέχιζαν με τα ζωντανά κι άλλες χειρονακτικές εργασίες. Σαν το σκοτάδι απλώνονταν, άρχιζε η ώρα του αναπαμού. «Η ανάπαυλα του πολεμιστή», γιατί πολεμιστές υπήρξαν οι πρόσφυγες. Πολεμιστές της επιβίωσης και της ζωής. Ξεκουράζονταν και ετοιμάζονταν για τις καινούργιες  μάχες, τις δύσκολες, τις άνισες, χωρίς βόλια! Ξεκουράζονταν και σχεδιάζανε τα μέτωπα των μαχών. Θέρος, αλώνισμα, καπνά, παρχάρια, σπορά, καυσόξυλα για το χειμώνα και τροφή για να πορευτεί η φαμίλια. Κάπου όμως μέσα σ’  αυτούς τους σχεδιασμούς, έρχονταν στιγμές που ο πρόσφυγας χάνονταν , αποπροσανατολίζονταν. Έβγαιναν από μέσα του οι θύμησες της πατρίδας, απλώνονταν σε όλα τα μέτωπα και άλλαζε το τοπίο. «Εκεί στην Πατρίδα», «Εμείς στην Πατρίδα». Σκιές και άρωμα πατρίδας. Κι η θύμηση μαζί με την κούραση γίνονταν ύπνος. Ύπνος βαθύς, βαρύς, σκοτεινός. Κι άλλοτε οι εικόνες της σφαγής και του διωγμού έρχονταν σαν όνειρο και ξυπνούσαν ιδρωμένοι και τρομαγμένοι. Το πρωί, στο χάραγμα της ανατολής, οι πρόσφυγες στο πόδι, έτοιμοι πάλι για τον αγώνα της επιβίωσης. Στα χέρια κόσες, δρεπάνια, λαγήνια με νερό και ο μπόγος με το « κολατσιό ». Μα να! Η καμπάνα χτυπούσε πένθιμα. Άφηναν τα πράγματα όλα κάτω και έκαναν το σταυρό τους. Δεν είχε χωράφι σήμερα. Σήμερα θα συνοδέψουν το νεκρό πρόσφυγα στο αιώνιο ταξίδι του. Ήταν ένα χρέος που κληρονόμησαν από τη γενιά τους. Θα τον πάνε στα καινούργια μνήματα. Μακριά, πολύ μακριά από τα χώματα που τον γέννησαν. Μακριά από τα αγαπημένα του πρόσωπα που είναι θαμμένα στα βάθη της Ανατολής! « Άραγε να υπάρχει στον απάνω κόσμο ένας σβόλος γης σου, Μικρασία; Θα μπορούσε να χωρέσει ολόκληρη την προσφυγιά σου »γράφει η Μαρία Λαμπαδαρίδου. Εκείνη η πατρίδα, στα χρόνια εκείνα της συμφοράς, της ταπείνωσης, της εξαθλίωσης, του μεγάλου πόνου, που της έκοψαν τα χέρια για να μην κρατήσει τα παιδιά της! Κι εκείνη πάλευε με νύχια και με δόντια και της κόψανε την καρδιά! Εκείνη η πατρίδα, η μάνα η νεκρή, που ερχόταν τα βράδια σιμά τους, τυλιγμένη από σκιές και αίματα και έφερνε μηνύματα και δύναμη. « Αυτά που οι άλλοι τα παίρνουν για τυχαία περιστατικά, εμείς ξέρουμε πως είναι μηνύματα από το άγνωστο! » Έγραφε ο Ελύτης στον Ανδρέα Εμπειρίκο. Εκείνη η μάνα, εκείνη η πατρίδα έγινε ρίζα. Έγινε το σημείο αναφοράς. Δεν ήταν τουρκόσποροι, δεν ήταν τουρκούλια, δεν ήταν τουρκομερίτες. Δεν ήταν αυτοί χωρίς ταυτότητα. Ήτανε παιδιά εκείνης! Παιδιά μιας μάνας που δεν τούρκεψε ποτέ!

« Υιε’ μ αν ζεις και μεγαλύνς συ Ρωμανία δέβα … »

Γι’ αυτό έπρεπε να ριζώσουν για να την τιμήσουν , να την υμνήσουν και να την μνημονεύσουν στους αιώνες. Γι’ αυτό επέζησαν, γι’ αυτό ρίζωσαν και γι’ αυτό πάλευαν. Να γίνουν βαθιές οι ρίζες, γερές, στέρεες και αξερίζωτες! Και ρίζωσαν όχι μόνο στη γη, αλλά και όσοι ταξίδεψαν για το αιώνιο ταξίδι δημιούργησαν στο στερέωμα τον Αστερισμό των χαμένων Πατρίδων!

…………………………………Το παραδοσιακό φαγητό των ποντίων της περιοχής Ματσούκας, ήταν τα μαύρα λάχανα. Το επίσημο όμως φαγητό, αυτό που παρασκεύαζαν για τον γαμπρό ήταν το «φούστρο». Αυγά τηγανητά με βούτηρο.

Σαν φθινοπώριαζε ,οι «παρχαρέτες» μάζευαν πάλι το βιος τους και κατέβαιναν στο χωριό. Ήταν τώρα ο καιρός της σποράς. Οι δουλειές περιορίζονταν και διακόπτονταν εντελώς όταν έρχονταν ο χειμώνας. Άρχιζαν τότε οι ρακές στα καφενεία και τα γλέντια.  Τα γνωστά (μουχαπέτια). Στα σπίτια άρχιζαν τα νυχτέρια. (Παρακάθια). Μαζεύονταν 3-4 οικογένειες σ’ ένα σπίτι και άρχιζαν οι διηγήσεις και οι ιστορίες. «Εμείς στην Πατρίδα, εκεί στην Πατρίδα»

«Εκειτη Πατρίδα!

Κι ύστερα άρχιζε ο γέρο πρόσφυγας « Έρθεν όμως το μαύρον το χαπέρ. Εφέκε μας ο Θεόν…….εφέκαμε τ’ οσπίτια μουν κι  εσέβαμε σα παπόρια……..»

…………………………………….Με αυτά τα παρακάθια , με τις ιστορίες και τις αναπολήσεις οι πρόσφυγες έβγαζαν το χειμώνα, μέχρι να έρθει η άνοιξη, να φτιάξει ο καιρός και να αρχίσουν πάλι τις γεωργικές τους εργασίες. Ο χειμώνας όμως του 1940 δεν  προμηνύονταν σαν τους άλλους. Θα ήταν ένας χειμώνας πολέμου και πάλι. Στην Ευρώπη ήδη οι σειρήνες του πολέμου είχαν σημάνει. Το περιστέρι της ειρήνης δολοφονήθηκε εν ψυχρώ. Η Ιταλία από μήνες είχε

δείξει τις προθέσεις της εναντίον της Ελλάδας. Αποκορύφωμα όλων υπήρξε ο τορπιλισμός της «Έλλης» στο λιμάνι της Τήνου ανήμερα της εορτής της Θεοτόκου. Και στα μέσα του Φθινοπώρου ζήτησε την άνευ όρων παράδοσή της.  Τα παλικάρια πολεμούσαν στα χιονισμένα βουνά της Αλβανίας, τους Ιταλούς επιδρομείς. Πολλά παλικάρια άφησαν την στερνή τους πνοή, εκεί στα ανεμοδαρμένα ύψη. Σαν τους αετούς που λαθροκυνηγοί τους εκτέλεσαν. Πρώτος πρόεδρος της κοινότητας Αγίου Δημητρίου, ήταν ο Παναγιωτίδης Ιωάννης

Το καινούργιο σχολείο, που βρίσκεται στην σημερινή θέση, λειτούργησε την περίοδο 1953-1954. Η επέκτασή του έγινε το 1968. Ντελάλης του χωριού την ίδια περίοδο ήταν ο Χαλβατζής ο Δημητρός, γνωστός με το παρατσούκλι «Ο Γούρτης». Τον κατάργησε όμως κι αυτόν η τεχνολογία. Τοποθετήθηκε μεγαφωνική συσκευή στην κοινότητα του χωριού, με μεγάφωνα στο καμπαναριό της εκκλησίας και όλες οι ανακοινώσεις γίνονταν πλέον από εκεί. Έτσι σίγησε εκείνη η συμπαθητική φωνή του Δημητρό. « Ήρθε ο ψαράς στην πλατεία του χωριού. Όποιος θέλει ψάρια ….». Τότε άρχισαν να προμηθεύονται και κάποιες οικογένειες ραδιόφωνο. Ήταν γι’ αυτούς πράγματι το μοναδικό μέσο ενημέρωσης και ταυτόχρονα ψυχαγωγίας. …………

……………………………..Στα τέλη της δεκαετίας του 50 και στις αρχές του 60 το λεωφορείο του ΚΤΕΛ που εκτελούσε το δρομολόγιο Κοζάνη – Άγιος Δημήτριος εξυπηρετώντας ταυτόχρονα το Ρυάκιο τον Τετράλοφο, το Καπνοχώρι και τη Κοιλάδα, διανυκτέρευε στον Άγιο Δημήτριο και ξεκινούσε το πρωί το δρομολόγιό του. Ήταν η εποχή που οι κάτοικοι πήγαιναν συνήθως να πουλήσουν τα αυγά τους και τα τυροκομικά τους και να προμηθευτούν τα απαραίτητα είδη πρώτης ανάγκης. Τα λεωφορεία τότε είχαν στην οροφή τους ένα πατάρι, κατασκευασμένο από ράγιες οροφής. «σγάρα», την αποκαλούσαν οι πρόσφυγες. Εκεί φορτώνονταν όλες οι αποσκευές.

Το 1970 υπήρξε σταθμός για τον Άγιο Δημήτριο. Ανιστορείται η ιερά μονή του Αγίου Ιωάννου του Βαζελώνος στις παρυφές του όρους Βέρμιου.

Την εικόνα από το μοναστήρι του Πόντου την έφερε στον Άγιο Δημήτριο σε ηλικία 84 ετών ο Αρχιμανδρίτης Διονύσιος Αμαραντίδης, ηγούμενος της Ιεράς Μονής Αγίας Τριάδος Τούμπας της Επαρχίας Φυλλίδος του Νομού Σερρών. «Το έτος 1922 και εις ηλικία 35 ετών έφτασα εις την ελευθέραν πατρίδα μεταξύ πολλών εκατοντάδων προσφύγων, ρακένδυτος, ανήμπορος και βαρέως ασθενών με τα ελάχιστα υπάρχοντά μου, μεταξύ των οποίων εφύλαττον ως κόρη οφθαλμού την εικόνα του Αγίου Ιωάννου της Μονής Βαζελώνος. Η πίστη της επανόδου μας εις την γενέτειρά μας ήτο και πεποίθησις όλων των εκριζοθέντων Ελλήνων» Δ. Αμαραντίδης.

Η Μονή στον Πόντο έχαιρε μεγάλης εκτιμήσεως και σεβασμού εις όλη την περιοχή του Πόντου και είχαν θεσπιστεί ειδικά προνόμια για τη Μονή από τους Αυτοκράτορες της Τραπεζούντας, από το οικουμενικό Πατριαρχείο, ακόμα και από τους Σουλτάνους και τους τοπικούς άρχοντες της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Κατά τα έτη της ειρήνης η Μονή μεταβάλλονταν σε πνευματική κοιτίδα του Χριστιανισμού και του Ελληνισμού και σε πνευματικό φυτώριο της διανόησης του Πόντου, διότι με την ενίσχυση και την οικονομική στήριξη της μονής πάρα πολλά τέκνα και κυρίως οι άριστοι σπούδαζαν στην Ευρώπη. Κατά τα έτη των αναταραχών και των πολέμων, αποτελούσε καταφύγιο και πηγή σωτηρίας κάθε καταδιωκόμενου οιουδήποτε θρησκεύματος και οποιασδήποτε δοξασίας. Εκατοντάδες Αρμένιοι διεσώθησαν υπό των μοναχών της μονής το έτος 1915 , έτος σφαγής των Αρμενίων. Αποτελούσε συνεχώς δια μέσου των αιώνων εις τα βάθη της, την συνισταμένη της αφυπνίσεως του Ελληνοχριστιανικού πνεύματος. …………………………………….. Σήμερα στην Τουρκία σώζονται μόνο τα ερείπια της Μονής.

Η ιερά μονή βρίσκονταν  σε απόσταση 40 χιλιομέτρων από την Τραπεζούντα σε υψόμετρο 1200 μέτρων. Κατά την παράδοση η μονή ιδρύθηκε το 270 μ.Χ. Η Μονή καταστράφηκε ολοσχερώς στις αρχές του 6^ου αιώνα από τους Πέρσες, οι οποίοι κατάσφαξαν  τους 400 και πλέον μοναχούς. Η νέα μονή επανιδρύθηκε μετά την απελευθέρωση των ανατολικών περιοχών από τους Πέρσες, με τη μέριμνα του βυζαντινού στρατηγού Βελισαρίου. Μετά την άλωση της Τραπεζούντας από τους Τούρκους το 1461 και την υποταγή όλου του Πόντου στην Οθωμανική αυτοκρατορία η Μονή Βαζελώνος καθώς και όλες οι Μονές του Πόντου, εξάσκησε την ευεργετική επίδρασής της στους Χριστιανούς των γύρω περιοχών. Όταν καταδιώκονταν οι Χριστιανοί από τους Τούρκους, εύρισκαν καταφύγιο στη Μονή. Εκεί διάσωζαν τη ζωή και την πίστη τους. Σχετικά αναφέρεται σε κώδικα της μονής του ΙΖ αιώνα « Εις τα έτη ταύτα των άθεων Αγαρηνών μεγάλη όχλησις επέσκηψεν εις την Αγίαν και Ιεράν ημών Μονήν του Τιμίου Προδρόμου Ζαβουλών. Εβδομήκοντα πατέρες, όσιοι εξ όσων απεστάλησαν εις κατήχησιν των αθλίων χριστιανών εβασανίσθησαν και εκομήσαντο τους μαρτυρικούς στεφάνους. Δειλία κατέλαβε τους γέροντας δι’ όσους ούτω επανήλθον και αθυμία πρυτανεύει εν τω μοναστηρίω, όπερ από τριάκοντα ενενήκοντα, ους είχεν μόνον εκατόν τριάκοντα αριθμεί αδελφούς. Εάν επανέλθωσιν και οι ες τα ξένα ταλαιπωρούμενοι υπέρ τεσσαράκοντα. Ει που ελεήσαι ημάς ο Πανοικτήρμων Θεός και δώη άνεσιν τω λαώ αυτού. Αμήν 1698 ».

Η Μονή εορτάζει στις 24 Ιουνίου με λαμπρές εκδηλώσεις. Πιστοί απ’ όλη την Ελλάδα, αλλά κυρίως από τη Μακεδονία, συρρέουν για να τιμήσουν την μνήμη του Αγίου, να λάβουν τη χάρη του  και να παρακολουθήσουν τις θρησκευτικές και καλλιτεχνικές τελετές και εκδηλώσεις. Σύλλογοι και σωματεία απ’ όλη τη Ελλάδα συμμετέχουν στις πολύωρες καλλιτεχνικές εκδηλώσεις. Σήμερα η Μονή εορτάζει την πρώτη Κυριακή μετά την 24^η Ιουνίου ή άλλως την τελευταία Κυριακή του Ιουνίου. Δίπλα στην Μονή έχει ανεγερθεί πολυώροφος ξενώνας και όλος ο χώρος έχει περιφραχτεί με τσιμεντότοιχο.

Ο Άγιος Παντελεήμων βρίσκεται στην τοποθεσία που ονομάζονταν τεκές. Επί τουρκοκρατίας λέγονταν Βακούφ, κάτι δηλαδή σαν ιερός χώρος, ανάλογος με τα ελληνικά μοναστήρια. Ο Τούρκος περιηγητής Εβλιγιά, περιγράφοντας τον Τεκέ του «Μεμή Μπαμπά» που βρίσκονταν στο Σοφουλάρ (Καπνοχώρι) αναφέρει και την ύπαρξη Τεκέ στον Τζουμά  (Χαραυγή) και στο Τοπτσιλάρ  (Άγιο Δημήτριο).

Το 1997 εγκαθίσταται στην Ιερά μονή του Αγίου Ιωάννου του Βαζελώνα ο μοναχός γέροντας από το Άγιο όρος, πατέρας Μάξιμος, πρόσφυγας μοναχός από την μονή του Βαζελών του πόντου. Σημαντικό γεγονός η άφιξή του και η εγκατάστασή του στην Ιερά Μονή.

Τιμή στον Άγιο   Δημήτριο και στους κατοίκους του, που  μόναζε σιμά τους ένα τέτοιο σεβάσμιο, ασκητικό πρόσωπο. Η εγκατάστασή του στη Μονή ήταν η αφορμή να καταφθάνουν πιστοί από όλη την Ελλάδα για να πάρουν την ευχή του. Κοιμήθηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1990. Ο ανδριάντας του υπάρχει στο προαύλιο της μονής του Βαζελώνα στον Άγιο Δημήτριο. Η ασφαλτόστρωση του δρόμου, που οδηγεί στη Μονή, έκανε πολύ πιο εύκολη την μετάβαση προς αυτήν. Η έλευση του κόσμου καταδεικνύει τη βαθιά πίστη του Έλληνα στην ορθοδοξία.

Ο νόμος περί συνενώσεων των κοινοτήτων σε δήμους, γνωστός ως «Καποδιστριακός νόμος» δημιούργησε πολλές αναταραχές, τριβές και ενστάσεις. Τελικά επεκράτησαν οι πολιτικές επιλογές και ως έδρα του νεοσύστατου δήμου Ελλησπόντου επιλέχτηκε η Κοιλάδα.

 Στη βόρεια πλευρά του χωριού, στις παρυφές του Βέρμιου ,επιβλητικά δεσπόζει η Μονή του Αγίου Ιωάννου του Βαζελώνα. Οι προϊστορικοί συνοικισμοί της Μεγάλης και Μικρής Τούμπας της περιοχής Αγίου Δημητρίου είναι Κηρυγμένοι Αρχαιολογικοί χώροι. Στην τοποθεσία «Παρχάρ» διοργανώνεται κάθε χρόνο η ετήσια εκδήλωση του Συλλόγου «Ματσούκα» ημέρα Κυριακή παραμονή της εορτής του Αγίου Πνεύματος.

 

ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

 

Ο Αλέξανδρος, ο Βασιλιάς των Ελλήνων, είχε πεθάνει το 1920.  Ο Αλέξανδρος είναι ο μοναδικός «γαλαζοαίματος» που παντρεύτηκε μια κοινή θνητή. Την Ασπασία Μάνου. Και πέθανε από έναν αστάθμητο παράγοντα. Από την μαϊμού των ανακτόρων, η οποία τον δάγκωσε και μολύνθηκε. Σε διάστημα λίγων εβδομάδων ο βασιλιάς πεθαίνει. Η βουλή που έχει διαλυθεί για τις εκλογές, συνέρχεται σε έκτατη συνεδρίαση και εκλέγει αντιβασιλέα τον Παύλο Κουντουριώτη. Υπάρχει όμως άμεσο ζήτημα διαδοχής. Οι εκλογές αναβάλλονται για μία εβδομάδα. Ο Κωνσταντίνος στηρίζεται από το λαϊκό κόμμα αλλά είναι αντιπαθής στο Βενιζέλο και τους συμμάχους γιατί τον θεωρούν φανατικό γερμανόφιλο. Ο Βενιζέλος χάνει τις εκλογές και η μέχρι χθες αντιπολίτευση που κέρδισε με το σύνθημα «Να γυρίσουν τα παιδιά μας από το μέτωπο της Μικρασίας» όταν έγινε Κυβέρνηση όχι μόνο δεν γύρισε πίσω τα παιδιά , αλλά επιστράτευσε και έστειλε κι άλλους για να ενισχυθεί  το Μέτωπο. Με το δημοψήφισμα του 1921 επέστρεψε ο Βασιλιάς Κωνσταντίνος. Τα αποτελέσματα των εκλογών της 15 Νοεμβρίου (νέο ημερολόγιο, 2 με το παλιό) ήταν: 340.000 το λαϊκό κόμμα και 308.000 οι Φιλελεύθεροι του Βενιζέλου. Το εκλογικό σύστημα, καθώς ήταν πλειοψηφικό έδωσε 250 έδρες στους λαϊκούς και 110 στους Βενιζελικούς. Ο ίδιος ο Βενιζέλος που πολιτεύτηκε στην Αθήνα δεν εξελέγη καν βουλευτής και αναχώρησε για το Παρίσι. Πρωθυπουργός ανέλαβε ο Δ. Ράλλης , ο ονομαζόμενος «αττικάρχης». Οι αλλαγές στο στράτευμα και οι προαγωγές, λόγω «φρονημάτων, (τακτική που ακολουθήθηκε μέχρι σήμερα 2001!) δημιούργησαν αναταραχή στο στράτευμα και η επάνοδος του βασιλέα Κωνσταντίνου διαφοροποίησε τους συμμάχους της Ελλάδας. Το τηλεγράφημα των πρεσβευτών της Αγγλίας Γκρένβιλ, της Γαλλίας Ντεμπιγί, και της Ιταλίας Μοντάνια στις 21 Νοεμβρίου του 1920 είναι χαρακτηριστικό.

Κύριε πρόεδρε. Η βρετανική, γαλλική και ιταλική κυβέρνηση……

Δεν θέλουν να επέμβουν εις τα εσωτερικά της Ελλάδος. Αλλά είναι αναγκασμένοι να δηλώσουν δημοσία ότι η παλινόρθωσης επί του θρόνου της Ελλάδος ενός ηγεμόνας, του οποίου η όχι νομιμόφρων στάση και διαγωγή απέναντι  των συμμάχων κατά την διάρκεια του πολέμου εγένετο  δι’ αυτούς πηγή δυσχερειών και απωλειών σοβαρών……».

Ένα εύλογο ερώτημα είναι γιατί τον αποδέχτηκε η εκλεγμένη κυβέρνηση. Αφού το έπραξε γιατί ξεκίνησε την εκστρατεία γνωρίζοντας την αρνητική θέση των συμμάχων!

Ο Βασιλιάς που τέθηκε επικεφαλής της Μικρασιατικής εκστρατείας,  δεν ήταν εκείνος ο δυναμικός πλέον Αρχιστράτηγος των Βαλκανικών. Ήταν ένας άρρωστος άνθρωπος, που διοικούσε «τύποις» από απόσταση  400 χιλιομέτρων. Η παρουσία του εκεί ήταν διακοσμητική. Δεν υπάρχει κανένα έγγραφο προς τις ένοπλες δυνάμεις που να έχει την υπογραφή του. Ενημερώνεται, αλλά ούτε διαταγές εκδίδει, ούτε καν εκφέρει γνώμη. Το ίδιο και ο Αρχιστράτηγος Χατζανέστης. Διοικούσε την Στρατιά από την Σμύρνη, μια απόσταση 400 χιλιομέτρων από το μέτωπο και σχεδίαζε πάνω στους χάρτες την ώρα που οι αντίπαλοί του, στρατηγοί βρίσκονταν μια ανάσα από το μέτωπο!!

Οι επιχειρήσεις του Στρατού στην Μικρασία άρχισαν τον Ιούλιο του 1921. Οι επιχειρήσεις εκείνες στοίχισαν τις ζωές 25.000 στρατιωτών. Τα Μάιο του 1922 έγινε μια κίνηση για να ανατραπεί η Κυβέρνηση με επικεφαλής τον Αρχιστράτηγο Παπούλα και το Ν. Στράτο. Απέτυχε όμως και ο Αρχιστράτηγος αντικαταστάθηκε από τον Χατζηανέστη, για τον οποίο γράφει στα απομνημονεύματα του ο Στρατηγός Μαζαράκης ότι «δεν ήταν κατάλληλος να διοικήσει και εν ειρήνη και εν πολέμω έστω και μεραρχίαν»

Ο Παπούλας, που η αλλαγή της κυβέρνησης τον βρήκε φυλακισμένο, αποφυλακίστηκε και ανέλαβε μέσα σε πέντε μέρες αρχιστράτηγος του μετώπου της Μικρασίας. Αντικαταστάθηκε στην συνέχεια από τον Χατζανέστη. Καταδικάστηκε από το στρατοδικείο στις 24 Απριλίου 1935 σε θάνατο επειδή συμμετείχε στην οργάνωση «Δημοκρατική άμυνα», (Βενιζελικό κίνημα). Εκτελέστηκε στις 7 Μαίου 1935 σε ηλικία 78 ετών. Άλλο ένα θύμα των πολιτικών παθών της εποχής εκείνης). Ο Παπούλας ήταν βασικός μάρτυρας κατηγορίας στην δίκη των Έξι . Ο Στράτος έλαβε το χρίσμα του πρωθυπουργού για μία εβδομάδα. Από 3 έως 11 Μαίου. Αντικαταστάθηκε από τον Πέτρο Πρωτοπαπαδάκη, για να παραδοθεί και πάλι στο Δημήτριο Γούναρη λίγο πριν την καταστροφή. Μέσα σ΄ εκείνο τα απέραντο χάος επιχειρήθηκε η λύση της υπηρεσιακής  Κυβέρνησης με τον Ν. Τριανταφυλλάκο 10-9-1922.

Με την Μικρασιατική καταστροφή και την είσοδο των Τούρκων στην Σμύρνη αρχίζει το μεγάλο δράμα. Αμέσως μετά ο Στρατηγός Μεταξάς προσπαθεί να σχηματίσει Κυβέρνηση. Ήδη όμως είχε προετοιμαστεί η επανάσταση του 1922. Την πρωτοβουλία ανέλαβαν οι συνταγματάρχες Πλαστήρας και Γονατάς. Ο Πλαστήρας ήταν γνωστός ως ο «Μαύρος καβαλάρης».

 Η επαναστατική Επιτροπή ανέθεσε την ενάσκηση της πολιτικής εξουσίας σε κυβέρνηση υπό την προεδρία του Σωτηρίου Κροκιδά. Ταυτόχρονα έφευγε ο Βασιλιάς Κωνσταντίνος και ανελάμβανε ο γιος του Γεώργιος ο Β΄.

Στις 31 Οκτωβρίου αρχίζει η δίκη των 8 συλληφθέντων ως υπαίτιοι της Μικρασιατικής Καταστροφής στο Έκτακτο Στρατοδικείο υπό την προεδρία του υποστράτηγου Αλ. Ωθωναίου. Κατηγορούμενοι ήταν οι : Γούναρης, Στράτος, Πρωτοπαπαδάκης, Θεοτόκης, Μπαλτατζής ,Χατζηανέστης ,Στρατηγός και Γούδας. Οι πρώτοι έξι καταδικάστηκαν σε θάνατο και οι δύο τελευταίοι σε ισόβια κάθειρξη.  Οι καταδικασθέντες σε θάνατο, ως υπαίτιοι της Μικρασιατικής Καταστροφής εκτελέστηκαν στις 15 Νοεμβρίου του 1922 στο Γουδί.Γράφει ο Τάσος Βουρνάς στο Β΄ τόμο «Ιστορία της Νεώτερης και σύγχρονης Ελλάδας»

«Σήμερα για την Ιστορική κρίση, η κατηγορία της ενσυνείδητης προδοσίας δεν μπορεί-όπως άλλωστε παραδέχτηκαν και εκείνοι που τους εδίκασαν-να ευσταθήσει.Η ευθύνη όμως για την αλόγιστη ανάμιξη των ξένων ιμπεριαλιστών στα εσωτερικά της χώρας και η ρυμούλκηση των ελληνικών κυβερνήσεων προς την κατεύθυνση των συμφερόντων τους παραμένει ακέραια.»

 

Κι ήρθαμε …….άξαφνα………..χωρίς αποσκευές και διαβατήρια!

Δεν ήρθαμε ταξιδευτές για να ξεχάσουμε καημούς.

Δεν είμαστε ούτε ζητιάνοι, ούτε γυριστάδες.

Ήρθαμε από τη Γη του Ομήρου και του Ηροδότου.

Ήρθαμε εμείς, οι Μαθηταί των Αποστόλων,

Ως πιστοί της Επτάφωτης Λυχνίας της Αποκαλύψεως

Τα στερνοπαίδια των Κομνηνών και των Παλαιολόγων.

Είμαστε…………ιδέτε………..δεν μας γνωρίζεται;

Είμαστε οι πρόσφυγες……οι πρόσφυγες!

Φωτιά………Σφαγή……..Ξερίζωμα!

Ήρθαμε ! τ’ απομεινάρια της δόξας και των θρύλων

Ήρθαμε πρόσφυγες γιομάτοι μνήμες……

Είμαστε αμέτρητοι. Και δεν είμαστε μόνο εμείς.

Είναι μαζί μας και οι αδικοσκοτωμένοι, οι υβρισμένοι.

Κείτονται στους δρόμους τ’ Αϊβαλιού, στις σπηλιές του Πόντου,

στ΄ ανθισμένα σοκάκια της Σμύρνης. Κλαίνε

στα μπουντρούμια και στα χαρέμια των μπέηδων.

Τους φέρνουμε όλους στις πληγωμένες μας καρδιές.

Ζητάμε και γι’ αυτούς μερίδιο στην τραγική μνήμη του Έθνους

Οι στίχοι αυτοί δημοσιεύτηκαν στο περιοδικό «προς την Νίκην». 1922 με το ψευδώνυμο Ίων.

Αυτό το μερίδιο της μνήμης η Ελληνική πολιτεία δεν το εκχώρησε ποτέ.

Οι Μάρτυρες του Ελληνισμού της Ανατολής, αυτοί οι ακρίτες του ελληνισμού και του πολιτισμού, δεν δικαιούνται μερίδιο μνήμης, για να μην διαταραχθούν οι πολιτικές ισορροπίες και ανατραπούν τα πολιτικό- οικονομικά σενάρια.

 Άγιοι  Θεόδωροι

Επί τουρκοκρατίας το χωριό ονομάζονταν Οκτσιλάρ. Οκτσιλάρ στα τούρκικα σημαίνει τοξότης.

Υπάγονταν στο Δημοτικό Διαμέρισμα Πολυμύλου. Στην απογραφή του 1920 οι κάτοικοι ήταν 101. Στην απογραφή  του 1928 οι κάτοικοι ήταν 48. Στην απογραφή του 1940 οι κάτοικοι ήσαν 83. Το 1981 οι κάτοικοι ήταν 24. Στην απογραφή του 1991 οι κάτοικοι ήταν 34. Στην απογραφή του 2001 οι κάτοικοι ήταν 30. Μετά το δεύτερο Παγκόσμιο πόλεμο το μεταναστευτικό ρεύμα ερήμωσε σχεδόν τον οικισμό που διοικητικά ανήκε στην κοινότητα του Πολυμύλου και στην συνέχεια στο Δήμο Πολυμύλου. Ο οικισμός Άγιοι Θεόδωροι.  Υπάρχει ο ιερός ναός των Αγίων Θεοδώρων που κτίστηκε στην δεκαετία του 1960 με εράνους και την συνδρομή των κατοίκων. Εκκλησιαστικά ο ναός υπηρετούνταν πάντα από τους εφημέριους των όμορων χωριών, κυρίως δε του Πολυμύλου.

Πιο πάνω από το χωριό βρίσκονταν το γνωστό πάλαι ποτέ Χάνι του Πολυμύλου που λειτουργούσε από τα χρόνια της τουρκοκρατίας και συνέχισε να λειτουργεί για αρκετά χρόνια μετά και  την εγκατάσταση των προσφύγων. Ήταν τόπος όχι μόνο διαμονής αλλά και ξεκούρασης και ανεφοδιασμού των ταξιδιωτών . Διέθετε όπως όλα τα χάνια και σταυλικές εγκαταστάσεις για την διαμονή των ζώων. Όλες οι μεταφορές γίνονταν τότε με τα υποζύγια. Το χάνι ήταν ιδιοκτησίας του κοζανίτη Τερπάνη Χρήστου. Λειτούργησε έως το 1930.

Λίγες οικογένειες προσφύγων εγκαταστάθηκαν στο χωριό των Αγίων Θεοδώρων, που ήταν μικρό και με λιγοστές οικογένειες τούρκων. Μικρό όμως το χωριό, δίχως ενδιαφέροντα, χωρίς προοπτική, χωρίς κίνηση. Οι απαιτήσεις της ανασυγκρότησης της ζωής, οι ρυθμοί της που έτρεχαν, η αναζήτηση καλύτερων συνθηκών και προοπτικής, ήταν οι λόγοι που σταδιακά όλο και κάποιοι εγκατέλειπαν το χωριό οριστικά. Δεν υπήρχαν οι λόγοι και τα κίνητρα που θα έκαναν τους ανθρώπους να ανοικοδομήσουν σε γερές βάσεις  τη ζωή τους και τα σπίτια τους.  Έτσι οι λίγοι γίνονταν ακόμα πιο λίγοι και το χωριό ουσιαστικά και πρακτικά «νεκρώθηκε». Κάποιοι ηλικιωμένοι έμειναν να το κατοικούν. Το χωριό των Αγίων Θεοδώρων , παρέμεινε ένα μικρό και γραφικό χωριουδάκι, που σήμερα προσφέρεται μονάχα για ηρεμία και ξεκούραση. Βρίσκεται ριζωμένο στις ανατολικές παρυφές του όρους Βερμίου. Όταν σ’ ένα χωριό δεν ακούγεται η καμπάνα της εκκλησίας και ο κτύπος του κουδουνιού του σχολείου, σημαίνει ότι αυτό το χωριό είναι «κλινικά νεκρό». Όταν τις φωνές και τα γέλια των παιδιών, αντικαθιστά η σιωπή, στην συνέχεια ακολουθεί η ερήμωση, η οποία έχει πάντα ένα ξεθωριασμένο γκρίζο χρώμα. Οι Άγιοι Θεόδωροι βρίσκονται στο 26^ο χιλιόμετρο της εθνικής οδού Κοζάνης- Θεσσαλονίκης σε υψόμετρο 760 μέτρων. Στους Αγίους Θεοδώρους από το 2000 βρίσκεται σε εξέλιξη συστηματική έρευνα της Αρχαιολογίας.

Δυστυχώς το μέλλον του έχει πάρει το δρόμο της δύσης και του τέρματος. Το τέλος της οργανωμένης κοινωνίας.

ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗ

Διαβάζοντας ο αναγνώστης την ιστορία του Δήμου Ελλησπόντου, θα διαπιστώσει ότι πέρα από τα ιστορικά γεγονότα που αφορούν τους ανθρώπους του δήμου και πέρα από τα γεγονότα που συνέβησαν στον γεωγραφικό χώρο του Δήμου Ελλησπόντου, που αναφέρεται και ως τίτλος, υπάρχουν πάμπολλες ιστορικές αναφορές, σε γεγονότα που διαδραματίστηκαν ανά τον κόσμο και ιδιαίτερα στον Ελλαδικό χώρο. Αυτή η αναφορά κρίθηκε αναγκαία και απαραίτητη για δύο αλληλένδετους λόγους. Για να γνωρίζει ο αναγνώστης τα ιστορικά γεγονότα, που συνέβαιναν σε χρονικές περιόδους, έτσι ώστε να του δίνεται η δυνατότητα της πιθανής ερμηνείας ή και της επεξήγησης των γεγονότων που συνέβησαν ταυτόχρονα στον δικό του περίγυρο. Είναι αναμφισβήτητο, ότι πολλά ιστορικά γεγονότα, που συνέβαιναν, μακριά από κάποιες κοινωνίες, οι οποίες πιθανόν και να τα αγνοούσαν, τα αποτελέσματα εκείνων των ενεργειών και των πράξεων, να είχαν επιπτώσεις και να επηρέαζαν άμεσα ή και έμμεσα την ζωή των κοινωνιών.

Η γενοκτονία του ποντιακού Ελληνισμού,  οι άνθρωποι που την υπέστησαν, δεν γνώριζαν τα πραγματικά της αίτια και τους λόγους για τους οποίους έγινε. Εκείνο το ιστορικό γεγονός επηρέασε τη ζωή χιλιάδων ανθρώπων του Πόντου και της Μικρασίας, αλλά επηρέασε και την ζωή των ανθρώπων του ελλαδικού χώρου. Το ενάμιση εκατομμύριο των προσφύγων που κατέκλυσαν την Ελλάδα άλλαξε και τα δεδομένα της Ελλάδας. Η γενοκτονία του Ελληνισμού του Πόντου, ήταν η μεγάλη πολιτική των κρατών που ενδιαφέρθηκε, σκέφτηκε, σχεδίασε και επομένως καθόρισε την τύχη και την εξέλιξη του ποντιακού λαού. Η συνθήκη της Λωζάνης, δεν ήταν μια συμφωνία ειρήνης, αλλά το μεγαλύτερο παζάρι του αιώνα, όπου ανταλλάχτηκαν και ταυτίστηκαν τα γεωστρατηγικά και οικονομικά συμφέροντα της δύσης με αυτά του ανανεωτικού με κεμαλικές μορφές, πρώην κρατικού οθωμανικού κατεστημένου, αγνοώντας την ιστορία και την θέληση των λαών. Το Σύμφωνο φιλίας μεταξύ Βενιζέλου  - Ατατούρκ, η ένταξη της Ελλάδας στο ΝΑΤΟ και το δόγμα της ακεραιότητας της Τουρκίας έκριναν και το μέλλον των Ποντίων αλλά και του Ελληνισμού της Μικρασίας και της  Ανατολικής Θράκης.

Συνεπώς το μέλλον των κοινωνιών, ήταν και είναι πάντοτε ανάλογο, των ιστορικών γεγονότων που συντελούνταν ή που θα συντελεστούν.

Η μελέτη λοιπόν αυτών των ιστορικών γεγονότων που αλλάζουν άρδην τη ζωή των κοινωνιών, καταδεικνύει, αν αυτά τα γεγονότα δημιουργήθηκαν με την θέληση των κοινωνιών ή δημιουργήθηκαν με την θέληση και τα συμφέροντα των ισχυρών.

Το πόσο επηρεάζουν τα ιστορικά γεγονότα, την ζωή των κοινωνιών, πολλές φορές μάλιστα και ολόκληρου του πλανήτη, φάνηκε τον Σεπτέμβριο του 2001 με το τρομοκρατικό χτύπημα στην καρδιά της Νέας Υόρκης. Τα χιλιάδες αθώα θύματα της Νέας Υόρκης και όλα τα θύματα των τρομοκρατών, δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως άλλοθι στις ισχυρές εξουσίες του πλανήτη. Τα χιλιάδες αθώα θύματα που θα προκύψουν από ένα χτύπημα στο Αφγανιστάν ή σε κάποια άλλη χώρα, σε τι έφταιξαν; Τα θύματα της Χιροσίμα, του Ιράκ, της Βοσνίας, της Σερβίας δεν ήταν θύματα της πολιτικής τρομοκρατίας;

Αυτή η τρομοκρατία τίνος δημιούργημα είναι; Ποιος κατασκευάζει και ποιος υποθάλπει την τρομοκρατία και τους τρομοκράτες; Ποιος τους εκπαιδεύει, ποιος τους εξοπλίζει; Και βέβαια όλες οι στρατιωτικές επιχειρήσεις και οι βομβαρδισμοί εναντίον εθνικών κρατών, βαπτίστηκαν «πόλεμοι ειρήνης».

Οι φωτογραφίες αυτές είναι αποτελέσματα της Αμερικάνικης πολιτικής της τελευταίας δεκαετίας

Οι ισχυροί του 2001 δεν επιδιώκουν στην ουσία να εξολοθρεύσουν τις ποικιλόμορφες μορφές της τρομοκρατίας που δυναστεύουν τις κοινωνίες , αλλά με πρόσχημα την πάταξη μιας συγκεκριμένης μορφής τρομοκρατίας θέλουν να επιβάλουν την εξουσιαστική τρομοκρατία που είναι η χειρότερη μορφή τρομοκρατίας, ακόμα και από αυτό το χτύπημα της Νέας Υόρκης. Βέβαια από την άλλη μεριά υπάρχει και η άλλη εξουσία η οποία χρησιμοποιεί την θρησκεία για να επιβάλλουν κάποιοι άνθρωποι τους δικούς τους στόχους και όχι για να αποκτήσουν κάποιοι άνθρωποι πατρίδα, δικαίωμα ιερό και ανθρώπινο, ούτε να βελτιώσουν την ζωή των κοινωνιών τους.

Φυτώριο φανατικών μουσουλμάνων εξτρεμιστών αποτελούν τα κορανικά σχολεία που ανθούν σε όλες τις μουσουλμανικές χώρες.

Δημιουργούν εξτρεμιστές από κούνια!! Φανατίζουν μικρά παιδιά τα οποία αργότερα τα χρησιμοποιούν όπως αυτούς που έπεσαν με τα αεροπλάνα πάνω στους δίδυμους πύργους της Νέας Υόρκης. Τα κίνητρα για τους μαχητές (Mujahidin) είναι δύο. Για όσους επιβιώσουν στην μάχη η λαφυραγωγία, ενώ για τους νεκρούς, τους μάρτυρες, ο κήπος του Αλλάχ.

Όποιος ελέγχει το Αφγανιστάν, λένε οι ειδικοί, ελέγχει την Ασία. Δηλαδή τα πετρέλαιά της.

Η πραγματική αιτία δεν είναι άλλη από την χρεοκοπία του διεθνούς κοινωνικοοικονομικού συστήματος. Τα πραγματικά αντίποινα εναντίον της διεθνούς τρομοκρατίας θα ήταν η αναθεώρηση ορισμένων πλευρών της πολιτικής του ΔΝΤ  (Διεθνές Νομισματικό Ταμείο)και της παγκόσμιας τράπεζας.

Η τρομοκρατία θα παταχθεί μόνο αν εξαληφθούν οι πραγματικές αιτίες που τη γενούν.

Η φράση του Νοαμ Τσομσκι είναι χαρακτηριστική. “ Οι ΗΠΑ, επί 200 χρόνια, μόνο επιτίθενται”

 « Τυφλή βία είναι ο θάνατος και το χάος που εξαπολύθηκαν την περασμένη Τρίτη στην Νέα Υόρκη και την Ουάσινγκτον.

Η εικόνα είναι δευτερόλεπτα μετά την πτώση του αεροπλάνου σ’ έναν από τους δίδυμους πύργους της Νέας Υόρκης. Η τρομοκρατία χτύπησε την Αμερική στην καρδιά της.

Ψυχρή βία είναι ο καθημερινός θάνατος των Ιρακινών εξαιτίας των οικονομικών κυρώσεων που έχουν επιβάλει η ΗΠΑ.» ΚΟΛΜΑΝ ΜΑΚΑΡΘΙ Los Angeles Times

Ο Νομπελίστας Γεώργιος Σεφέρης στην ομιλία του στην Στοκχόλμη , κατά την βράβευσή του είπε μεταξύ άλλων:

«Στην αρχαία τραγωδία, την οργανωμένη με τόση ακρίβεια, ο άνθρωπος που ξεπερνάει το μέτρο, πρέπει να τιμωρηθεί από τις Ερινύες. Ο ίδιος νόμος ισχύει και όταν ακόμα πρόκειται για φυσικά φαινόμενα. Ήλιος ουχ υπερβήσεται μέτρα, λέει ο Ηράκλειτος, ει δε μη, Ερινύες μιν Δίκης επίκουροι εξευρήσουσιν…………..όσο για μένα συγκινούμαι παρατηρώντας πως η συνείδηση της δικαιοσύνης είχε τόσο πολύ διαποτίσει την ελληνική ψυχή, ώστε να γίνει κανόνας και του φυσικού κόσμου. Και ένας από τους δασκάλους μου, των αρχών του περασμένου αιώνα, γράφει. «….θα χαθούμε γιατί αδικήσαμε….». Αυτός ο άνθρωπος ήταν αγράμματος. Είχε μάθει να γράφει στα τριανταπέντε χρόνια της ηλικίας του……………»

Λόγος παραβολικός και προφητικός. Λόγος με σκέψη, πνεύμα και όραμα.

Αν τέτοιοι λόγοι δεν γίνουν πιστεύω και αξίες των εξουσιαστών τότε οι κοινωνίες πάντα θα ζούνε τέτοιες τραγωδίες.

Ο πατέρας του δοκιμίου Μονταίνι (1553 – 1592) γράφει. « Όπως με τις καλές πράξεις, έτσι και με τα αδικήματα, η απλή εξομολόγηση σ’ ανακουφίζει κάποτε. Είναι τάχα η ασκήμια του λάθους που μας κάνει περιττή την υποχρέωση να ομολογήσουμε;»

Αν για τον απλό άνθρωπο είναι μια λογική εξήγηση, η ασχήμια του λάθους, για την πολιτική δεν είναι απλά ασχήμια. Εκεί το ομολογούμενο λάθος δεν είναι η ασχήμια. Εκεί το λάθος είναι έγκλημα. Κι αν ομολογηθεί θα θεωρηθεί εγκληματίας αυτός που το διέπραξε.

Γι’ αυτό άλλωστε η Τουρκία δεν αναγνωρίζει το λάθος της για ότι έγινε στην Ανατολή στην δεκαετία 1912- 1922 εναντίον του Ελληνισμού. Αυτόματα θα χρεωθεί επίσημα τα εγκλήματα.

Γι’ αυτό άλλωστε παρατηρείται στους σύγχρονους καιρούς το άσχημο να ωραιοποιείται από την πολιτική και ο πόλεμος να βαπτίζεται ειρήνη!

Στην εποχή του 2001 προβάλλεται και κυριαρχεί η ομορφιά της ασχήμιας!

 Δημοτικό διαμέρισμα Αγ. Χαραλάμπου

Επί Τουρκοκρατίας το χωριό ονομάζονταν Ισακλάρ. Ισακλάρ στα τούρκικα σημαίνει παιδιά.

Στην απογραφή του 1920 οι κάτοικοι ήταν 388. Στην απογραφή του 1923 οι κάτοικοι ήταν 388 με σύνολο 68 οικογενειών. Στην απογραφή του 1928 οι κάτοικοι ήταν 267 εκ των οποίων οι 28 οικογένειες κατάγονταν  από τη Θράκη οι 13 από την Μικρά Ασία και οι 22 από τον Πόντο. Στην απογραφή του 2001 οι κάτοικοι ήταν 181. Από το 1950 και εντεύθεν παρατηρείται μια συνεχόμενη μείωση του πληθυσμού. Η διανομή κλήρων έγινε το 1926 με σύνολο 2.665 στρέμματα. Η διανομή οικοπέδων έγινε το 1961με συνολική παρεχόμενη έκταση 113 στρεμμάτων. Επί τουρκοκρατίας υπάγονταν στην τοπαρχία των Μπουτζακίων που είχε έδρα διοικητηρίου στο Κατατζιλάρ ( Δρέπανο).Το χωριό κατοικούνταν από αμιγή μουσουλμανικό πληθυσμό . Μετά από την ανταλλαγή των πληθυσμών, κατοικήθηκε από αμιγή προσφυγικό πληθυσμό. Τα εκκλησιαστικά τους καθήκοντα οι πρόσφυγες τα εκτελούσαν στο παλιό τζαμί που βρήκαν, το οποίο μετέτρεψαν οι ίδιοι οι πρόσφυγες σε ναό. Μέχρι το 1950 εκεί εκκλησιάζονταν. Από το 1952 άρχισε να κτίζεται η εκκλησία του Αγίου Χαραλάμπους εφημερεύοντος του Κωνσταντίνου Γεωργιάδη, η οποία αποπερατώθηκε  στη δεκαετία του 1960. Η εκκλησία κτίστηκε με την συνδρομή και τη βοήθεια των κατοίκων.

Το πρώτο πράγμα που φρόντιζαν οι πρόσφυγες , στους τόπους εγκατάστασής τους ήταν η εκκλησία και το σχολείο. Το 1986 κτίζεται το εξωκλήσι του Αγίου Ραφαήλ με συνδρομές των ενοριτών και δωρητών, εφημερεύοντος του Αθανασίου Γεωργιάδη. Στον ίδιο χώρο κτίστηκαν ξενώνες και κιόσκια για τους πιστούς. Το εξωκλήσι του Αγίου Ραφαήλ κατέστη πόλος έλξης πολλών πιστών από πολλά και διάφορα μέρη, κυρίως της Μακεδονίας. Εορτάζει την Τρίτη ημέρα του Πάσχα.

Πρώτος ιερέας της κοινότητας ήταν ο Κωνσταντίνος Γεωργιάδης Η ενορία εορτάζει στις 10 Φεβρουαρίου ημέρα εορτής του Αγίου Χαραλάμπους.

Το χωριό οι πρόσφυγες το βρήκαν χτισμένο στις βόρειο- δυτικές παρυφές του Βέρμιου. Γι’ αυτό και όταν ο ήλιος κατηφορίζει προς το ηλιοβασίλεμα, ο ίσκιος του Βέρμιου το σκεπάζει και το σκοτεινιάζει πιο γρήγορα από τα άλλα δημοτικά διαμερίσματα.

Οι πρώτοι πρόσφυγες στον Άγιο Χαράλαμπο ήταν οι Θράκες. Έχει αναφερθεί ότι οι Θρακιώτες ήρθαν από το Χωριό Πάνιδο της περιοχής Ραιδεστού. Οι κάτοικοι του χωριού μετά το διαμορφούμενο κλίμα από το Τούρκικο κομιτάτο, αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν το χωριό για να σωθούν. 2500 ψυχές με επικεφαλείς τους κληρικούς, που πήραν μαζί τους τις εικόνες τα ιερά άμφια και τα ιερά σκεύη, τους δασκάλους και τους δημογέροντες, κατευθύνθηκαν προς την παραλία ψάλλοντας το «Σώσον Κύριε τον Λαό σου…». Κούρνιαζαν οι μητέρες σ’ άκριες και σε γωνιές, κρατώντας σφιχτά τα μωρά στις αγκαλιές τους, μην τύχη και τις βρει ο χάρος σε χαλαρότητα και τα αρπάξει ξάφνου από τις αγκαλιές τους. Τα μάτια, ο πιο άγρυπνος φρουρός κι οι αισθήσεις σε υπερένταση για να αντιληφθούν έγκαιρα κάθε κίνδυνο! Και εκείνα , τα μωρά, νηστικά από το γάλα της μάνας που κι αυτό στέρεψε, αποκοιμιόντουσαν πάνω στο στήθος της, που για ημέρες, το κρεβατάκι τους ήταν η αγκαλιά της μάνας. Σαν είχαν ανοιχτά τα ματάκια τους, τα κάρφωναν μέσα στα μάτια της μάνας και της χαμογελούσανε μ’ εκείνο το αγγελικό χαμόγελο κι ήταν η μεγάλη δύναμη που έπαιρνε η μάνα για να αντέξει μέσα σε εκείνο τον χαλασμό. Στην παραλία έμειναν δύο μερόνυχτα, άυπνοι, τρομοκρατημένοι και ταλαιπωρημένοι περιμένοντας τα φορτηγά πλοία να τους παραλάβουν. Στο ίδιο διάστημα της αναμονής, άτακτοι ένοπλοι Τούρκοι μπήκαν στο χωριό και το λεηλατούσαν, το πυρπολούσαν, υψώνοντας ταυτόχρονα στα σπίτια τούρκικες σημαίες. Οι πρόσφυγες έβλεπαν τα σπίτια τους να καίγονται κι ήταν σαν να καίγονταν οι καρδίες τους. 2.500 ψυχές στοιβαγμένες σε δύο φορτηγά εμπορικά πλοία και σε ένα μικρό Ιταλικό εγκατέλειπαν το Πάνιδο 14 Αυγούστου 1914 με προορισμό την Ελλάδα. Έφευγαν παραμονή της εορτής της Μεγαλόχαρης, η οποία έγινε εκείνη τη μέρα δέκτης χιλιάδων δεήσεων, παρακλήσεων και ικεσιών. Τον ίδιο χρόνο μαζί με το Πάνιδο εκπατρίστηκαν βίαια και οι γειτονικοί πληθυσμοί.

………………………….Οι οικογένειες του Ατά –Παζάρ μετά τις περιπέτειες που περιγράφονται σε άλλο γεωγραφικό διαμέρισμα φτάσανε στη Νικομήδεια. Ο Ελληνικός στρατός βρίσκονταν στη πόλη της Νικομήδειας. Οι μαρτυρίες προσφύγων αναφέρουν ότι ο Ελληνικός πληθυσμός συγκεντρώθηκε από το στρατό για να βοηθήσει στην κατασκευή οχυρωματικών έργων.

Το Πάσχα του 1921 οι πρόσφυγες το γιόρτασαν στα αντίσκηνα σε πρόχειρους καταυλισμούς. Οι μαρτυρίες αναφέρουν επίσης πως ορισμένοι πρόσφυγες οπλισμένοι, προέβαιναν σε άνομες πράξεις εναντίων των Τούρκων των διπλανών χωριών.

Μετά την μικρασιατική καταστροφή και την άτακτη υποχώρηση των ελληνικών στρατευμάτων, δημιουργήθηκε πανικός και καταλύθηκε σε κάποιες περιπτώσεις κάθε έννοια πειθαρχημένου στρατού. Ο Θεόδωρος του Βαρύτιμου Τσανακτσίδης περιγράφει την κατάσταση στη Νικομήδεια το καλοκαίρι του 1921. Οι τούρκοι προσπαθούσαν να καταλάβουν την Νικομήδεια. Ο Ελληνικός στρατός προσπαθούσε να τους κρατήσει μέχρι να φύγει με ασφάλεια ο άμαχος πληθυσμός. Για ενίσχυση ήρθε και ένα τμήμα πεζοναυτών από τη Θράκη. Ο άμαχος πληθυσμός 20.000 άνθρωποι, σε κατάσταση αλλοφροσύνης είχαν συγκεντρωθεί στη Θάλασσα. Οι τούρκοι είχαν τοποθετήσει κανόνια και κανονιοβολούσαν.

Στην παραλία υπήρχαν αρκετά πλοιάρια και το πλήθος ορμούσε να επιβιβαστεί, χωρίς πειθαρχία και τάξη. Εκεί ήταν το Ελληνικό θωρηκτό Κιλκίς που θα παρελάμβανε τους πρόσφυγες. Έβλεπε τον κίνδυνο που διέτρεχε το άμαχο πλήθος από τους κανονιοβολισμούς , αλλά δεν είχε την εντολή να επέμβει. Ανέφερε διαρκώς την τραγική κατάσταση με τηλεγραφήματα αλλά η απάντηση ήταν «Όχι χρήση Πυρός». Υποκλίνονταν ανέκαθεν η ελληνική πολιτική στις εντολές των «συμμάχων της»!!

Ο Πλοίαρχος όμως του ΚΙΛΚΙΣ, Κακουλίδης ,βλέποντας τον κίνδυνο που διέτρεχαν οι πρόσφυγες, πλησίασε πιο κοντά και έδωσε εντολή  στο πλήρωμά του να ρίξουν εναντίον των τουρκικών κανονιών. Σε λίγη ώρα, με τις ομοβροντίες του ΚΙΛΚΙΣ, τα κανόνια σίγησαν και οι Τούρκοι οπισθοχώρησαν περί τα 1500 μέτρα και οι πρόσφυγες επιβιβάστηκαν με περισσότερη ασφάλεια στα πλοία.

Έτσι εγκατέλειψαν την πατρίδα τους οι Πόντιοι του Ατάπαζαρ. Την περιγραφή του Θ. Τσανακτσίδη επιβεβαιώνουν και πολλές αφηγήσεις προσφύγων. Μία από αυτές είναι και του Παπά-Χρήστου Γεωργιάδη από τον Άγιο Χαράλαμπο.

«Η μάνα μου πάντα το έλεγε. Ας είναι ευλογημένο εκείνο το ΚΙΛΚΙΣ. Έριξε με τα κανόνια του και γλιτώσαμε τη σφαγή»

Πόσοι άραγε έλληνες άκουσαν κάτι γι αυτόν τον «Ευλογημένο» Κακουλίδη, όπως έμεινε χαραγμένη αυτή η φράση, στα χείλη και στην μνήμη των προσφύγων που έζησαν εκείνη την τραγικότητα; Η ανθρώπινη έκφραση, η ψυχή, η εσωτερικότητα στην συγκεκριμένη στιγμή σηματοδοτεί τους ανθρώπινους χαρακτήρες. Την Ιστορία την γράφουν ή κάποια  «Ζωοποιημένα όντα» ή κάποιοι ρομαντικοί, ευαίσθητοι και ανθρώπινοι χαρακτήρες. Είναι γνωστό, πως αν και στην Σμύρνη έπεφτε έστω μια κανονιά, θα σώζονταν χιλιάδες ψυχές

και δεν θα ζούσαν χιλιάδες άνθρωποι  τον εξευτελισμό και την ταπείνωση στην πιο ακραία μορφή της.
Από την αναγκαστική αποχώρηση του Ελληνισμού. Νικομήδεια 1922. Φώτο: Χ. Νεράντζης.

Κι όμως δεν έπεσε ποτέ αυτή η κανονιά! Ο Georges Horton, αμερικανός πρόξενος στη Σμύρνη που έζησε προσωπικά το δράμα της Σμύρνης και που γνώριζε από θετικές πηγές το όλο δράμα της γενοκτονίας, δήλωσε στην εφημερίδα «Washington post» μετά την επιστροφή του στην Αμερική. «Δεν πρέπει να λησμονούμε ότι οι τουρκικές σφαγές, κατά τις οποίες άνω του ενός εκατομμυρίου ελλήνων απωλέστηκαν, είναι σχετικά πρόσφατες». Στον Άγιο Χαράλαμπο ήρθαν και εγκαταστάθηκαν πρόσφυγες από την Ερυθραία, περιοχή Καράμπουρουρ,δηλαδή Μαύρη μύτη (Άκρη ).Σήμερα ονομάζεται Μπεϊνέρι, Beyler.

Τα πρώτα χρόνια οι πρόσφυγες όργωναν τη γη με το ξυλάλετρο. Τα χώματα ήταν άγονα και η παραγωγή χαμηλή. Οι τούρκοι καλλιεργούσαν μια περιοχή και τον άλλο χρόνο την άφηναν χέρσα και καλλιεργούσαν άλλη περιοχή, γι’ αυτό το λόγο. Το κριθάρι, λένε οι πρόσφυγες, δεν ψήλωνε πάνω από τριάντα πόντους.

Το νερό το προμηθεύονταν με τα υποζύγια από τον Πολύμυλο. Στον Πολύμυλο το νερό κατέβαινε από την Ζωοδόχο πηγή, μέσα από έναν πέτρινο αγωγό. Ύστερα άρχισαν να το κατεβάζουν με αυλάκι μέχρι το Λεβέντη και τους Αγίους Θεοδώρους.

Και ενώ οι πρόσφυγες προσπαθούσαν να ριζώσουν στην νέα τους πατρίδα πολλά πολιτικά γεγονότα συνέχισαν να συνταράσσουν τον τόπο και να επηρεάζουν άμεσα ή έμμεσα την ζωή των προσφύγων.  Ο Ελληνο - Ιταλικός πόλεμος, η κατοχή και ο εμφύλιος «φρενάρισαν» τους πρόσφυγες στην πιο δύσκολη ανηφόρα. Δυσκόλεψαν πάλι τα πράγματα και η ζωή τους ήρθε πάλι, για τους περισσότερους τα πάνω κάτω. Στην εποχή του Εμφυλίου σκοτώθηκαν από τον Άγιο Χαράλαμπο οι νεαροί Γεώργιος Μαυρουδής του Εμμανουήλ και Επαμεινώνδας Παπάζογλου. Οι νεαροί, ηλικίας 16-17 ετών πάτησαν σε νάρκες λίγο πιο έξω από το χωριό. Ο Λεοντής Ανδρέας, στρατιώτης τότε, σκοτώθηκε σε ενέδρα στο Νεστόριο Καστοριάς.

Ο Άγιος Χαράλαμπος και το Βοσκοχώρι ήταν οι μόνες κοινότητες όπου εγκαταστάθηκαν πρόσφυγες από την περιοχή της Ερυθραίας, της Ιωνίας γης. Στις δύο αυτές κοινότητες εγκαταστάθηκαν πρόσφυγες από την περιοχή του Πόντου, της Νικομήδειας, της Ανατολικής Θράκης και της Ερυθραίας. Η Ακρινή παρουσιάζεται ως το πιο ομοιογενές χωριό , από άποψη γεωγραφικής προέλευσης των προσφύγων. Το Δρέπανο εμφανίζεται ως το πιο πολυσυλλεκτικό χωριό, που δέχτηκε πρόσφυγες από διάφορα γεωγραφικά διαμερίσματα της Ανατολίας. Πρόσφυγες από την Ανατολική Θράκη δεν εγκαταστάθηκαν στα χωριά Ακρινή και  Κλείτο. Αντίθετα στο Κλείτο εγκαταστάθηκαν τα πρώτα 5 χρόνια της προσφυγιάς περίπου 30 οικογένειες Σμυρναίων και δέκα Κιρκάσιων. ……………………………………………………………………

Μέχρι το 1950 οι Σαρακατσάνοι έρχονταν με τα κοπάδια τους, όχι μόνο στην ορεινή περιοχή του Άγιο Χαράλαμπο, αλλά σε όλο το Βέρμιο. Από το 1880 ακολουθούσαν αυτήν την τακτική της θερινής βοσκής και διαμονής. Από την Θεσσαλία έρχονταν πεζοί, μαζί με τα κοπάδια. Περίπου 200.000 γιδοπρόβατα έβοσκαν τα καλοκαίρια στο Βέρμιο. 30 με 40 οικογένειες με 12.000 περίπου γιδοπρόβατα κατασκήνωναν στην περιοχή του Αγίου Χαραλάμπου. Μια περιοχή ονομάζεται ακόμα όπως την αποκαλούσαν οι τούρκοι. Μεσελίκη, που στα τούρκικα σημαίνει δρυότοπος. Μεσές, σημαίνει δρυς στην τουρκική. Το δάσος τότε ήταν πολύ πυκνό και με πλούσια βλάστηση. Ακόμα και ο σημερινός κάμπος του Ελλησπόντου από μακριά έμοιαζε με δάσος από τα πολλά δέντρα που υπήρχαν. Δεν υπήρχε χωράφι που να μην έχει δύο και τρία δέντρα στην έκτασή του ή και περισσότερα. Τα τυροκομικά τα πήγαιναν στην αγορά της Κοζάνης που από τότε ακόμα γίνονταν κάθε Σάββατο. Ο Άγιος Χαράλαμπος έχει σήμερα ένα καφενείο και μια ψησταριά. Ιδιαίτερη κίνηση και δραστηριότητα δεν υπάρχει. Τόπος έλξης το εξωκλήσι του Αγίου Ραφαήλ που μαζεύει την ημέρα της εορτής πλήθος κόσμου, αλλά και σχεδόν σε καθημερινή βάση το επισκέπτονται πιστοί από διάφορα μέρη του Νομού και όχι μόνο. Το εξωκλήσι βρίσκεται στη βόρεια πλευρά του χωριού.

. Ο Άγιος Χαράλαμπος, αν και μικρό χωριό, έχει να παρουσιάσει τους περισσότερους παπάδες στην ευρύτερη περιοχή. Στο κέντρο του χωριού βρίσκεται ο ιερός ναός του Αγίου Χαραλάμπου. Το κοιμητήρι του χωριού βρίσκεται στην ανατολική άκρη του χωριού. Ο Άγιος Χαράλαμπος βρίσκεται στο 24^ο χιλιόμετρο της εθνικής οδού Κοζάνης Θεσσαλονίκης, σε υψόμετρο 720 μέτρων.

 Αποδεικτικά έγγραφα για την Γενοκτονία

 Από το βιβλίου του Γάλλου δημοσιογράφου Rene Puaux «ο θάνατος της Σμύρνης» ο Χάρης Τσιρκινίδης αναφέρει: «Ο ανταποκριτής των Times στη Σμύρνη τηλεγραφεί στις 16 Σεπτεμβρίου ότι ένα αγγλικό απόσπασμα που φύλαγε εργοστάσιο φωταερίου, παρέστη μάρτυς βιασμών στη μέση του δρόμου, πολλών ελληνίδων από τούρκους στρατιώτες. Οι στρατιώτες δεν επενέβησαν σύμφωνα με τη διαταγή που πήραν». «Στο Boyrnabat οι τούρκοι έσφαξαν χωρίς οίκτο μέχρι και τις δυστυχισμένες ελληνίδες και αρμένισσες υπηρέτριες που δούλευαν σε αγγλικά σπίτια. Ο Κύριος Sykes είδε να σφάζουν 26 από αυτές». «Ο T. Roy Treloart , διευθυντής της Eastern Carpet Cie ανέφερε ότι 20  έως 25 άλλες υπηρέτριες που κατέφυγαν σε αγγλική φάρμα, συνελήφθησαν και σκοτώθηκαν αφού πρώτα ατιμάστηκαν. Οι παραπάνω πληροφορίες διασταυρώθηκαν και από τους Taims». «Ο αδερφός του Ρουμάνου προξένου στην Σμύρνη είδε ο ίδιος με τα μάτια του τον Έλληνα ιερέα της Boudija σταυρωμένο πάνω στην πόρτα του κυρίου Cordon με καρφιά αλόγων. Ήταν νεκρός όταν τον φίλησε (ο αδερφός του Ρουμάνου πρόξένου) το χέρι , σαν ένδειξη τελευταίας τιμής»

 Για τους διωγμούς του Ελληνισμού της Ανατολής η Ηχώ της Μακεδονίας στο τελευταίο φύλλο της για το 1918, 5 Δεκεμβρίου δημοσιεύει ένα άρθρο του διευθυντή της εφημερίδας «Νεολόγος» Σ.Ι Βουτυρά. Ο συγγραφέας του άρθρου αυτού, διεκτραγωγεί  τα φρικτά μαρτύρια που υφίστανται οι Έλληνες και Αρμένιοι της Θράκης, της Προποντίδος, των παραλιών του Αιγαίου και του Ευξείνου Πόντου, από τις επιθέσεις και τις αγριότητες Νεοτούρκων, Λαζών, Κούρδων, καθώς και από τους πρόσφυγες εκ Βοσνίας και Ερζεγοβίνης. Όλα αυτά τα στίφη, γράφει ο συντάκτης του ΝΕΟΛΟΓΟΥ, ήρθαν ‘‘Να οικήσουν εν Χώρα έθνα ισχύει ο τουρκικός νόμος, ο καθιστών τον χριστιανόν δούλον και κτήνος του Τούρκου…Εκλήθησαν εκ των αγόνων και αξένων αυτών Χωρών, όπως καταλάβωσι βία τας κώμας και τας οικίας των Ελλήνων, να αποκτείνωσι τους άνδρας, να εκβιάσωσι τας γυναίκας και να αξισλαμίσωσι τους παίδας αυτών. Και τούτων πάντων ένοχος μεν  είναι η Νεοτουρκική Κυβέρνησις και ο Γερμανικός μιλιταρισμός, ο ενθαρρύνας αυτήν εις την διάπραξιν των ακατονομάστων τούτων κατά του ανθρωπισμού εγκλημάτων, χωρίς να απαλλάσεται της ενοχής και ο εν Σμύρνη  Τουρκικός Τύπος, ο υποστηρίξας αυτήν και επιχαίρων δια την εξαφάνισιν του Ελληνικού στοιχείου…Ο Ελληνικός Τύπος, ο μόνος δυνάμενος να ρίξη κραυγήν διαμαρτυρίας και να υπερασπίση τα δικαιώματα του Έθνους, επί τη βάσει των Αρχών του Τόμας Ουίλσων-άκαμπτου ιδεαλιστή και υπέρμαχου της Κοινωνίας των Εθνών, που οδήγησε τη Χώρα του στον Α΄ παγκόσμιο πόλεμο. –Δεσμεύεται αύθις δια της λογοκρισίας…Έλληνες και Αρμένιοι αξιούσι παρά της Συνενοήσεως όπως διατελώσι μεν υπό τουρκικήν κυριαρχίαν, αλλά έχοντες την εθνικήν αυτών αυτονομίαν, υπό τον Ευρωπαϊκόν έλεγχον. Προκειμένου δε περί των Ελληνικών χωριών, αξιούσι ισονομίαν και ισοπολιτείαν, ίσην με εκείνην την οποίαν απολαμβάνουν οι εν Ελλάδι Τούρκοι, οι οποίοι εκλέγονται Βουλευταί και καταλαμβάνουν θέσεις εν τη Κυβερνήσει.’’  

 Σε μυστική σύσκεψη υπό την προεδρία του Ταλαάτ Πασά, ο δρ. Μπεχεντί Σακίρ είχε δηλώσει:

«Τα έθνη, που απέμειναν από παλιά στην Αυτοκρατορία μας μοιάζουν με ξένα και βλαβερά χόρτα, που πρέπει να ξεριζωθούν». Ο δρ Ζαζίρ είχε πεί. « ..θέλω μόνο να ζήσει ο τούρκος… εκτός των τούρκων όλα τα άλλα στοιχεία να εξοντωθούν»

 Πολιτική κατάσταση της Ελλάδας.

 Το 1955 το 40-50% των επενδύσεων πηγαίνει στις κατοικίες και στις οικοδομές, δηλαδή το τριπλάσιο από το αντίστοιχο ποσοστό της Ευρώπης.

Αρχίζουν στην Ελλάδα να κατασκευάζονται μεγάλα θερμοηλεκτρικά και υδροηλεκτρικά έργα.

Το 1955 με τα επεισόδια των Τούρκων στην Κωνσταντινούπολη, οι Άγγλοι απειλούν με διχοτόμηση το νησί με Ελληνικό πληθυσμό 80% και 18% Τούρκικο!!

Διακρίνονται ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος, ο τότε πρωθυπουργός της Ελλάδας Παπανδρέου Γεώργιος, ο μετέπειτα πρόεδρος της Κύπρου Κυπριανού, ο Ανδρέας Παπανδρέου και με τα γυαλιά ο δολοφονηθείς Γεωργαντσής.

Τον Ιούνιο του 1956 ο ίδιος ο πρωθυπουργός της Αγγλίας Sir Anthony Eden δηλώνει ωμά ότι η Κύπρος έχει ενδιαφέρον για το ΝΑΤΟ και ότι τυχόν απώλεια της θα σημάνει και απώλεια εγκαταστάσεων σε ανεφοδιασμό πετρελαίου.

Ο πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Καραμανλής την ώρα που υπογράφει την ένταξη της Ελλάδος στην Ε.Ο.Κ

Έτσι ξεκίνησε ο ένοπλος αγώνας της μυστικής οργάνωσης ΕΟΚΑ. Το 1961 ο Παπανδρέου Γεώργιος κηρύσσει τον ανένδοτο με σύνθημα  «βία και νοθεία». Η δολοφονία του ανεξάρτητου βουλευτή της Αριστεράς Λαμπράκη στην Θεσσαλονίκη, 22 Μαίου του 1963, ανέβασε τον πυρετό των πολιτικών παθών.

Ο Γεώργιος Παπανδρέου δήλωσε τότε. « Η  Ε.Κ ( Ένωση Κέντρου), καταγγέλλει ενώπιον του Έθνους και ενώπιον της κοινής γνώμης, τον αρχηγό της Ε.Ρ.Ε κ. Καραμανλή, ως ηθικό αυτουργό της πολιτικής δολοφονίας του βουλευτή Λαμπράκη».

Ο Καραμανλής απάντησε λέγοντας. « Δια την σημερινή του δήλωση ο κ Παπανδρέου θα εντρέπεται εις όλη του τη ζωή». Ο τότε ανακριτής Χρήστος Σαρτσετάκης, πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας στα μέσα της δεκαετίας του 80 και ο εισαγγελέας Στ. Μπούτης απεφάνθησαν ότι δεν υπήρξε πολιτική ευθύνη. Η δίκη έγινε επί κυβερνήσεως της Ένωσης Κέντρου και κράτησε 65 δικάσιμες ημέρες.

Το 1964, Φεβρουάριος, ύστερα από επανειλημμένες εκλογές, εκλέγεται ο Γεώργιος Παπανδρέου, μόνος του, γιατί ο Σ. Βενιζέλος πεθαίνει τον ίδιο μήνα, με την ένωση Κέντρου με ποσοστό 53% και 172 βουλευτές  από τους τριακόσιους και ο Καραμανλής φεύγει αυτοεξόριστος στο Παρίσι. Το Μάρτιο πέθανε ο Βασιλιάς Παύλος και σε ηλικία 24 ετών αναλαμβάνει ο γιος του Κωνσταντίνος. Έτσι το αναφέρουν οι ιστορικοί αλλά ο Κυριάκος Διακογιάννης στο βιβλίο του τα όργια της ΚΥΠ (Κρατική Υπηρεσία Πληροφοριών) αναφέρει ότι ο θάνατος του Βασιλιά Παύλου είχε σχέση με τη φυγή Καραμανλή. Η έντονη ρήξη του Καραμανλή με την Βασίλισσα Φρειδερίκη (για την προικοδότηση της κόρης της και το ταμείο της Βασιλικής πρόνοιας) την εξόργισε και ζήτησε την κεφαλή του επί «πίνακι». Ο Λεβίδης , Αυλάρχης τότε, ειδοποιεί τον Καραμανλή για τον κίνδυνο και δολοφονεί τον Βασιλέα και κατόπιν αυτοκτονεί. Ο Καραμανλής διέφυγε στη Γαλλία με πλαστό διαβατήριο με το όνομα Χαράλαμπος Τριανταφυλλίδης.

Ο Γεώργιος Παπανδρέου ως πρωθυπουργός μαζί με την βασίλισσα Φρειδερίκη

Η μυστική οργάνωση ΑΣΠΙΔΑ ταλανίζει την κυβέρνηση και δημιουργείται η μεγάλη αποστασία με επικεφαλής τον  Κωνσταντίνο Μητσοτάκη που εγκαταλείπει την Ένωση Κέντρου και τον  Γεώργιο Παπανδρέου. Τον Ιούλιο του 1965 παρετείται ο Παπανδρέου ύστερα από ρήξη με τα ανάκτορα. Στις 20 Δεκεμβρίου του 1966 αναλαμβάνει πρωθυπουργός ο Στ. Στεφανόπουλος.

Ακολουθεί η υπηρεσιακή κυβέρνηση Παρασκευόπουλου, 24-12-1966 ως 30-3-1967.

3-4-1967 ο Π. Κανελόπουλος διαλύει τη βουλή και προκηρύσσει εκλογές για τις 28 Μαίου. Μέσα στο γενικευμένο φανατισμό και το πολιτικό πάθος ξεπετάχτηκαν οι συνταγματάρχες Γεώργιος Παπαδόπουλος, Στυλιανός Πατακός και Νικόλαος Μακαρέζος και με στρατιωτικό πραξικόπημα καταλαμβάνουν την εξουσία και επιβάλουν την Δικτατορία γνωστή ως Χούντα ή ως δικτατορία των Συνταγματαρχών. Πρωθυπουργός τοποθετείται ο εισαγγελέας του Αρείου Πάγου Κωνσταντίνος Κόλλιας. Το Δεκέμβριο του 1967 αποτυγχάνει το βασιλικό αντικίνημα με συμμετοχή και του πρωθυπουργού Κόλλια και οι κινηματίες καταφεύγουν στην Ιταλία. Τότε ορκίζεται αντιβασιλέας ο στρατηγός Γεώργιος Ζωιτάκης και πρωθυπουργός ο Παπαδόπουλος Γεώργιος. Το 1972 ο Παπαδόπουλος απομακρύνει τον Ζωιτάκη και παίρνει αυτός το αξίωμα, ενώ ταυτόχρονα διατηρεί το αξίωμα του πρωθυπουργού, του υπουργού εθνικής αμύνης, των εξωτερικών και εθνικής παιδείας.

 Δημοτικό διαμέρισμα Ακρινής

 Επί Τουρκοκρατίας το χωριό ονομάζονταν Ινόπας. Η συνολική έκταση της πρώην κοινότητας ανέρχονταν σε  38.422 στρέμματα. Οι κάτοικοι σύμφωνα με την τελευταία απογραφή του 2001 ήταν 1.230. Στην απογραφή του 1920 οι κάτοικοι ήταν 906. Στην απογραφή του 1923 κάτοικοι ήταν 890. Στην απογραφή του 1928 οι κάτοικοι ήταν 552. Στην απογραφή του 1991 οι κάτοικοι ήταν  1.163. Στην απογραφή του 2001 οι κάτοικοι ήταν 1230. Η Ακρινή διοικητικά υπάγονταν στην επαρχία Εορδαίας. Η διανεμηθείσα έκταση(Κλήρος) έγινε το 1927 με έκτάση   8.597 στρέμματα. Το 1963 έγινε η διανομή οικοπέδων εκτάσεως 475 στρεμμάτων.

Επί τουρκοκρατίας κατοικούνταν από αμιγή Μουσουλμανικό πληθυσμό. Μετά την ανταλλαγή κατοικείται από αμιγή προσφυγικό πληθυσμό. Οι κάτοικοι προέρχονται από τα χωριά της επαρχίας  του Αδά- Παζάρ και μερικές οικογένειες από διάφορα μέρη της Μικρά Ασίας.

Στην κοινότητα Ακρινής την δεκαετία του 1950 ανακαλύφτηκε η δεύτερη παλαιοχριστιανική εκκλησία στην Δ. Μακεδονία. Η πρώτη εύρεση έγινε στην Κοινότητα Βοσκοχωρίου το 1935.

Αρχαιολογικά ευρήματα στην Ακρινή τοποθετούν την ύπαρξη οικισμών στην περιοχή από τους Ελληνιστικούς χρόνους και μάλιστα από τον 2^ο π.Χ αιώνα. Βρέθηκε παράσταση άνδρα μπροστά από βωμό με την επιγραφή. «ΧΡΥΣΣΡΩ-ΦΙΛΙΠΠΟΥ ΑΝΔΕΛΟΥΡΓΟΣΔΥΙ-ΥΨΙΣ ΕΥΧΑΡΙΣ-ΤΗΡΙΟΝ-ΥΠ..» Ακέφαλο αγαλματίδιο Θεού με επιγραφή. «Ορνέα Αρχελάου η ιέρεια..» και πλάκα με επιγραφή «Διϊ υψίστω» Κατοικημένος συνεχίζει να είναι ο χώρος και κατά τους Βυζαντινούς χρόνους και μάλιστα από τον 5^ο αιώνα. Αυτό αποδεικνύεται από το δάπεδο της αποκαλυφθείσης παλαιοχριστιανικής εκκλησίας η οποία ανάγεται από τους ειδικούς στον αιώνα αυτό. Του θέματος της παλαιοχριστιανικής αυτής εκκλησίας επιμελήθηκε ο καθηγητής κ. Πελεκανίδης. Δεν λήφθηκαν όμως τα αναγκαία μέτρα προστασίας και το σπάνιο και αποκαλυπτικό για την εκκλησιαστική και όχι μόνο ιστορία, καταστράφηκε εντελώς. Μία από τις διακοσμήσεις του δαπέδου σε φωτογραφία είναι αναρτημένη στο εξωκλήσι του Αγίου Κωνσταντίνου που κτίστηκε παραπλεύρως του χώρου της παλαιοχριστιανικής εκκλησίας. Υπήρχε συνεπώς οργανωμένη χριστιανική εκκλησία στους αιώνες 4^ο ή 5^ο και εικάζεται ότι θα υπάγονταν στην επισκοπή Καισαργιάς που λειτουργούσε κατά τους χρόνους εκείνους. Μέχρι το 1935 το χωριό υπάγονταν στην επαρχία της Ιεράς Μητροπόλεως Πτολεμαίδας. Μετά την διάλυση της Μητρόπολης Πτολεμαίδας το 1935 με πράξη της ιεράς Συνόδου το χωριό υπάχθηκε   εκκλησιαστικά στην Μητροπολιτική επαρχία Κοζάνης.

Η ενορία έχει τον Ιερό Ναό της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος. Άρχισε να ανεγείρεται το 1935 και περατώθηκε στην δεκαετία του 1960.

Το εξωκλήσι του Αγίου Γεωργίου στην τοποθεσία σπηλιά, υπήρχε και επί τουρκοκρατίας. Επεκτάθηκε και ανακαινίστηκε επί εφημερίου Γεωργίου Τουτουντζίδη. Οι Τούρκοι όχι μόνο το κρατούσαν αλλά και το σέβονταν. Όταν δε αποχωρούσαν το 1923 παρακάλεσαν τους πρόσφυγες να μην καταστραφεί. Υπάρχουν θρύλοι και εικασίες για αυτό το ονομαστό εξωκλήσι που εορτάζει του Αγίου Γεωργίου και της Αναλήψεως.  Τελευταία ανεγέρθη στο κέντρο του χωριού και ο ιερός ναός του Κοσμά του Αιτωλού. Αποπερατώθηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1990.. Ο Άγιος Γεώργιος όπως ήταν την δεκαετία του 1960. Μια σπηλιά με εικόνες κι ένα μικρό μονοπάτι που οδηγούσε στη σπηλιά. Οι πρόσφυγες του Ατάπαζαρ ήταν κάτοικοι της περιοχής Αργυρούπολης. Μετοίκησαν στην περιοχή του Ορντού και από κει μετανάστευσαν εκτός ορίων πλέον του Πόντου, στο Ατάπαζαρ της Νικομήδειας. Οι μετοικήσεις αυτές περιγράφονται σε άλλο δημοτικό διαμέρισμα. ………………………………..

Οι εκτοπίσεις, ήταν μια σατανική εφεύρεση, που εκπονήθηκε από τους «μαιτρ» του είδους, που χρησιμοποιεί το εξουσιαστικό σύστημα, ειδικό στις εξοντώσεις κοινωνιών και εφαρμόστηκε από το τουρκικό καθεστώς σχεδόν σε όλη την Οθωμανική επικράτεια, όπου ζούσαν αλλόθρησκοι και αλλοεθνείς λαοί. Οι εκτοπίσεις ήταν οι συχνές μετατοπίσεις πληθυσμών , κάτω από άσχημες συνθήκες, ώστε ο θάνατος να προέλθει από τις κακουχίες, τις αρρώστιες και την καταπόνηση του σώματος και όχι από ανθρώπινο χέρι. Αυτός ήταν ο περιβόητος «Λευκός Θάνατος».

« Κοντεύαμε σ’ ένα ρέμα. Ακούμε μιαν εξαντλητική  γυναικεία φωνή που καλούσε. Κοιταχτήκαμε στα μάτια. Οι φρουροί μας τράβηξαν κατά εκεί. Ήταν μια γυναίκα, σχεδόν γυμνή από τη μέση και κάτω. Οι γυναίκες που ήταν μαζί μας τρέξανε κοντά της μα τις εμπόδισαν. Ο αρχηγός του αποσπάσματος τη ρωτούσε να μάθει. Ήταν σε μιαν άλλη αποστολή. Ήταν ετοιμόγεννη, απέβαλε, την παράτησαν εκεί να τυραννιστεί ώσπου να πεθάνει. Πάνω στα χαμόκλαδα πηχτά κομμάτια αίμα. Ο λοχίας έφτυνε με αηδία. Εκείνη έπιασε έναν στρατιώτη από το παντελόνι και τον παρακάλεσε να τη σκοτώσει. Την άφησαν ζωντανή και προχωρήσαμε. Να λοιπόν ο λευκός θάνατος!» Ηλίας Βενέζης.

……………………………Ήταν οι πρώτοι πρόσφυγες που εγκαταστάθηκαν στο χωριό. Ήταν τότε που είδαν μια Τουρκάλα να ανάβει το καντήλι στην σπηλιά που είναι σήμερα ο Αϊ Γιώργης. Ο «Αζις αντλού», αναφώνησε η τουρκάλα. Το άλογο με τον καβαλάρη τον φοβάμαι. Υπάρχουν πολλές μαρτυρίες κατοίκων που εκείνα τα δύσκολα χρόνια, οι τσοπάνηδες, τις κρύες νύχτες του χειμώνα, τυλιγμένοι τις βαριές κάπες τους, άκουγαν καλπασμό αλόγου μέσα στην σπηλιά. Μόλις έσβηνε ο θόρυβος ,μια παράξενη σιωπή απλώνονταν και ακόμα και τα ζωντανά αφουγκράζονταν θαρρείς και μια δύναμη σήκωνε τα κεφάλια τους, και τα ανάγκαζε να κοιτάζουν σαστισμένα, σαν να καταλάβαιναν ότι κάτι παράξενο συμβαίνει. Πολλές είναι οι μαρτυρίες που αναφέρουν ότι είδαν τον Άγιο Γεώργιο καβάλα στο άλογό του, να μπαίνει στην σπηλιά. Μάζεψαν οι πρόσφυγες , τα δύσκολα εκείνα χρόνια, λίγα λεφτά , συμμάζεψαν το χώρο και στήσανε το εξωκλήσι. Οι πρόσφυγες , έφεραν στο ξωκλήσι όσες εικόνες μπόρεσαν να περισώσουν μέσα σε εκείνον τον χαλασμό, τότε που άνοιξαν οι πύλες της κολάσεως και ο τόπος γέμισε σατανάδες. Σήμερα τίποτε δεν θυμίζει εκείνο το «φτωχικό» ξωκλήσι. Έγινε ένας πραγματικός ναός και πάρα πολλοί πιστοί από πολλά διαμερίσματα της χώρας το επισκέπτονται  για να τιμήσουν την μεγαλοσύνη και τη χάρη του Αγίου.

Ο πρόεδρος της Ε.Α.Π (Επιτροπή Αποκατάστασης Προσφύγων) Χόουλαντ έγραψε το 1926.

«Ασύγκριτος είναι ο σεβασμός του Έλληνα (ιδιαίτερα του πρόσφυγα) σε όσα σχετίζονται με τη λατρεία και την πατρίδα του. Δεν βρίσκεις γκρεμισμένο ιερό ή ερειπωμένο εξωκλήσι, σκαρφαλωμένη και στην πιο δυσπρόσιτη κορυφή που να μην λειτουργεί και να μην ανάβουν τα καντήλια της έστω και μια φορά το χρόνο, την ημέρα της γιορτής του Αγίου της. Οτιδήποτε σχετίζεται με την εκκλησία είναι ιερό, ακόμα και στα μάτια του πιο ελεύθερου σκεπτόμενου Έλληνα».

Οι περισσότεροι πρόσφυγες ήρθαν από το Αδα-παζαρ της Νικομήδειας. Το Αδά –Παζάρ βρίσκονταν βόρειο – ανατολικά της Νικομήδειας (Ισμίτ τουρκιστί η πόλη της Νικομήδειας), Αστακός η πρώτη ονομασία.

Στα δύσκολα εκείνα χρόνια της προσφυγιάς, κάποιοι που γνώριζαν κάποια στοιχειώδη πράγματα ιατρικής, κάνανε τους πρακτικούς ειδήμονες. Σε σπάνιες περιπτώσεις οι πρόσφυγες κατέφευγαν στα μεγάλα αστικά κέντρα, όταν υπήρχε σοβαρότατο πρόβλημα υγείας, αλλά ταυτόχρονα αν υπήρχε και η οικονομική δυνατότητα γι’ αυτή την μετάβαση.  ………………………………..

Ο Θεόδωρος Τσανακτσίδης, γράφει στις αναμνήσεις του.  «Τα τουρκικά αποσπάσματα είχαν εξαπολύσει ένα άγριο κυνηγητό και μεταχειρίζονταν κάθε μέσο για να εντοπίσουν λιποτάκτες. Περικύκλωναν τα σπίτια και απειλούσαν να τα κάψουν , αν δεν παραδίνονταν οι λιποτάκτες. Για μέρες ζούσαμε έξω από τα σπίτια μας. Πολλοί φοβήθηκαν και παραδόθηκαν. Θυμάμαι είχαν σκοτώσει έναν έλληνα οι τούρκοι και τον έβαλαν πάνω στο κάρο και τον γύριζαν σε όλα τα χωριά και φώναζαν. « όποιος δεν παραδοθεί θα πάθει τα ίδια»……….. Οι περισσότεροι πρόσφυγες του Ατάπαζαρ μεταφέρθηκαν αρχικά στο Βόλο. Από εκεί άλλοι πήγαν στην Σκιάθο, άλλοι στην Αγριά κι άλλοι στην Γιάννουλη της Λάρισας. Στη Γιάννουλη, πέθαναν πάρα πολλοί πρόσφυγες, λόγω των καιρικών συνθηκών και των ασθενειών. Στα τέλη της δεκαετίας του 1990 τα δύο χωριά, Ακρινή και Γιάννουλη αδερφοποιήθηκαν από το γεγονός ότι πολλοί πρόσφυγες, συγγενείς των κατοίκων της Ακρινής , βρίσκονται θαμμένοι εκεί. Το γεγονός αυτό περιγράφει ο Τσαουσίδης Κωνσταντίνος. « Νιώθοντας (οι πρόσφυγες) πως η επαιτεία δεν τους ταιριάζει και η βοήθεια του κράτους ήταν ανεπαρκέστατη , άρχισαν να ψάχνουν για δουλειά. Κάποιος τους πληροφόρησε πως στο χωριό Γιάννουλη οι τσιφλικάδες Γιαννούλης και Χαροκόπος ζητούσαν ανθρώπους για εργασία στα κτήματά τους. Οι πρόσφυγες μαζί με την εργατικότητα, που εκτιμήθηκε από τους εργοδότες είχαν φέρει και την πείρα τους από την καλλιέργεια της γης. Καινούργιοι τρόποι και μέθοδοι άρχισαν να παρουσιάζουν την διαφορά. Κι ενώ πλησίαζε η ώρα της γεωργικής τους αποκατάστασης ήρθε και πάλι η συμφορά, αυτή τη φορά με τη μορφή της Ελονοσίας. Υπερήλικες και μωρά νηπιακής ηλικίας δεν άντεξαν σ’ αυτήν την νόσο και άρχισαν να πεθαίνουν ομαδικά. Έτσι πανικόβλητοι οι πρόσφυγες, εγκατέλειψαν την Γιάννουλη ψάχνοντας για τόπο υγιεινό κι ας ήταν και άγονος. 101 άνθρωποι πέθαναν στο χωριό Γιάννουλη».Μετά από πολλές περιπέτειες οι πρόσφυγες, φθάσανε στην Ακρινή.(Ινόπας τουρκιστί). Οι πρώτες οικογένειες έφθασαν τον Ιούνιο του 1923. Τους υποδέχτηκε ο Τούρκος πρόεδρος. Σιγά-σιγά  άρχισαν να καταφθάνουν κι άλλοι πρόσφυγες. Γράφει ο Θεόδωρος Τσανακτσίδης. «Με το τραίνο φτάσαμε στο Αμύνταιο και από εκεί με κάρα στην Κοζάνη και κατασκηνώσαμε στους στρατώνες. Καθίσαμε περίπου 10 ημέρες ψάχνοντας για κάποιο καλό χωριό για μόνιμη πλέον εγκατάσταση. Οι γονείς μας διάλεξαν το χωριό Ινόπας…….με άλογα και μουλάρια τα οποία είχε επιτάξει ο στρατός, φθάσαμε στο χωριό 8 με 10 Ιουνίου του 1923 και ήμασταν οι πρώτες 23 οικογένειες που εγκατασταθήκαμε». Οι τούρκοι , κατακαλόκαιρο με τις κάπες πάνω τους, μαζεύονταν στο πλατάνι και κάθονταν ή «χουζούρευαν», ξαπλωμένοι με τις ώρες.  Το χωριό ήταν αραιοκατοικημένο και παντού το ανθρώπινο βλέμμα αντίκριζε αμπέλια.

Η χρονιά 1929-1930 ήταν μια πολύ δύσκολη περίοδος για τους πρόσφυγες, όχι μόνο της Ακρινής, αλλά και της ευρύτερης περιοχής.

Από τη μια η παγκόσμια οικονομική κρίση, λόγω παγκόσμιου οικονομικού Κραχ,  και από την άλλη η χαμηλή, σχεδόν μηδενική, παραγωγή λόγω των χαλαζοπτώσεων , της ξηρασίας και του λίβα. Στα σκληρά εκείνα χρόνια της προσφυγιάς, το αυγό είχε αντικαταστήσει τη δραχμή ως νομισματική μονάδα. Οι πρόσφυγες ψώνιζαν από τα μαγαζιά και πλήρωναν ή με αυγά ή με σιτάρι, κριθάρι, ακόμα και με καλαμπόκι. Οι πρόσφυγες έδωσαν μεγάλη προτεραιότητα και στην οικόσιτη παραγωγή η οποία τους εξασφάλιζε ένα σίγουρο εισόδημα. Άλλωστε η οικόσιτη παραγωγή διασφάλιζε κατά πρώτο ένα πολύ μεγάλο μέρος της διατροφής τους και η εμπορία της αύξανε το οικογενειακό εισόδημα. …………………………Κάθε Παρασκευή, σχεδόν όλο το χωριό, πήγαινε για τροφοδοσία ή για πώληση των παραγομένων προϊόντων τους, στην Χαραυγή (Τζουμάς τουρκιστί). Ο Τζουμάς εκείνη την εποχή είχε ένα από τα καλύτερα παζάρια της Μακεδονίας. Έρχονταν πωλητές από διάφορα μέρη της χώρας με κάθε είδους εμπορεύματα. Ταυτόχρονα το παζάρι λειτουργούσε και ως ζωοπάζαρο. Όλα τα γύρω χωριά της περιοχής, και όχι μόνο, μαζεύονταν στον Τζουμά. Οι δρόμοι γέμιζαν με γαϊδούρια , άλογα ,μουλάρια και κάρα. Οι άνθρωποι πήγαιναν για να προμηθευτούν τα απαραίτητα πράγματα για τα σπιτικά τους , αλλά και για να πουλήσουν ότι προϊόντα παρήγαγαν.

………………………………………………………… Οι μεγάλοι διηγούνταν τις τελευταίες μέρες πριν τον ξεριζωμό τους. Τα πράγματα είχαν αγριέψει. Οι Τσέτες ήταν αποφασισμένοι να τους εκτοπίσουν με κάθε τρόπο. Ακόμα και με το θάνατο! «Εξοντώστε τους με κάθε τρόπο» ήταν το σύνθημα του Κεμαλικού κινήματος. Οι οπλισμένοι άντρες προσπαθούσαν να υπερασπιστούν τα χωριά τους. Μάταια όμως. Τα γεγονότα έτρέχαν γρήγορα. Έπρεπε να φύγουν! Μαζεύτηκαν τότε οι οπλαρχηγοί των χωριών του Αδά-Παζάρ για να καταστρώσουν το σχέδιο της φυγής.

Οι Καπεταναίοι ζήτησαν και την βοήθεια των φίλων τους Κιρκάσιων. Ο Ασσίκ Μπέης τους υποσχέθηκε να τους περάσει αυτός από τον Σαγγάριο και να τους οδηγήσει στην Νικομήδεια.

Αποφασίστηκε τότε στις 15 Αυγούστου, ημέρα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου να μαζευτούν όλοι οι κάτοικοι του Αδά –Παζάρ στη θέση Κιουτσούκ- Λεμόντερε και να επιχειρήσουν τη μεγάλη έξοδο. Εκεί μαζεύτηκαν 5.500 ψυχές. Άλλες μαρτυρίες ανεβάζουν τον αριθμό σε 10.000 και αναφέρουν και για τον Καπετάν Βαγγέλη (Φωτιάδη), ο οποίος τους οδήγησε ως την Νικομήδεια. Αποχαιρέτησαν για πάντα τα αγαπημένα χώματα της πατρίδας. Ράγισαν τότε όλες αυτές οι χιλιάδες καρδιές. Καρδιές που ένιωθαν καρφωμένες σε  γάντζο που τραβάει για να τις ξεριζώσει. Πεντέμισι χιλιάδες  ζευγάρια μάτια έβρεξαν τη γη, και εκείνη τα ρούφηξε με μιας. Ήταν το πιο ακριβό κειμήλιο που της χάριζε ο Ελληνισμός. Το δάκρυ της ψυχής. Αυτό το υπέροχο ελληνικό προζύμι της δημιουργίας. Κι αν μέσα τους υπήρχε μια μικρή κρυφή ελπίδα για γυρισμό, ο πόνος και η πίκρα αυτού του χωρισμού ήταν το μήνυμα του οριστικού αποχωρισμού. Με πλωτή γέφυρα πέρασαν τον Σαγγάριο ποταμό. Το Αδά-παζάρ όλο και ξεμάκραινε… ξεμάκραινε … ξεμάκραινε…

Οι πρόσφυγες στοιβαγμένοι μέσα στα καράβια, με τις ψείρες μιλιούνια επάνω τους, με το τύφο να θερίζει, νηστικοί , φοβισμένοι, ζάρωναν όπου έβρισκαν, με την πικρή σκέψη «άραγε που θα ξημερώσουμε!» Όσοι πέθαιναν τους πετούσανε στην θάλασσα. Γέμισε η θάλασσα από ανθρώπινα σώματα. Ύστερα βρέθηκε πιο πολιτισμένος τρόπος. Τους ρίχνανε στα καζάνια του καραβιού! Η Βοριαζίδου Όλγα, της οποίας το παιδί πέθανε πάνω στο καράβι, το κρατούσε, μέχρι που φτάσανε στο λιμάνι, πάνω στη ρόγα του μαστού  της για να φαίνεται ότι βυζαίνει! Δεν ήθελε το παιδί της να το κάψουνε. Ήθελε να το θάψει έτσι όπως ήξερε αυτή. Να του φτιάξει το μνηματάκι του,  να του ανάβει το καντηλάκι και να ρίχνει το δάκρυ της, σ’ αγαπημένο τάφο. Και τα κατάφερε. Τουλάχιστον δεν είδε το κορμάκι του παιδιού της να βγαίνει μαζί με τον μαύρο καπνό από τις τσιμινιέρες του βαποριού.

Στο μεταξύ η ζωή στο Ινόπας άρχισε να «παίρνει τα πάνω της».

 Οι πρόσφυγες είχαν εγκατασταθεί πλέον και έβαλαν κάποια σειρά στη ζωή τους. Καλλιεργούσαν τα χωράφια τους, ασχολούνταν με τα ζωντανά τους και ταυτόχρονα προσπαθούσαν να επιδιορθώσουν και να καλυτερεύσουν τα νοικοκυριά τους. Τα καλοκαίρια, την εποχή του θέρους όλο το χωριά ήταν στον κάμπο. Μέσα στο καυτό λιοπύρι, σε χώματα που καίγανε από την ζέστη, οι άνθρωποι με τις κόσες και τα δρεπάνια στα χέρια ,θέριζαν τα σπαρτά. Ύστερα τα δένανε σε δεμάτια και με τα ζωντανά ή όσοι είχαν κάρα , τα μεταφέρανε στα αλώνια για να ακολουθήσει η διαδικασία αποκομιδής του καρπού. Το νερό που είχαν οι άνθρωποι για να δροσίζονται , έβραζε από την πολύ ζέστη. Τότε δημιούργησαν τα δικά τους «ψυγεία» για να κρατηθεί το νερό σε κάποια υποφερτή θερμοκρασία, τουλάχιστον να πίνεται!

Άνοιγαν μια λάκα στο χώμα, σε σκιερό μέρος, και σκέπαζαν τα δοχεία νερού με χώμα. Τον Ιούλιο σαν κιτρίνιζαν τα στάχυα, άρχιζε ο θερισμός. Στο κάμπο θαρρείς και γίνονταν πανηγύρι. Όλος ο κόσμος στο θέρος. Για τους πρόσφυγες,  ο κάμπος ήταν η θάλασσα!! Από μέρες είχαν ετοιμάσει τα δεπράνια που τα είχαν ακονίσει με τις ακονόπετερες για να κόβουν καλά. Παίρνανε μαζί τους και δεμάτια βρύζας για να δένουν τα στάχυα για να γίνουν δέματα. Αν το στάρι ήταν ψηλό, χρησιμοποιούσαν το ίδιο για το δέσιμο.

. …………………………………

Παρ’ όλες τις δυσκολίες, παρ’ όλη την οικονομική ανέχεια οι πρόσφυγες τις Κυριακές και τις γιορτές διοργάνωναν χορούς στην πλατεία του χωριού. Εκεί όλοι μαζί, σαν μια οικογένεια, πιάνονταν στο χορό που κρατούσε όλη την ημέρα. Οι μάνες στην αγκαλιά με τα μωρά που γεννήθηκαν στην νέα πατρίδα και στο νέο χωριό τους. Μάνες που βύζαξαν τα παιδιά τους από το δικό τους μαστό, κι εκείνα με τη σειρά τους τα δικά τους παιδιά, ώσπου η τεχνολογία αντικατέστησε το μητρικό γάλα, για να μην χαλάσει το «στυλ» της γυναίκας. Ο θηλασμός, ο φυσικός αυτός νόμος, θεωρήθηκε τις τελευταίες δεκαετίες του 1900 , ξεπερασμένη «αντίληψη»!  Η βιομηχανία του κέρδους αντικατέστησε την μάνα! Και δεν ήταν μόνο το οικονομικό κέρδος. Ήταν και η απομάκρυνση της μάνας από το παιδί! Η φύση αντικαταστάθηκε από τη βιομηχανία. Μια βιομηχανία που δολοφονεί το περιβάλλον. Το περιβάλλον όμως δεν δολοφονεί την βιομηχανία. Δολοφονεί τον άνθρωπο. Δηλαδή τον ηθικό αυτουργό και όχι το εκτελεστικό όργανο! Η φύση γνωρίζει ποιος προκαλεί το έγκλημα και από πού κινδυνεύει και ξέρει να απονέμει την δικαιοσύνη της απόλυτα. Οι άνθρωποι τιμωρούν το εκτελεστικό όργανο και οι ηθικοί αυτουργοί κυκλοφορούν ελεύθεροι και ατιμώρητου, ετοιμάζοντας νέα εκτελεστικά όργανα! Γι’ αυτόν ακριβώς το λόγο δεν περιορίζεται το έγκλημα στις κοινωνίες!

Το 1932 ήρθαν από το συνεταιρισμό Κοζάνης συρόμενα τρακτέρ, αλυσοφόρα, και όργωσαν κάποιες εκτάσεις στην κοινότητα της Ακρινής. Τα προϊόντα που καλλιεργούσαν εξακολουθούσαν να είναι σιτάρι, κριθάρι, σίκαλη, ρόβι, φακή, καλαμπόκι και καπνά.

Το 1939 ο Συνεταιρισμός Κοζάνης έστειλε τρακτέρ στο χωριό και όργωσαν από 5 στρέμματα  σε κάθε οικογένεια.Τα πρώτα τρακτέρ ήταν αλυσοφόραΟι πρόσφυγες στα χωράφια  «τραβολογούσαν» μαζί τους και τα παιδιά.  Τα παιδιά  που στερήθηκαν κι αυτά τις παιδικές ανέσεις, τις χαρές και τα παιχνίδια. Είχανε όμως κάτι που στερούνται τα παιδιά του 2000. Είχανε σε αφθονία το παραμύθι. Μεγάλωναν μέσα στο παραμύθι και έμαθαν να ονειρεύονται. Τα σημερινά παιδιά δεν ονειρεύονται γιατί στερήθηκαν το παραμύθι. Οι γονείς δεν έχουν χρόνο για παραμύθια και τα παιδιά δεν έχουν χρόνο για να ακούσουν παραμύθια! Τους στερήσανε τον χρόνο!. Στην πραγματικότητα τους μειώσανε το χρόνο. Τους κλέψανε το χρόνο να είναι παιδιά. Προσπαθούν να τα ωριμάσουν πολύ πρόωρα. Όπως ακριβώς τα φρούτα. Μέσα σε μια νύχτα! Επιλογή του πολιτικού συστήματος που θέλει τα παιδιά «πραγματιστές» με την έννοια του τεχνοκράτη. Ένα εργαλείο δηλαδή για μια απόλυτα συγκεκριμένη δουλειά και όχι έναν άνθρωπο. Προπάντων έναν άνθρωπο σκεπτόμενο και δη με όνειρο και όραμα. Τα παιδιά όλα ήταν κουρεμένα «γουλί», όχι μόνο γιατί ήταν υποχρεωτικό από το σχολείο, αλλά κυρίως λόγω της μεγάλης κυκλοφορίας της ψείρας. Με πρακτικούς τρόπους προσπαθούσαν να απαλλαγούν από τις ψείρες που κολλούσαν και στους ανθρώπους και στα ρούχα. Έβραζαν διαρκών τα ρούχα σε υψηλές θερμοκρασίες για να καούν οι ψείρες. Πολύ αργότερα απαλλάχτηκαν από τις ψείρες, όταν η τεχνολογία εφεύρε το αντίδοτο, το οποίο χρησιμοποιούσαν οι πρόσφυγες. Το πρώτο χημικό αντίδοτο ήταν το DDT.(ντι-ντι-τι).

Το 1954 ήρθε στην Ακρινή η «Πατόζα» το τεχνολογικό θαύμα της εποχής. Βέβαια η πατόζα είχε κάνει την εμφάνισή της στα χωριά του σημερινού Ελλησπόντου δύο –τρία χρόνια νωρίτερα ,αλλά από ιδιοκτήτες άλλων περιοχών. Το 1954 όμως ο Ευθυμιάδης ο Γιώργος μαζί με τον Τσαουσίδη Χρήστο ήταν οι ιδιοκτήτες της πατόζας. Αυτό το μηχάνημα αλωνίσματος δούλευε τότε 24 ώρες το εικοσιτετράωρο. Δεν σταματούσε καθόλου. Οι άνθρωποι το δούλευαν με βάρδιες. Το μεροκάματο εκείνη την εποχή ήταν 50 δραχμές για τις 24 ώρες εργασία!. Η πατόζα ήταν ο «Βασιλιάς» των αλωνιών στα χωριά του Ελλησπόντου μέχρι τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 1960. Μέχρι δηλαδή την εποχή που εμφανίσθηκε το άλλο θαύμα της τεχνολογίας η « κομπίνα». Αν η πατόζα απάλλαξε τους γεωργούς από την σκληρή και χρονοβόρα δουλειά του αλωνίσματος, η κομπίνα τους απάλλαξε και από την εξίσου επίπονη διαδικασία του θερίσματος και της μεταφοράς στα αλώνια. Η κομπίνα ήταν πιο σύγχρονη τεχνολογία. Απάλλαξε τους γεωργούς και από την διαδικασία τους αλωνίσματος. Η κομπίνα θέριζε, αλώνιζε, έβγαζε το άχυρο και συγκέντρωνε τον καρπό στα αμπάρια της.

………………………………………………..Οι κάτοικοι της Ακρινής ασχολήθηκαν με την γεωργία , αλλά και την κτηνοτροφία. Κάθε ημέρα, ο δρόμος για τον κάμπο, ήταν γιομάτος από ανθρώπους. Άλλοι με τα κάρα, άλλοι με τα γαϊδούρια κι άλλοι με τα πόδια τραβούσαν για τα χωράφια τους.

Χωριό ζωντανό με αρκετή κίνηση και με αρκετές κοινωνικό – πολιτικές εκδηλώσεις. Στον αθλητικό τομέα, υπήρχε ποδοσφαιρική ομάδα από τη δεκαετία του 1950. Επίσημα όμως η ομάδα αναγνωρίστηκε το 1971 με την επωνυμία «ΑΠΟΛΛΩΝ» Ακρινής.

Στην δεκαετία του 1980, με αφορμή τις δραστηριότητες της ΔΕΗ στην περιοχή , οι κάτοικοι της Ακρινής αντέδρασαν δυναμικά για την διαρκώς αυξανόμενη μόλυνση της ατμόσφαιρας και του περιβάλλοντος. Δεν ήταν μόνο η ιπτάμενη τέφρα και οι ταινιόδρομοι, αλλά κυρίως η απόθεση τέφρας σε ένα σημείο  που απέχει μόλις ένα χιλιόμετρα από το χωριό. Πολλές φορές σηκώθηκαν μαύρες σημαίες, αλλά το αποτέλεσμα παρέμεινε πάντα το ίδιο. Η ΔΕΗ εκμηδένιζε τις αντιδράσεις με τις σταδιακές προσλήψεις από κάθε κοινότητα που έπληττε ή που την ενοχλούσε στις δραστηριότητές της . Ελάχιστα πήραν οι πρώην κοινότητες του Δήμου Ελλησπόντου από αυτά που δικαιούνταν …………………………………………….. Στην βόρεια πλευρά του χωριού υπάρχει «αγροτικός» δρόμος που διασχίζοντας το Βέρμιο οδηγεί στο  «Σέλι»,γνωστό χιονοδρομικό και παραθεριστικό κέντρο. Κατά μήκος του Κεντρικού δρόμου του χωριού, τα περισσότερα οικήματα λειτουργούν ως επαγγελματικά καταστήματα.

Η Ακρινή Βρίσκεται σε απόσταση 21 χιλιομέτρων από την Κοζάνη σε υψόμετρο 840 μέτρων.

Οι περιοχές «Μικρό Νησί» και «Τούμπα» είναι Κηρυγμένοι Αρχαιολογικοί χώροι, ως προϊστορικοί συνοικισμοί, καθώς και η περιοχή του Σαριγκιόλ Χάμπουλα Τούμπα Ακρινής.

 Πολιτικά Γεγονότα στην Ελλάδα

Στη δεκαετία αυτή (1950), στο πολιτικό προσκήνιο εμφανίστηκε ο στρατηγός Παπάγος, ο οποίος κέρδισε τις εκλογές με το κόμμα που ίδρυσε, τον Εθνικό Συναγερμό.

Ο Παπάγος με τον Μακάριο. Ο πρωθυπουργός που υιοθέτησε το Κυπριακό ως Εθνικό πρόβλημα, καταθέτοντας προσφυγή στον Ο.Η.Ε

Ο Παπάγος διορίστηκε αρχιστράτηγος μετά την κήρυξη του Ελληνοϊταλικού πολέμου. Μετά την εισβολή των Γερμανών στην Ελλάδα αρνήθηκε να ακολουθήσει τον Βασιλιά Γεώργιο Β΄ στην Μέση Ανατολή. Συνελήφθη από τους Γερμανούς το 1943 και εστάλη σε διάφορα Ναζιστικά στρατόπεδα συγκεντρώσεως μέχρι το Μάρτιο του 1945. Ήταν ο μοναδικός των στρατιωτικών που έλαβε τον τίτλο του Στρατάρχη. Μετά το θάνατό του, την πρωθυπουργία ανέλαβε ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, υπουργός των δημοσίων έργων επί κυβερνήσεως Παπάγου. Ο μοναδικός  Μακεδόνας Πρωθυπουργός από την επανάσταση του 1821 και μοναδικός μέχρι και σήμερα, έτος 2001. Δημιούργησε δικό του Κόμμα την Ε.Ρ.Ε (Εθνική Ριζοσπαστική Ένωση ) και κέρδισε τις εκλογές του 1956.

Το 1985 πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας εξελέγη ο Δικαστής Σαρτζετάκης.

Το 1990 επανεξελέγη ο Κωνσταντίνος Καραμανλής.

Το 1995 εξελέγη ο Κωστής Στεφανόπουλος και ο ίδιος επανεξελέγη το 2000.

Τυπικός και μάλλον διακοσμητικός ο ρόλος του προέδρου της Ελληνικής δημοκρατίας αφού οι αρμοδιότητες που του παρέχει το ελληνικό σύνταγμα είναι περιορισμένες,

 Η αναφορά του Καζαντζάκη και η προσφυγιά στη Ρωσία.

Ο Ν. Καζαντζάκης δεν υπήρξε μόνο μεγάλος λογοτέχνης. Ορίστηκε από τον Βενιζέλο διευθυντής μιας ειδικής αποστολής για να περισυλλέξει όσους Έλληνες της περιοχής Καρς που κινδύνευαν από τους Τούρκους ύστερα από την προσάρτησή της στην Τουρκία.

Ο ίδιος ο συγγραφέας αναφέρει στο βιβλίο του «Αναφορά στον Γκρέκο»

«Βρισκόμουν ακόμη στην Ιταλία όταν έλαβα από την Αθήνα από τον υπουργό της κοινωνικής πρόνοιας τηλεγράφημα, αν δέχομαι να αναλάβω τη γενική διεύθυνση του υπουργείου με εντολή να πάω στον Καύκασο, όπου κινδύνευαν πάνω από 100.000 Έλληνες και να προσπαθήσω να βρω τρόπο να μετακομιστούν στην Ελλάδα, να σωθούν»

Από την έκθεση του Νίκου Καζαντζάκη στις 10.11.1919 προς τον υπουργό περιθάλψεως κ Σπ. Σίμο αναγράφεται ο επίλογος. «…..Τολμώ να παρακαλέσω υμάς κύριε υπουργέ, όπως , κατά την επικειμένην άφιξιν του κ Προέδρου της Κυβερνήσεως, υποβάλητε εις αυτόν σαφώς και με απλότητα το δίλημμα: Να εγκαταλειφθούν εις την τύχην των οι εκατό χιλιάδες Καυκάσιοι Έλληνες και τότε να ανακληθεί η αποστολή του υπουργείου περιθάλψεως ή να μην εγκαταλειφθούν και τότε να αποφασιστεί εγκαίρως και να διατεθεί η δαπάνη προς συστηματικήν και κανονικήν μετανάστευσιν, αρξομένην κατά την προσεχή άνοιξιν»

Ο Ηρ. Πολεμαρχάκης, που ήταν στην ίδια επιτροπή με τον Καζαντζάκη σε τηλεγράφημά του προς τον υπουργό περιθάλψεως τονίζει τον κίνδυνο της καθημερινής εισόδου Μπολσεβίκων στην Γεωργία αναφέροντας «Φρονώ ότι τότε μετανάστευσης Ελλήνων αδύνατος»

Όλοι οι άστεγοι του Καυκάσου συγκεντρώθηκαν στις παραλίες του Αγγλοκρατούμενου Βατούμ με την ελπίδα να βρουν θέση στο πρώτο ελληνικό πλοίο που θα αγκυροβολούσε.

Την τραγική κατάσταση των Ελλήνων που συγκεντρώθηκαν στο Βατούμ δίνει η έκθεση των προξένων και των Ποντιακών σωματείων.

«…έχομεν μέσον όρον θανάτων 50 άτομα ημηρεσίως, αν δεν ληφθώσι τα εν των πρακτικώ υποδεικνυόμενα μέτρα ο αριθμός θα τριπλασιαστεί….»

Δημοτικό διαμέρισμα Αυγής (Αυλήανα)

 Η Τουρκική ονομασία του χωριού ήταν  Ιντίλοβα, που σημαίνει Κεχρόκαμπος. Χτισμένο στη χαμηλή οροσειρά του Βέρμιου που εκτείνεται κατά μήκος του ποταμού Αλιάκμονα και τερματίζει στο χωριό Πετρανά. Η συνολική έκταση της κοινότητας ανέρχονταν σε 20.300 στρέμματα. Στις αρχές της δεκαετίας του 90 οι κάτοικοι ήταν 73 και το 2001 ήταν 26.

 
Στην απογραφή του 1920 ήταν 424 κάτοικοι. Στην απογραφή  του 1923 ήταν 130 οικογένειες με 424 κατοίκους. Στην απογραφή του 1928 ήταν 42 οικογένειες με  226 κατοίκους, εκ των οποίων  8 οικογένειες ήταν  θρακιώτικες και 34 οικογένειες ποντιακές.

Η διανομή Κλήρου έγινε το 1930  με 1.239 στρέμματα. Στην απογραφή του 1991 οι κάτοικοι ήταν 73. Στην απογραφή του 2001 οι κάτοικοι ήταν 26. Η τελευταία απογραφή καταγράφει την ερήμωση και αυτού του διαμερίσματος.

Τουρκοχώρι κι αυτό στα χρόνια της τουρκοκρατίας και αμιγώς προσφυγικό μετά την ανταλλαγή. Δόθηκε το όνομα Αυλήανα επειδή η περισσότεροι κάτοικοι που εγκαταστάθηκαν στο χωριό ήρθαν από το χωριό Αυλήανα του Πόντου. Το 1950 μετονομάσθηκε από Αυλήανα σε Αυγή. Η μετανάστευση και η τοποθεσία που πρακτικά είναι «άγονη γραμμή» είχαν σαν αποτέλεσμα να εγκαταλειφθεί το χωριό και να ερημώσει. Μείνανε μονάχα κάποιοι γέροντες.

Ο Άγιος Παντελεήμων είναι η εκκλησία του χωριού και λειτουργεί κατά την ημέρα της εορτής του Αγίου στις 27 Ιουλίου.  Οι πρόσφυγες που εγκατέλειψαν την Αυλήαννα ήταν 50 οικογένειες. Ήταν χωριό της Αργυρούπολης. Έφτασαν στην Τραπεζούντα και από εκεί με το καράβι αποβιβάστηκαν στον Πειραιά. Δέκα περίπου οικογένειες παρέμειναν εκεί και οι υπόλοιπες αφού περιπλανήθηκαν σε διάφορα διαμερίσματα κατέληξαν στην Μακεδονία και  συγκεκριμένα στο χωριό Ιντίλοβα της Κοζάνης, το οποίο είχε πολλές ομοιότητες με το χωριό που εγκατέλειψαν στην χαμένη τους πια Πατρίδα. Η παράδοση λεέι πως το όνομα του χωριού οφείλεται στην Άννα Κομνηνή, η οποία είχε σαν θέρετρο τα «παρχάρια» της περιοχής. Η Αυλή της Άννας. Σήμερα, 2001, το άλλοτε χωριό τους ονομάζεται Τογιούζ. Εφημέριος της Αυγής την περίοδο 1938-1944 ήταν ο Ταράσιος Βογιατζίδης ο οποίος εκτελέστηκε στη Σκάφη την ταραγμένη και σκιερή περίοδο του εμφυλίου πολέμου. Η εκκλησία του Αγίου Παντελεήμονος κτίστηκε το 1958-1961.

Οι πρόσφυγες κι εδώ , αν και απομονωμένοι από την γεωγραφική θέση του χωριού τους κατάφεραν και ρίζωσαν για να μπορέσουν αργότερα πιο εύκολα και πιο ανθρώπινα, να επιλέξουν αρκετοί άλλον τόπο διαμονής. Το χωριό βρίσκεται μέσα σ’ ένα οροπέδιο. Γύρω –γύρω είναι κυκλωμένο από βουνά κατάφυτα από βελανιδιές, πουρνάρια και κέδρα. Τα σπίτια ήταν κτισμένα σε τρεις μαχαλάδες.  Ο πρώτος μαχαλάς είχε 27 σπίτια. Εκεί ήταν και η εκκλησία και το κοινοτικό κατάστημα. Ο δεύτερος μαχαλάς είχε 14 σπίτια και ο τρίτος 5 σπίτια. Στη μέση του οροπεδίου υπήρχε μια έκταση 100 περίπου στρεμμάτων με στάσιμα νερά, που ήταν μόνιμη πηγή ελονοσίας. Το 1938 τα νερά διοχετεύτηκαν στον ποταμό Αλιάκμονα και εκείνος ο βάλτος καλλιεργήθηκε από τους πρόσφυγες.

Ο Τανιμανίδης στο βιβλίο του «Ποντιακά χωριά στην Ελλάδα» αναφέρει ότι το 1937 η έκθεση του μαθητή Παπαδόπουλου Δαμιανού, μαθητή της Στ΄ Δημοτικού βγήκε πρώτη σε όλο το Νομό Κοζάνης. Ως έπαθλο είχε την συνέχιση των σπουδών στο γυμνάσιο της Κοζάνης, με έξοδα της Νομαρχίας. Όταν ο μαθητής, που είχε κι άλλο λόγο να ζητήσει την υποτροφία ( Βάση νόμου της τότε κυβέρνησης Μεταξά, περί πολυτέκνων) μαζί με τον πατέρα του, ο Νομάρχης είχε άλλη άποψη. Αφού έδωσε συγχαρητήρια στο μαθητή και στον πατέρα, είπε στον μαθητή. «Ο πατέρας σου είναι γεωργός, να πας να τον βοηθήσεις. Η θέση αυτή δεν είναι για σένα». Αυτή ήταν συμπεριφορά ενός ανθρώπου που κατείχε την θέση του Νομάρχου! Είναι γεγονός πως καμία θέση δεν καταξιώνει κανέναν άνθρωπο. Απεναντίας ο άνθρωπος είναι εκείνος που με τη συμπεριφορά του και τις πράξεις του καταξιώνει μια θέση και της δίνει νόημα και περιεχόμενο. Πόνεσαν οι πρόσφυγες, μόχθησαν , κουράστηκαν, αλλά η δημιουργία ήταν η μεγάλη τους ικανοποίηση. Έφτιαξαν τα σπίτια τους, μπήκαν σε μια καλή σειρά, βελτίωσαν την οικονομική τους θέση, μόρφωναν τα παιδιά τους και διεκδικούσαν πλέον πιο εύκολα  τα αιτήματά τους, χωρίς την αίσθηση πια του «μειονοτικού πρόσφυγα»

Οι πρόσφυγες της Αυγής πέρασαν κι αυτοί, όπως όλοι οι Έλληνες την κατοχή και τον Εμφύλιο σπαραγμό. Η προσπάθεια για δημιουργία μιας καλύτερης ζωής για τα παιδιά τους δεν σταμάτησε ποτέ. Το χωριό όμως ξεκομμένο από τις υπόλοιπες κοινωνίες, λόγω γεωγραφικής θέσης, δεν προσφέρονταν για μεγάλα άλματα και φιλοδοξίες. Έτσι άρχισε η σταδιακή, εξωτερική και εσωτερική μετανάστευση και κάθε προσπάθεια  αναβάθμισης της τοπικής κοινωνίας γίνονταν όλο και πιο δύσκολη. Σ’ αυτό όμως το μικρό και απομονωμένο χωριό, βρήκε δίοδο και μπήκε η κομματική διαμάχη και αντιπαλότητα. Αυτή η «Γάγγραινα» που κατάτρωγε την ίδια την σάρκα των κοινωνιών. Το 1950, την εποχή της μετονομασίας του χωριού εντάθηκε αυτή η διαμάχη. Στο όνομα Αυγή που προτάθηκε αντέδρασε μια μερίδα, επειδή κυκλοφορούσε αριστερή εφημερίδα με το όνομα «ΑΥΓΗ» Η ανάγκη για την αλλαγή του ονόματος προέκυψε από τη δυσκολία αναγραφής του στις συναλλαγές των κατοίκων με τις δημόσιες υπηρεσίες. Η αλλαγή, όπως μας πληροφορεί ο Τανιμανίδης έγινε επί προεδρίας του Γ. Σιδηρόπουλο και επεκράτησε το όνομα Αυγή επειδή στο πενταμελές κοινοτικό συμβούλιο υπερτερούσαν οι «αριστεροί». Άλλωστε ο εμφύλιος ήταν ακόμα νωπός εκείνη την περίοδο και ο διχασμός δεν χρειάζονταν παρά ένα ελάχιστο έρεισμα για να κορυφωθεί. Η Αυγή παρέμεινε ως κοινότητα μέχρι το 1990, οπότε δημιουργήθηκε ο Δήμος Πολυμύλου και εντάχτηκε σ’ αυτόν ως δημοτικό διαμέρισμα. Κύρια ασχολία των κατοίκων ήταν η κτηνοτροφία και λιγότερο η γεωργία. Η Αυγή βρίσκεται σε απόσταση 30 χιλιομέτρων από την πόλη της Κοζάνης, σε υψόμετρο 880 μέτρων. Για να φθάσει κάποιος στην Αυγή θα πρέπει στο 26^ο χιλιόμετρο, στη θέση Άγιοι Θεόδωροι, να στρίψει δεξιά και από εκεί σε απόσταση τεσσάρων χιλιομέτρων θα φθάσει στην Αυγή, η οποία δεν είναι ορατή από κανένα σημείο  του οδικού δικτύου.

ΔΙΩΞΕΙΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΣΤΗΝ ΡΩΣΙΑ

Οι πρόσφυγες εκεί δοκιμάστηκαν πολλές φορές. Η καταστροφή της αγροτικής τάξης με τη γνωστή κολλεχτιβοποίηση του 1928. Με το κλείσιμο των ελληνικών σχολείων το 1938. Το 1937 –1938 οι σταλινικές αρχές αρχίζουν τις εκκαθαρίσεις των Ελλήνων της Μαριούπολης. Οι εκκαθαρίσεις αυτές επεκτάθηκαν και σε άλλες περιοχές αλλά η έναρξη του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου δεν επέτρεψε την ολοκλήρωση αυτού του σχεδίου. Με την περίοδο των εξορισμών στην δεκαετία του 1940. Στη Νότια Ρωσία το 1940 το 40% είχε εξοριστεί στην κεντρική Ασία. Χιλιάδες έλληνες εστάλησαν στις ανατολικές περιοχές της Σιβηρίας και στην έρημο του Καζακστάν. Μια άλλη γενοκτονία του Ελληνισμού στην Ρωσία.

Τα μαρτύρια έπαψαν το 1955 με το διάταγμα «Αμνηστία των Σοβιετικών πολιτών»

Η εχθρική στάση της «Μπολσεβίκικης Ρωσίας» οφείλεται προφανώς και στην πολιτική της Ελλάδας. Η αποστολή ελληνικού εκστρατευτικού σώματος στην Ουκρανία προς ενίσχυση των Γαλλικών στρατευμάτων εναντίων του μπολσεβίκικου στρατού, έριξε σε μεγάλη δυσμένεια τον Ελληνισμό της Σοβιετική Ένωσης. Τα Γαλλικά οικονομικά συμφέροντα παρέσυραν την Ελλάδα σε μια λαθεμένη όπως αποδείχτηκε, πολιτική κίνηση που πληρώθηκε με την απώλεια του Ελληνισμού της Ανατολής. Οι Μπολσεβίκοι στήριξαν τον Κεμάλ, ποικιλοτρόπως, και κατάφερε εκ του μηδενός να γίνει κυρίαρχος και αναμορφωτής της Τουρκίας.

Η προειδοποιητική προκήρυξη του Αταμανού Γρηγόριεφ, τυπωμένη στα ελληνικά, που απευθύνονταν στους στρατιώτες του εκστρατευτικού σώματος ήταν χαρακτηριστική.

«Έλληνες αξιωματικοί και οπλίτες! Δεν γνωρίζωμεν να εγένετο καμιά εχθρική πράξις εκ μέρους του ρωσικού λαού εναντίον της χώρας σας. Γνωρίζομεν ότι η Ελλάδα είναι η κοιτίς της δημοκρατίας. Ο Ρωσικός  λαός εδιδάχθη από τας δημοκρατικάς ιδέας της αρχαίας Ελλάδος, εξηγέρθη κατά των τυρράνων του και όχι μόνον ανέτρεψε το δεσποτικόν μοναρχικόν καθεστώς του τσάρου…..Λυπούμεθα λοιπόν διότι  σας βλέπομεν παρά το πλευρόν των Γάλλων κεφαλαιοκρατών και ιμπεριαλιστών. Λυπούμεθα διότι έχετε λησμονήσει τας δημοκρατικάς παραδόσεις της χώρας σας. Λυπούμεθα διότι έρχεσθε εις την χώραν μας ως σύμμαχοι του τσαρισμού. Σας καλούμεν να μην προδώσετε τας παραδόσεις σας και σας προειδοποιούμεν  ότι εάν πολεμήσετε εναντίον μας, θα είναι σκληρή η τιμωρίας σας» Δ. Φωτιάδης «Ενθυμήματα» , 1^ος τόμος

 ΔΙΩΞΕΙΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΣΤΗΝ ΡΩΣΙΑ ΤΟΥ ΣΤΑΛΙΝ

Από το 1929 ο Στάλιν, εδραιωμένος στην κορυφή της εξουσίας θέτει σε εφαρμογή το πρόγραμμα της κολεκτιβοποίησης. Η πτώση του βιοτικού επιπέδου είναι κατακόρυφη. Αρχίζουν οι θάνατοι από πείνα. Περισσότερο υποφέρουν οι Πόντιοι της Ουκρανίας και της Νότιας Ρωσίας, γιατί η κολεκτιβοποίηση στον Καύκασο άρχισε μετά το 1930.

Οι αρχές της δεκαετίας του 1930 χαρακτηρίζονται και από διώξεις ελλήνων οι οποίες βασίζονται σε πολιτικά και ταξικά κριτήρια. Το καλοκαίρι του 1930 εξαπολύεται κύμα διωγμών εναντίον της εκκλησίας ενώ μέχρι τότε υπήρχε σχετική ελευθερία της θρησκευτικής έκφρασης. Από το 1930 απαγορεύεται κάθε εκδήλωση θρησκευτικού συναισθήματος.

«Ο Ελληνοποντιακός πληθυσμός αποτελεί ένα από τα θύματα- λαούς της Σταλινικής ιδεολογίας και πολιτικής για τα έθνη. Ενώ μέχρι το 1937 οι διώξεις κατά των Ελλήνων βασίζονται μόνο σε πολιτικά και ταξικά κριτήρια, στην περίοδο 1937-1939 κορυφώνονται και ταυτόχρονα αποκτούν εθνικό χαρακτήρα. Η 17^η Δεκεμβρίου 1937 είναι η ημέρα έναρξης των διωγμών

 Η Εμπλοκή της Ελλάδος στον πόλεμο της Ουκρανίας

 Ο Βενιζέλος από το Λονδίνο, μόλις πληροφορήθηκε το Γαλλικό αίτημα για ενίσχυση του Συμμαχικού αγώνα, τηλεγράφησε στον Έλληνα πρέσβη στο Παρίσι. «Παρακαλώ δηλώσατε Πρωθυπουργώ και Υπουργώ εξωτερικών ότι ο Ελληνικός Στρατός είναι εις διάθεσίν των και δύναται να χρησιμοποιηθεί δια τον κοινόν αγώνα, πανταχού όπου αποστολή του ήθελε κριθεί αναγκαία.» Η Γαλλικά απάντηση ήταν. « Η Γαλλία θα λάβη πρωτοβουλίαν επί εδαφικής επεκτάσεως της Ελλάδος εις Θράκην και εκθύμως θα υποστηρίξει πάσαν υπέρ της Ελλάδος λύσιν του ζητήματος της Σμύρνης, αν προταθεί υπό της Αγγλίας ή της Αμερικής»

Απεδείχθη εκ των γεγονότων η λαθεμένη πολιτική και ή έλλειψη οξυδερκούς διπλωματίας από τον Ε. Βενιζέλο. Υπήρξε μεγάλος πολιτικός, πολλά μπορεί να είναι τα θετικά του αλλά εκ του αποτελέσματος κρίνοντες, πρέπει να του καταλογιστούν και τα πολιτικά του λάθη. Η Γαλλία στην Μικρασιατικό πόλεμο ενίσχυσε τον Κεμάλ και η Ελλάδα έμεινε ολομόναχη.

Οι Ελληνικές κυβερνήσεις δεν αποδεσμεύθηκαν από την λογική των συμφερόντων της Γαλλίας στην Μαύρη θάλασσα και δεν επεδίωξαν να έρθουν σε συμφωνίες με την ηγεσία των μπολσεβίκων για να περισώσουν πολλά ελληνικά συμφέροντα. Κάτι που έπραξε η Γαλλία το 1921 και ήρθε σε επαφές με το νέο καθεστώς! Ο πρόεδρος της Ελληνικής κοινότητας της Οδησσού Ελ. Παυλίδης στις 9.2.1921 με υπόμνημά του στον ύπατο Αρμοστή Κωνσταντινουπόλεως Κ.Ν. Βότση κατήγγειλε έμμεσα την αδιαφορία της Ελληνικής Κυβέρνησης που δεν έσπευσε να σώσει τον ελληνισμό της Οδησσού κάτι που έπραξαν όλες οι Ευρωπαϊκές κυβερνήσεις. Στη γενική απογραφή του πληθυσμού της Σοβιετικής Ένωσης του έτους 1939 οι Έλληνες ήταν 285.000. Στην απογραφή του 1959 καταγράφονται 309.300 και στην απογραφή του 1979 ανέρχονται σε 340.000. Στην πραγματικότητα όμως ο Ελληνισμός της Σοβιετικής Ένωσης φτάνει στο 1.000.000 σύμφωνα με το Γαβριήλ Ποπόφ (Πολιτικός που διετέλεσε και δήμαρχος της Μόσχας, 1990- 1992).

Μετά τη Γνωστή Περεστρόϊκα άρχισαν να φουντώνουν τα Εθνικιστικά κινήματα.

Στην Κεντρική Ασία ΟΥΖΜΠΕΚΙΣΤΑΝ –ΚΑΖΑΚΣΤΑΝ υπάρχουν 50.000 έλληνες εξορισμένοι από το 1940. Όλα αυτά συνετέλεσαν ώστε οι πρόσφυγες στην Ρωσία, μετά τον διαμελισμό της, να αρχίζουν σταδιακά να αναζητούν την επιστροφή στην Μητρόπολη του Ελληνισμού.

Πηγή Μαρία Κ. Βεργέτη Από τον Πόντο στην Ελλάδα.

 

Δημοτικό διαμέρισμα Βοσκοχωρίου

Η Τουρκική ονομασία του χωριού ήταν «Τσιοπανλί». Η συνολική έκταση της πρώην κοινότητας ανέρχονταν σε  25.100 στρέμματα. Οι κάτοικοι  σύμφωνα με την τελευταία απογραφή του 2001 ήταν 168. Η επίσημη μετονομασία σε Βοσκοχώρι έγινε το 1928. Στην απογραφή του 1981 οι κάτοικοι ήταν 204. Στην απογραφή του 1991 οι κάτοικοι ήταν 258. Στην απογραφή του 2001 οι κάτοικοι ήταν 168. Βρίσκεται βόρεια ανατολικά του γεωγραφικού χώρου του δήμου Ελλησπόντου. Κείτεται  δε πολύ κοντά, σε απόσταση αναπνοής από το Δ.Δ Αγίου Χαραλάμπου. Απέχει μόλις ένα χιλιόμετρο από τον κεντρικό οδικό άξονα Κοζάνης- Θεσσαλονίκης.. Οι πρόσφυγες που εγκαταστάθηκαν στο χωριό αυτό το 1923, ήταν από τις περιοχές του Πόντου της  Ανατολικής Θράκης και της Ερυθραίας.

 

Στο Τσιοπανλί, καθώς και σε όλα τα Δ. Δ του σημερινού Δήμου Ελλησπόντου δεν κατοικούσαν έλληνες. Οι πρώτοι έλληνες μετά από 500 και πλέον έτη που βρέθηκαν σε αυτήν την περιοχή ήταν οι  πρόσφυγες . Αργότερα προσετέθησαν και κάποιες οικογένειες εντοπίων, οι οποίοι ήρθαν από κάποια ορεινά χωριά ως μισθωτοί σε κτηνοτροφικές εργασίες και εγκαταστάθηκαν μόνιμα στο χωριό. Είναι μικρό χωριό, γεωργοκτηνοτροφικό χωρίς ιδιαίτερη κίνηση, κοινωνική, πολιτιστική ή άλλη. Ολόκληρο το χωριό αποτελεί μια ενορία, του Τιμίου Προδρόμου. Ο ναός κτίστηκε στη δεκαετία του 1950 επί Μητροπολίτου Κωνσταντίνου Πλατή, εφημερεύοντος του Κωνσταντίνου Γεωργιάδη και περατώθηκε και εξοπλίστηκε στη δεκαετία του 1960 επί του Μητροπολίτου Διονυσίου Ψαριανού με την συνδρομή των ενοριτών.

Το 1935 οι χωρικοί που έσκαβαν για την τοποθέτηση υδραγωγού, προσέκρουσαν σε θαμμένα παλιά κτίσματα. Ειδοποιήθηκε η αρμόδια υπηρεσία και ανατέθηκε η έρευνα και εκσκαφή στον Ανδρέα Ξυγγόπουλο για να διαπιστωθεί περί τίνος πρόκειται. Εκείνος προχώρησε στην εκσκαφή και αποκάλυψε τρίκλητη παλαιοχριστιανική εκκλησία με διακοσμημένο ψηφιδωτό δάπεδο. Η σχετική έκθεση δημοσιεύτηκε από τον ίδιο και καταχωρίστηκε στα «ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΑ, ΤΟΜΟΣ Α,1940» και αναφέρει: « Μετά την πλήρη αποκάλυψιν και αφού εγένοντο τα απαραίτητα σχεδιαγράμματα και αι φωτογραφίαι , ευρέθημεν εις την ανάγκην να καλύψωμεν και πάλι την εκκλησίαν διότι εις έρημον κειμένη μέρος, εντός των αγρών , διέτρεχε τον κίνδυνο να εξαφανιστεί υπό των χωρικών, οι οποίοι και κατά την διάρκειαν ακόμη της ανασκαφής απέσπων( έπαιρναν)  εκάστην νύκτα ψηφίδας από το δάπεδον». Την ανοικοδόμηση αυτής της εκκλησίας ο ίδιος την τοποθετεί χρονικά στις αρχές του 6^ου αιώνα. Από το γεγονός αυτό συμπεραίνεται ότι υπήρχε χριστιανικός οικισμός από τα προ του 5^ου αιώνα χρόνια που πρέπει να λειτουργούσε μέχρι τα χρόνια της άλωσης της περιοχής από τους τούρκους. Βρέθηκε επίσης γυναικείο ακέφαλο άγαλμα με ποδήρη χιτώνα, ύψους 1,52 μέτρων, Ρωμαϊκών χρόνων.

Αυτή η Εκκλησία είναι το πρώτο παλαιοχριστιανικό οικοδόμημα που ήρθε στο φως στην περιοχή της δυτικής Μακεδονίας. Αργότερα αποκαλύφτηκαν  στον νομό Κοζάνης άλλες δύο παρόμοιες παλαιοχριστιανικές εκκλησίες. Την δεκαετία του 50 στην Ακρινή και στην δεκαετία του 60 στην Αγία Παρασκευή. Ο Α. Ξυγγόπουλος, ο αρχαιολόγος που έκανε την ανασκαφή στο Βοσκοχώρι, αναφερόμενος στην γενικότερη οικιστική κατάσταση του χώρου σημειώνει: «…Ακριβώς δε και παρά το Βοσκοχώριον  παρατηρήθηκαν ερείπια αρχαίας πόλεως της οποίας η ζωή , φαίνεται εξηκολούθησε και κατά την παλαιοχριστιανική περίοδον.  Ίσως βαρβαρική τις εισβολή την οποίαν εικάζομεν (Πιθανολογούμε) από την δια πυρός ως είδομεν καταστροφήν της βασιλικής( εννοεί την εκκλησία) ηρήμωσε την πόλιν ταύτην. Τίποτα δεν επιτρέπει να διαπιστώσωμεν την ύπαρξην της πόλεως και κατά τους Βυζαντινούς χρόνους»

Προφανώς καταστράφηκε κατά την εισβολή των Σλαύων τον 7^ο αιώνα. Η αποκαλυφθείσα εκκλησία αποτελεί ασφαλώς μαρτυρία ότι ο περί την Σαριγκιόλ χώρος είχε εκχριστιανιστεί και βρισκόταν σε πλήρη εκκλησιαστική οργάνωση από τον 5^ο αιώνα τουλάχιστον. Δυστυχώς όμως η αμέλεια και η αδιαφορία της πολιτείας είχε ως αποτέλεσμα να καταστραφεί και να χαθεί αυτό το σπάνιο αρχαιολογικό εύρημα. άλλωστε η αδιαφορία της πολιτείας για την περιοχή του Ελλησπόντου εξακολουθεί να υφίσταται έως και το 2001. Αλλά και οι ίδιοι οι κάτοικοι του Ελλησπόντου είναι αδιάφοροι για τον τόπο τους. Δυστυχώς είναι μια πικρή αλήθεια και πρέπει να καταγραφεί. Η αδιαφορία τους αυτή αποδεικνύεται από την εικόνα που παρουσιάζει ο δήμος σε όλα τα επίπεδα.

Οι πρώτοι πρόσφυγες οι οποίοι εγκαταστάθηκαν στο Βοσκοχώρι ήταν Θράκες από το Πάνιδο της περιοχής Ραιδεστού. Πριν την εγκατάσταση των προσφύγων ήταν αμιγής μουσουλμανικός οικισμός. Στην απογραφή του 1920 καταγράφηκαν 400 κάτοικοι. Το 1923, 66 οικογένειες με σύνολο κατοίκων 400. Η διανομή κλήρων έγινε το 1926 και δόθηκαν 67 κλήροι συνολικής έκτασης 2.390 στρεμμάτων. Διανομή οικοπέδων  έγινε  το 1980 με  σύνολο στρεμμάτων 239.

Θυμάται σήμερα (2001)ο γέροντας ότι στο χωριό δεν υπήρχε νερό και το κουβαλούσαν με τα Γαϊδούρια από τον Πολύμυλο. Το 1928 έφθασε το νερό στην τοποθεσία «Μπάρα» ένα χιλιόμετρο περίπου μακριά από το χωριό. Θυμάται ότι η μεταφορά νερού έγινε επί προεδρίας του Δημοσθένη Μάρκου και τον μηχανικό που είχε αναλάβει την υδροδότηση των χωριών και ονομάζονταν Βαμβακάς.

Στο Βοσκοχώρι ήρθαν και πρόσφυγες από τις περιοχές  της Ερυθραίας (Από την καρδιά της Ιωνίας). Για τους πρόσφυγες της Ιωνίας γράφει ο πρόεδρος της Ε.Α.Π Χόουλαντ. «…..άλλοι πάλι, όπως οι Έλληνες των παραλίων ή της κοιλάδας του κάτω Μαιάνδρου, είναι οι αυθεντικοί Ίωνες. Πνευματικά δραστήριοι κι ευέλικτοι, «μέσα σε όλα» κατέχουν τη μεγάλη επιστήμη της αφομοίωσης και αγαπούν την αλλαγή. Διαθέτουν πλούσιο λόγο και κρητικό πνεύμα.Στις Επιχειρήσεις του Ελληνικού στρατού στη Σμύρνη βοήθησε όλος ο Χριστιανικός πληθυσμός της περιοχής. Όταν τα πράγματα άρχισαν να πηγαίνουν άσχημα για τον Ελληνικό στρατό, οι τούρκοι αιχμαλώτισαν πολλούς στρατιώτες. Τους ανέκριναν και τους Έλληνες εξ Ελλάδος τους ξεχώριζαν ενώ τους ντόπιους έλληνες, τούρκους υπηκόους, τους εκτελούσαν. Μέσα στους αιχμαλώτους βρέθηκε και ο Μαυρουδής Μανόλης. Όταν ρωτήθηκε από πού ήταν, γνώριζε ότι αν έλεγε την αλήθεια θα τον εκτελούσαν, απάντησε ότι είναι από τη Θεσσαλονίκη. Όταν τον ανέκριναν , υπήρχε  τούρκος που έκανε στη Θεσσαλονίκη και τον ρώτησε κάποια πράγματα. Ο Μανόλης , που έκανε 7 χρόνια στο Επταπύργιο Θεσσαλονίκης ήξερε κάποια πράγματα και πείστηκαν οι τούρκοι, οι οποίοι και τον  κράτησαν ως διερμηνέα. Ο Δεκαοκτάχρονος τότε Μανόλης Μαυρουδής είδε πάμπολλες εκτελέσεις ελλήνων. Τους έβαζαν στις μυλόπετρες των νερόμυλων και του έκοβαν τα κεφάλια. Το θέαμα ήταν συγκλονιστικό και μακάβριο για τον νεαρό ο οποίος όταν έφθασε πρόσφυγας στον τόπο αυτό, οι συγχωριανοί του τον γνώρισαν να έχει πάντα ένα «τρέμουλο». Ένα ψυχικό «Κουσούρι» που του άφησε εκείνο το θέαμα. Πέθανε με αυτό το τρέμουλο.

Όταν έφτασαν στο Βοσκοχώρι οι πρόσφυγες, οι τούρκοι ήταν ακόμα εκεί. Η Λεοντή, η  ηλικιωμένη αυτή γυναίκα, που τόσα είδαν τα μάτια της από τους Τούρκους, μόλις είδε τα κόκκινα φέσια τους, κατατρόμαξε.  «Χριστέ μου πάλι σε τούρκους πέσαμε !» ούρλιαξε. Μετά από λίγο καιρό πέθανε. Οι χωριανοί της λένε ότι εκείνος ο φόβος ήταν η αιτία.

Το Βοσκοχώρι βρίσκεται στο 25^ο χιλιόμετρο της Εθνικής οδού Κοζάνης –Θεσσαλονίκης σε υψόμετρο 770 μέτρων. Από μακριά ή από αέρος το Βοσκοχώρι φαίνεται σαν δύο ξεχωριστοί μικροί οικισμοί (Μαχαλάδες). Σήμερα έξω από το Βοσκοχώρι περνάει η Εγνατία οδός. Η Σύνδεση με τη Βέροια, δεν θα γίνεται πλέον από την διαδρομή της Καστανιάς αλλά από την παραποτάμια περιοχή του Πολυμύλου, του ποταμού Αλιάκμονα. Περνάει από την πάνω πλευρά του οικισμού των Αγίων Θεοδώρων, Βοσκοχώρι, Άγιο Χαράλαμπο, Κοιλάδα, έξω από το Δρέπανο πλέον και συνεχίζει προς Κοίλα, όπου θα υπάρχει και ο κόμβος, δηλαδή η είσοδος και η έξοδος προς την Εγνατία οδό. Η είσοδος και έξοδος του χωριού , προς Κοζάνη ή Θεσσαλονίκη γίνεται από την κάθετη οδό, ενός χιλιομέτρου, επί της εθνικής οδού Κοζάνης –Θεσσαλονίκης.

ΓΑΛΑΝΗ

 

Επί τουρκοκρατίας το χωριό ονομάζονταν Τσακιρλή. Χτισμένα τα σπίτια  του οικισμού αυτού στην χαμηλή οροσειρά του Βέρμιου, όπως και του Δ.Δ Πολυμύλου, Αυγής, Λεβέντη, Καπνοχωρίου, Κοιλάδας και Δρεπάνου. Στην απογραφή του 1920 οι  κάτοικοι ήταν 96. Στην απογραφή του 1923, κατοικούσαν 30  οικογένειες με  96 κατοίκους. Στην απογραφή του 1928  κάτοικοι ήταν 199 με 18 οικογένειες Μικρασιατών και 20 Ποντιακών οικογενειών.

Στην απογραφή του 1991 οι κάτοικοι ήταν 51. Στην απογραφή του 2001 οι κάτοικοι ήταν 29. Η διανομή των κλήρων  έγινε το 1927 με 208 στρέμματα. Η διανομή των οικοπέδων έγινε το 1981 με 185 στρέμματα.  Η Γαλάνη ήταν προσφυγικός οικισμός που πριν το 1912 κατοικούνταν από 15 οικογένειες τούρκων και υπάγονταν στο Διοικητήριο του Δρεπάνου. Ελάχιστες οικογένειες διαμένουν πλέον εκεί. Διοικητικά υπάγονταν στην κοινότητα Δρεπάνου. Ο ιερός ναός του χωριού είναι της Αναλήψεως του Σωτήρα.

Στη Γαλάνη ήρθαν πρόσφυγες από το χωριό Χαμουρή, της περιοχής Ματσούκας, δίπλα στον πρύτανη ποταμό.

Το χωριό Γαλάνι ποτέ δεν είχε πρόεδρο. Υπάγονταν στην κοινότητα Δρεπάνου. Εξέλεγε όμως κάποιους ή κάποιον σύμβουλο.  Ήταν με άλλα λόγια ένας συνοικισμός του Δρεπάνου αλλά με δικό τους σχολείο και ξεχωριστή ενορία.

Ο γέρο πρόσφυγας Μαρμανίδης είχε τότε στην Κίτρινη λίμνη ένα «νησί», μια τούμπα δηλαδή, 25 στρεμμάτων το οποίο και καλλιεργούσε. Με τα λάχανα και την Ντομάτες που παρήγαγε τροφοδοτούσε όλη την περιοχή.

Οι συνθήκες καλλιέργειας δύσκολες, γιατί έπρεπε να διασχίσει την λίμνη, για να φθάσει στο χωράφι του, που τρόμαξε να το καθαρίσει, όπως μας περιέγραψε από τα κοπάδια των Ποντικών. Η λίμνη είχε μονάχα, βατράχια, βδέλλες, πάπιες , χήνες και νερόφιδα. Ήταν δε γεμάτη από καλάμια, από τα οποία οι κάτοικοι των γύρω χωριών, έφτιαχναν τις διάφορες σκεπές. Ψάρια δεν είχε. Στην περίοδο της Γερμανικής κατοχής, υπήρχαν κάτι πολύ μικρά, τα οποία τα έριξαν, όπως μας είπε , οι Γερμανοί για τα κουνούπια. Η λίμνη είναι γνωστό ότι υπήρξε έλος κουνουπιών και έπαιξε σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη διαφόρων ασθενειών και δη της ελονοσίας. Το χειμώνα πάγωνε, έπιανε 10 πόντους πάγου και οι άνθρωποι την διέσχιζαν περπατώντας πάνω στον πάγο. Ακόμα και τα κάρα περνούσαν από πάνω. Για τριάντα χρόνια, μέχρι που αποξηράνθηκε η λίμνη, εκατοντάδες φορές περπάτησαν πάνω στον πάγο της και άλλες τόσες την διέσχιζαν, σαν ο πάγος έλιωνε.

Στο χωριό Γαλάνι, μελετήθηκε και διαμορφώθηκε χώρος για την εγκατάσταση των Παλιννοστούντων ελλήνων εκ Ρωσίας, αλλά η εγκατάσταση αυτή δεν έγινε ποτέ.(Τουλάχιστον έως το τέλος του 2001). Η Γαλάνη βρίσκεται στο 13^ο χιλιόμετρο της Εθνικής οδού Κοζάνης Θεσσαλονίκης σε υψόμετρο 700 μέτρων.

Η τοποθεσία «Μεγάλο Νησί» είναι κηρυγμένος αρχαιολογικός χώρος.

 

ΚΙΤΡΙΝΗ ΛΙΜΝΗ – ΣΑΡΗ - ΓΚΙΟΛ

Ο πυθμένας της λεκάνης της κίτρινης λίμνης κατοικήθηκε για πρώτη φορά από αγροτικές κοινότητες στην 6^η χιλιετία π.Χ και παρέμεινε ιδιαίτερα πυκνοκατοικημένος ως το 2000 π.Χ. περίπου, οπότε εγκαταλείπεται οριστικά. Τουλάχιστον 500 χρόνια αργότερα άρχισε, για άγνωστους προς το παρόν λόγους, η αποψίλωση των γύρω βουνών. Η ραγδαία διάβρωση που ακολούθησε προκάλεσε, προφανώς, το φράξιμο του στομίου της λεκάνης και τη δημιουργία του έλους, το οποίο ονομαζόταν στα πρόσφατα χρόνια Σαρί Γκιόλ. Μέχρι σήμερα εντοπίστηκαν 14 εγκαταστάσεις της Νεολιθικής και της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού, οι οποίες θεμελιώθηκαν στο χαμηλότερο και πιο υγρό σημείο της λεκάνης. Είναι αξιοσημείωτο ότι η προϊστορική αγροτική κοινωνία της Κίτρινης Λίμνης προσαρμόστηκε με επιτυχία στο τοπικό φυσικό περιβάλλον για 4000 χρόνια. Στο Μεγάλο Νησί Γαλάνης ανασκάφηκαν αποθέσεις που χρονολογούνται από την αρχή της Ύστερης Νεολιθικής ( 5^η χιλ. π.Χ.) ως την Πρώιμη Εποχή του Χαλκού. Για την κατασκευή των σπιτιών χρησιμοποιήθηκε αρχικά οικοδομική λάσπη με την τεχνική του στοιβαχτού πηλού κι αργότερα ένα τεχνικό κονίαμα μεγάλης σκληρότητας. Η κεραμική της Ύστερης Νεολιθικής περιλαμβάνει μεγάλες φιάλες, με γωνιώδης προφίλ και ιδιαίτερη επιμελημένη κατασκευή. Συχνά είναι μια μαύρη ζώνη γύρω από το χείλος, ενώ δε λείπει η διακόσμηση με ρηχές αυλακιές και εγχαράξεις καθώς και τα γραπτά όστρακα. Η κεραμική από τα μεταγενέστερα στρώματα διαφοροποιείται ως προς τα σχήματα των αγγείων, τα οποία πληθαίνουν και την αμελέστερη κατασκευή τους. Εκτός από την εγχάρακτη και τη γραπτή διακόσμηση, εμφανίζεται η χαρακτηριστική για την Τελική Νεολιθική «αλοιφωτή» διακόσμηση. Ντόπια υλικά (πηλός, λίθος, οστά ζώων) αλλά και εισαγόμενα (spondylus, θαλάσσια όστρεα) χρησιμοποιήθηκαν για μια μεγάλη ποικιλία αντικειμένων, όπως ειδώλια, κοσμήματα, σφραγίδες, κ.λπ. …………………………………………

Ένα μεγάλο ποσοστό μεταξύ των κινητών ευρημάτων κατέχουν τα τριπτά και πελεκητά εργαλεία, καθώς και τα υπολείμματα της κατεργασίας τους. Οι πρώτες ύλες προέρχονται από τον άμεσο περίγυρο των οικισμών αλλά και από πηγές πιο μακρινές. Για την κατασκευή, συγκεκριμένα, των πελεκητών εργαλείων χρησιμοποιήθηκαν διάφορες ποικιλίες πυριτόλιθου, χαλαζίας και οψιανός, εισαγόμενος πιθανότατα από τη Μήλο. Με την επωνυμία Σαρί Γκιόλ (Κίτρινη Λίμνη) ήταν γνωστό, στα πρόσφατα ιστορικά χρόνια, το έλος που επί αιώνες κάλυπτε το νοτιότερο τμήμα της λεκάνης της Πτολεμαΐδας, στα ΒΑ της πόλης της Κοζάνης. …….. …………….

Αργότερα, η επιμελήτρια Αρχαιοτήτων του Νομού Κοζάνης κ. Καραμήτρου - Μεντεσίδη προχώρησε, μετά από εκτενέστερη έρευνα. Από το 1987 η Κίτρινη Λίμνη έχει ενταχθεί σ’ ένα ευρύ, ως προς τις μεθόδους και στόχους, ερευνητικό πρόγραμμα, που υλοποιείται από τους αρχαιολόγους της ΙΖ’ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασσικών Αρχαιοτήτων, σε συνεργασία με ομάδα εξειδικευμένων επιστημόνων με επικεφαλής τον καθηγητή αρχαιολογίας κ. Μ. Φωτιάδη. Είναι πολύ δύσκολο να διαπιστωθεί αν η Κίτρινη Λίμνη και η ευρύτερη περιοχής της κατοικήθηκαν πριν από τη Νεολιθική περίοδο, αφού η περιοχή είχε υποστεί σε μεγάλο βαθμό διάβρωση και ιζηματογένεση, τουλάχιστον κατά την Ολόκαινο, τη γεωλογική περίοδο που άρχισε στο τέλος της Παλαιολιθικής εποχής. Κατά συνέπεια, οι θέσεις που θα ευνοούσαν Παλαιολιθικές εγκαταστάσεις είτε έχουν τελείως παρασυρθεί από τα νερά είτε βρίσκονται κάτω από πρόσφατες αποθέσεις. Δεκατέσσερις είναι οι μέχρι σήμερα εντοπισμένοι οικισμοί που αναπτύχθηκαν στον πυθμένα της λεκάνης και σε υψόμετρο 650-670μ.

Οι δεκατέσσερις οικισμοί είναι κατανεμημένοι σε συνολική έκταση 50 περίπου τετραγωνικών χιλιομέτρων, ώστε η απόσταση μεταξύ τους να μην ξεπερνάει τα 1000μ. Λίγο μετά το 2.000 π.Χ στο τέλος της πρώιμης εποχής του χαλκού, οι οικισμοί στη λεκάνη της κίτρινης λίμνης έχουν οριστικά εγκαταλειφθεί.

Οι κάτοικοι της κίτρινης λίμνης κάλυπταν τις ανάγκες της διατροφής τους με την καλλιέργεια δημητριακών και την εκμετάλλευση κοπαδιών κυρίως αιγοπροβάτων. Η αγροτική κοινωνία της Νεολιθικής εποχής και της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού φαίνεται ότι προσαρμόστηκε στο τοπικό περιβάλλον για 4.000 χρόνια χωρίς να προκαλέσει σ’ αυτό σημαντικές αλλοιώσεις, παρ’ όλη την πληθυσμιακή της πυκνότητα και τη μακρόχρονη εκμετάλλευση του τοπίου. Οι παλαιό-περιβαλλοντικές μελέτες έδειξαν  ότι σε όλη την διάρκεια της Νεολιθικής , τα βουνά γύρω από την κίτρινη λίμνη παρέμειναν καλυμμένα από δάση κωνοφόρων.

Η αποψίλωσή τους άρχισε στο 2^ο μισό της 2^ης χιλιετίας π.Χ περίπου 600 χρόνια μετά την εγκατάλειψη της περιοχής .Η αναπόφευκτη διάβρωση των βουνών και η γρήγορη συσσώρευση αποθέσεων είναι πιθανόν να προκάλεσε το φράξιμο του στομίου της λεκάνης. Τότε ίσως άρχισε η διαδικασία σχηματισμού λίμνης, η οποία κάλυψε το ζωτικό χώρο των οικισμών και διέκοψε την ανθρώπινη επέμβαση στο τοπίο.

Οι 6 προϊστορικοί οικισμοί στην κίτρινη λίμνη, Τούμπα Ποντοκώμης, Τούμπα Μαυροδεντρίου, Τούμπα Δρεπάνου, Χάμπουλα τούμπα Ακρινής, Ξεροπήγαδο Κοιλάδας και τούμπα Τετραλόφου, είναι κηρυγμένοι αρχαιολογικοί χώροι.

 

 

 

Δημοτικό διαμέρισμα Δρεπάνου

 

Επί Τουρκοκρατίας το χωριό ονομάζονταν Καρατζιλάρ. Καρατζιλάρ, στα τουρκικά σημαίνει ζαρκάδια. Η συνολική έκταση της πρώην κοινότητας ανέρχονταν σε 30.148 στρέμματα.

Οι κάτοικοι σύμφωνα με την τελευταία απογραφή ήταν 1.344. Στην Απογραφή του 1920 οι κάτοικοι ήταν 660. Το 1923 στο Δρέπανο κατοικούσαν 100 οικογένειες με 660 άτομα ενώ το 1928 κατοικούσαν 823 άτομα. Από αυτούς οι 43 οικογένειες ήταν  Θράκες, οι 107 Μικρασιάτες και οι 84 Ποντιακές. Ο κεντρικός δρόμος του Δρεπάνου που μέχρι και το 2000 ήταν ο διεθνής δρόμος Κοζάνης – Θεσ/κης.

Διανομή κλήρου  έγινε το 1927 με 8.084 στρέμματα.  Διανομή οικοπέδων έγινε το 1974 με 411 στρέμματα. Στην απογραφή του 1940 οι κάτοικοι ήταν 913. Στην απογραφή του 2001 οι κάτοικοι, μαζί με την Γαλάνη ήταν 1344. Το Δρέπανο υπήρξε έδρα επιστασίας την περίοδο της ανταλλαγής και του εποικισμού. Επί τουρκοκρατίας κατοικούνταν από 60 τουρκικές οικογένειες, έτος 1872. Υπάγονταν στην Τοπαρχία του Εγρί Μπουτζιάκ, που στα τουρκικά σημαίνει λοξή γωνία και ήταν η έδρα του τουρκικού Διοικητηρίου και Δικαστηρίου. Στρατιωτικά υπάγονταν, όπως και όλη η Τοπαρχία στο Ρούμελη πασά, με έδρα το Μοναστήρι (Μπιτόλια). Στο Διοικητήριο του Δρεπάνου υπάγονταν για τις εξωτερικές της υποθέσεις και η Κοζάνη. Το Διοικητήριο βρίσκονταν στο σημερινό κέντρο του χωριού και ονομάζονταν Κονάκι. Διασώζονταν μέχρι και την δεκαετία του 1930. Κατά τα τελευταία χρόνια του Βυζαντίου και προ της αλώσεως της περιοχής από του τούρκους υπήρχε οικισμός με ελληνικό πληθυσμό. Με την εγκατάσταση των τουρκικών πληθυσμών στην περιοχή Σαριγκιόλ και Μπουτζακίων, οι έλληνες κάτοικοι, αναγκάσθηκαν δια της βίας να εγκαταλείψουν την περιοχή και να μεταβούν προς την σημερινή Κοζάνη, η οποία τότε δεν υπήρχε ούτε σαν οικισμός, ή σε άλλες απομακρυσμένες και απόμερες περιοχές. Η παράδοση λεει ότι το χωριό αντιστάθηκε και οι κάτοικοι αναγκάστηκαν να φύγουν ύστερα από αιματηρή μάχη.

Αρχαιολογικά ευρήματα στο Δρέπανο, ήταν ένα  μαρμάρινο αναθηματικό ανάγλυφο, με παράσταση ένθρονης Κυβέλης. Αντικριστά από την θεά, όρθιος είναι ο Άττις. Χρονολογείται ότι είναι του 2^ου – 1^ου αιώνα. Η επιγραφή αναγράφει. «Λυσίστρατος Λιμναίου Μητρί Θεών».

Το μεγαλύτερο κομμάτι της Μακεδονίας κυριεύθηκε από τον Μουράτ τον Α΄ από το 1374-1378. Και στη Μάχη του Κοσσυφοπεδίου, όπου οι Βυζαντινοί παρέμειναν ουδέτεροι, νικήθηκαν οικτρά οι Σέρβοι και οι Βούλγαροι και από τότε δεν σήκωσαν κεφάλι, έως το 1912, την εποχή δηλαδή των Βαλκανικών πολέμων.  Μερικά όμως φρούρια της Μακεδονίας, Σερβίων και Δρεπάνου άντεχαν και εμπόδιζαν την κατάληψη των μερών. Η ολική κατάληψη της Μακεδονίας γενικεύθηκε το 1395 πλην της Θεσσαλονίκης η οποία έπεσε και αλώθηκε το 1430. Η αντίσταση του Δρεπάνου , η οποία ήταν κώμη μετά φρουρίου, αντιστάθηκε κατά του Εβρενός, ο ποίος έστησε το στρατόπεδό του κατά την πολιορκία, στη σημερινή θέση του χωριού Εβρενεσλή , εξ ου και η ονομασία του. (Κατακουζηνός Ιστορία τόμος Β΄). Πρόκειται για τον σημερινό οικισμό Ανατολικό, που υπάγονταν στην κοινότητα Καπνοχωρίου και βρίσκεται ανατολικά της πρώην κοινότητας. Τα ευρήματα στο λόφο του Αγίου Ελευθερίου πιστοποιούν την ύπαρξη φρουρίου. Στο Καρατσιλάρ, ως έδρα της Τοπαρχίας έδρευαν εκεί ο Καδής (Δικαστής) και ο Μούδιρος (έπαρχος). Ο Γουναρόπουλος στο περιοδικό «Πανδώρα» Γράφει: Στον τόπο της Κοζάνης ήταν δάση απέραντα « ων τα ξύλα δεικνύουσι ετι οι κάτοικοι εντός παλαιών οικιών» Ανατολικά και σε απόσταση μιας ώρας ήταν το Καρατζιλάρ, οι κάτοικοι του οποίου, από τις καταπιέσεις ξένων στρατευμάτων διασκορπίστηκαν στα πέριξ. « Έχοντας νωρίτερα ποιμνιοστάσια στα δάση ήλθαν και κατοίκησαν από αποφυγήν ενοχλήσεων και έκτισαν χωρίον Κοζάνη. Το όνομα εικάζεται ότι εδώθη από μια γίδα που είδαν να βγαίνει από το δάσος. Διότι «Κόζα μεν Αίγα».  Λέγεται επίσης ότι οι τούρκοι έδωσαν το όνομα Κοζάνη από το κάρυον και ανά (Μήτηρ) δια  το πλήθος  των καρυών που είχε. Και συνεχίζει ο Γουναρόπουλος. « Η Κοζάνη επί αλώσεως του Βυζαντίου ην κώμη μικρά εν τη τότε Εορδαία καλουμένη χώρα, οικουμένη υπό ολίγων τεχνιτών. Ανατολικά τα Σταρείδωλα, βορείως το Δρέπανον φρούριον και τρίωρον της Βερμικής λίμνης. Άπορον δε γιατί οι βυζαντινοί συγγραφείς ουδόλως αναφέρουσι την Κοζάνη» Ο Λιούφης στην Ιστορία της Κοζάνης παρατηρεί ότι εσφαλμένα αναφέρεται η Εορδαία, αντί Ελίμεια. Αναφέρει επίσης ότι ο Αβδούλ – Αμπούτ ή Αμπαλαμπούτ Πασάς, αιμοχαρής και αιμοδιψής, μετά το ολοκαύτωμα της Νάουσας, γεγονότα της ελληνικής επανάστασης του 21, ετοιμάζονταν να επιτεθεί εναντίον της Κοζάνης με το πρόσχημα ότι έκρυπτε Ναουσσαίους και εφοβείτο τυχόν εξέγερσης. Κάποιοι όμως τοπικοί παράγοντες με επικεφαλείς τον  Ιεράρχη Βενιαμίν, προσπάθησαν να αποτρέψουν το σχέδιό του μέσω των γνωριμιών τους. «Πράγματι εν τω Καρατσιλάρ ανεχαιτίσθη ολίγον η οργή του Αμπαλαμπούτ» γράφει ο Λιούφης και διέταξε το στρατό του να καταλάβει την πόλη, αλλά να μην προβούν σε καταστροφές.

Στο Καρατσιλάρ το 1922 εγκαταστάθηκαν πρόσφυγες από τις περιοχές της Ανατολικής Θράκης, του Πόντου και της Μικρά Ασίας. Πρώτοι ήρθαν οι Μικρασιάτες, ακολούθησαν οι Θρακιώτες.. Οι Πόντιοι της Τραπεζούντας το 1923 και οι Πόντιοι του Αδά –Παζάρ το 1924.

Εκκλησιαστικά το χωριό αποτελεί μια ενορία, της Αγίας Τριάδος. Το Αδά(Ατά)-Παζάρ ήταν επαρχία του Νομού Νικομήδειας της Μ. Ασίας και είχε 16 εκκλησίες. Τα  Ελληνικά χωριά της  περιοχής που κατοικούσαν Πόντιοι ήταν:

Κεστενέμπουναρ, (Καστανόβρυση), ιδρύθηκε σύμφωνα με τις μαρτυρίες των προσφύγων το 1889. Κιραζλή, (Κερασοχώρι), Καράμπελιτ,( Μάυρη Δρυς – βελανιδιά), Τσοπάνγιατακ(Δύο χωριά με την ονομασία αυτή, άνω και κάτω Βοσκοκαλύβες), Κουρούτερε( Ξηροπόταμος),ιδρύθηκε το έτος 1887). Πάραλη, Γενήνταγ (2 χωριά, Άνω και κάτω Νεοβούνι). Αρτίζπελη, (Μεσόκεδρος),Γιασλίκετσιτ,(πόρος). Ήταν το πρώτο χωριό που ιδρύθηκε το έτος 1875),Σούπατακ,(Βάλτος), Κουρούμεσε, Τσατάλβας,(Δίχαλο),( Τσατάλα αποκαλούσαν τα παιδιά της προσφυγιάς την γνωστή σφεντόνα). Άκτας (Ασπρόπετρα). Η Γάσπαρη (Βραχοχώρι) υπάγονταν στην κοινότητα Κιραζλη. Τα χωριά αυτά αποτελούσαν τμήμα της ευρύτερης επαρχίας του Ατάπαζαρ, που ονομάζονταν, Καρά - Σου.(Μαύρο ποτάμι). Οι κάτοικοι των χωριών Άκτας και Κεπλήγητζουν, σύμφωνα πάντα με μαρτυρίες προσφύγων έφυγαν στον πρώτο διωγμό του 1914………………………………………

Έγραψε για τους Πόντιους ο πρόεδρος της Ε.Α.Π Χόουλαντ. «Όταν περνάς στον Πόντο, περιοχή που διαθέτει τη δική της ιδιαιτερότητα, θα συναντήσεις ανάλογα, αν είσαι στην Ανατολή ή στη Δύση, στα παράλια ή στο εσωτερικό, τις πιο ετερόκλητες ιδιαιτερότητες, από το πιο χοντροκομμένο και αγροίκο μέχρι τον πιο εκλεπτυσμένο τύπο των Ελλήνων. Από τις ορεινές επαρχίες ή τα ψηλά οροπέδια του Πόντου έρχεται μια ανθρώπινη φυλή με ήθη αυστηρά, που δεν έχει απολέσει τίποτα από το μαχητικό μένος και τις πολεμικές αρετές του προγόνου, μεσαιωνικού ήρωα, Διγενή Ακρίτα. Οι γυναίκες είναι ανάλογες. Προικισμένες με κουράγιο και σφρίγος, επιδίδονται στις αγροτικές εργασίες ακόμα καλύτερα κι από αυτές του νοικοκυριού. Οι Πόντιοι αυτών των περιοχών θεωρούνται οι πιο αυθεντικοί Έλληνες. Η Επιβλητική τους εμφάνιση , η αγνότητα των συνηθειών τους και της γλώσσας τους, πιστοποιούν αυτή την προέλευση. Μιλούν μια Ελληνική που βρίθει από φωνήεντα και αρχαίες εκφράσεις, και μέσα της αναβιώνουν οι Ομηρικοί στίχοι»

Μερικά από τα Παραδοσιακά έθιμα της περιοχής αυτής ήταν: Την εορτή των Φώτων , Εφώτιζαν, (ράντιζαν) με αγιασμόν τα χωράφια, τα μαντριά, τους αχυρώνες, για να φύγουν οι «Μαϊσες» (Τα κακά πνεύματα). Τις τρεις πρώτες ημέρες της Μ. Σαρακοστής «αεθοδώριζαν»(απόλυτη νηστεία). Το πρώτο ψυχοσάββατο το ονόμαζα «Σάββα τη ψυχού». Το τρίτο το ονόμαζαν « Σάββα τ’ Αε- Θοδωρή». Το τελευταίο Σάββατο έπρεπε κάθε οικογένεια να κα΄νει κόλυβα για τους νεκρούς. Λεει η ποντιακή μούσα. « Τα φώτα θέλω το κερί μ’- και τη ψυχού κοκκία- και την μεγάλ’ Παρασκευήν – έναν μαντήλιν δάκρυα». Την Τετάρτη και Παρασκευή της Μ. Σαρακοστής δεν έτρωγαν ούτε λάδι. Τις τελευταίες ημέρες του Φεβρουάριου και οι πρώτες του Μαρτίου που φυσούσε δυνατά και χιόνιζε τις ονόμαζαν «Λυκοχάντζα». Τις τρεις τελευταίες ημέρες του Μαρτίου και τις τρεις πρώτες του Απριλίου, τις ονόμαζαν «τη γραίας τα ποράνια». Είναι μια δοξασία η οποία αναφέρει ότι η γριά γελασμένη από την πρόωρη καλοκαιρία πήγε στον «παρχάρ» Εκεί όμως την βρήκαν τα ποράνα(τα κρύα) και τα πρόβατά της χάθηκαν και η ίδια μπήκε κάτω στο χαλκό (καζάνι ) να ζεσταθεί και κάηκε.

Την πρωτομαγιά έπλεκαν στεφάνια και τα τοποθετούσαν στα κέρατα των αγελάδων.

Σαν πρόσφυγες , στην νέα τους πατρίδα, την πρωτομαγιά την τιμούσαν ιδιαίτερα.Σε κάθε προσφυγικό σπίτι κρέμουνταν ένα πλεγμένο στεφάνι.

Πρώτος πρόεδρος στο δρέπανο ήταν ο  Κυριάκου Γεώργιος. Η παράδοση του Τούρκου προέδρου(Μουχτάρης) στο Έλληνα Κυριάκου έγινε παρουσία του τότε Νομάρχη Κοζάνης κ Γιαννακίδη. Η όλη εκδήλωση υπήρξε συγκινητική. Μάλιστα ο Τούρκος πρόεδρος παρέδωσε και 20.000 περίπου δραχμές που είχε ως ταμείο η κοινότητα. Την ώρα που ερχόντουσαν οι έλληνες πρόσφυγες, οι τούρκοι έπαιρναν κι αυτοί το δρόμο της δικιάς τους προσφυγιάς. Αμφίδρομη υπήρξε η διαδρομή. Κι εκείνοι άφηναν πίσω νεκρούς, αναμνήσεις και όνειρα….. Ο ιερέας της ενορίας του Δρεπάνου Νικόδημος Τριανταφυλλίδης, μαζι με τα παιδιά του χωριού.

Εκτός από τους πρακτικούς που θεράπευαν τις σωματικές ασθένειες, τους οποίους οι πρόσφυγες πάντα τους είχαν σε εκτίμηση, υπήρχαν και άλλοι που ασχολούνταν με τις ψυχικές ασθένειες. «Το βλάψιμον» την επήρεια δηλαδή κάποιου από τα κακά πνεύματα. Ο παθόντας , για να γιατρευτεί θα έπρεπε να πάει να κυλιστεί τρεις φορές πάνω σε τάφο,

πρόσφατα αποθανόντος. Το «τσαρπίνεμαν» η συνήθης αιτιολογία ήταν ότι επηρεάστηκε κάποιος από δαιμονικά γιατί κυκλοφορούσε νύχτα. Συνήθως τον παθών τον αναλάμβανε ο παπάς και ταυτόχρονα γίνονταν και κάποιες άλλες μέθοδοι εξορκισμών των κακών δυνάμεων. Συνήθως πήγαιναν στο τόπο που έπαθε ο άνθρωπος τη ζημιά και περιέβρεχαν το σημείο εκείνο με νερό και ζάχαρη. Το «αχπάραμαν» δηλαδή το τρόμαγμα , ο εκφοβισμός. Για την θεραπεία έδιναν αγιασμένο νερό, ή έδιναν στον άρρωστο να καταπιεί την καρδιά μικρού περιστεριού, ή αλλού έβαζαν το περιστέρι στην καρδιά του αρρώστου να του πάρει το φόβο. Παίρνοντας το φόβο το περιστέρι ξεψυχούσε πάνω στην καρδιά του πάσχοντα. Κοιμήθηκε έλεγαν οι πρόσφυγες,

Τα πρώτα χρόνια της προσφυγιάς λειτουργούσε χάνι στο Δρέπανο.

Κατά την αναχώρηση και την άφιξη των στρατιωτών του Αλβανικού Μετώπου οι κάτοικοι βοήθησαν ποικιλοτρόπως τον Στρατό. (Τροφή, ρούχα, φιλοξενία.)

Η επέκταση της Σιδηροδρομικής Γραμμής Αμυνταίου Κοζάνης και Σταθμού στο Δρέπανο έγινε το Φεβρουάριο του 1955. Αστική συγκοινωνία το Δρέπανο με την Κοζάνη απέκτησε τον Οκτώβριο του 1963.Χειροκίνητο τηλέφωνο υπήρχε κατά την εποχή του εμφυλίου πολέμου.

Το Σεπτέμβριο του 1971 έγινε η κατ’ οίκον ύδρευση. Η Ηλεκτροδότηση έγινε το 1966 και η τηλεφωνία το 1970. Στην δεκαετία του 1990 εμφανίστηκε η κινητή τηλεφωνία.

 Πολλές ήταν οι μέρες που οι πρόσφυγες κοιμήθηκαν νηστικοί. Όμως δεν λιγοψύχησαν και δεν έχασαν την πίστη τους. Πίστευαν στο Θεό και στην προστασία του.

Η αγάπη τους αυτή επινόησε πολλές «πατέντες» στα πρώτα χρόνια της προσφυγιάς, όταν προσπαθούσαν να στήσουν τις εκκλησιές τους. Που να βρεθούν τότε τα μανουάλια. Όμως ο πρόσφυγας σκέφτηκε και κρέμασε στην μέση της εκκλησιάς μία ρόδα από κάρο την οποία χρησιμοποίησαν για μανουάλια. Για κολυμπήθρα χρησιμοποιούσαν τενεκέδες και αργότερα βαρέλια. Όλη εκείνη η προσφυγιά έζησε αθόρυβα και ταπεινά με την νοσταλγία των χαμένων πατρίδων. Η σίτιση και η διατροφή τους πάντα λιτή εξ ανάγκης. Το κύριο παραδοσιακό φαγητό των ποντίων τα μαύρα λάχανα. Τα πρώτα χρόνια , αλλά και για πολλά χρόνια στην συνέχεια, ο παπάς, ο δάσκαλος και ο πρόεδρος του χωριού ήταν τα πιο σεβάσμια πρόσωπα.

Εξουσία του τόπου ο σταθμάρχης της περιοχής και οι χωροφύλακες. Πολιτικοί παράγοντες ήταν οι λεγόμενοι «Κομματάρχες». …………………………………………….Οι πρόσφυγες συνέχιζαν με στερήσεις, με σκληρή δουλειά και πολλή υπομονή και καρτερικότητα να στεριώσουν τη ζωή τους στην καινούργια πατρίδα. Όμως και πάλι ήρθε η μεγάλη ανατροπή. Ο κυκλώνας του πολέμου που έζωνε την Ευρώπη, κτύπησε και την πόρτα της Ελλάδας. Η Ελλάδα έπρεπε να προασπίσει την ελευθερία της , την οποία με τη βία η Φασιστική τότε Ιταλία ήθελε να καταλύσει. Μαζί με τα παιδιά της Ελλάδας , στο μέτωπο βρέθηκαν και τα προσφυγόπουλα του Δρεπάνου. Ακρίτες όπως πάντα, από προγονικές καταβολές πολεμούσαν για την ελευθερία της πατρίδας τους. Πολλά όμως παλικάρια έπεσαν στα «Μαρμαρένια αλώνια».

Στο «Προσκλητήριο Νεκρών» δεν ακούστηκε το παρών κάποιων παλικαριών.

Λοχίας Αποστολίδης Παντελή του Λαζάρου. Γεννηθείς το 1916. Υπηρετούσε στο 67 ΣΠ. Έπεσε  υπέρ πατρίδος στις 10-3-1941 στην τοποθεσία Μετζγκοράνη.

Μούγκριζαν οι αγέρηδες, τα πολυβόλα και τα κανόνια. Ο Λοχίας Παντελής πάλευε σαν Ακρίτας. Εμψύχωνε τους άντρες του δίνοντας αυτός πρώτος το παράδειγμα. Ο χάροντας όμως τον έβαλε σημάδι. Τον είχε τώρα στο στόχαστρό του και πάτησε την σκανδάλη.  Αλάθητος πάντα στο σημάδι του ο χάροντας. Μέσα σε εκείνη την αντάρα του πολέμου και της φύσης, κανείς δεν άκουσε το ουρλιαχτό του παλικαριού την ώρα που έπεφτε και το αίμα του λέκιαζε το χιόνι. Την ώρα που ψυχορραγούσε άπλωσε το χέρι του και ξήλωσε τα γαλόνια του. « Θέλω να τα παραδώσετε στη μάνα μου». Ήταν η τελευταία του επιθυμία. Μια χειρονομία με πολλά μηνύματα προς την μάνα του και όχι μόνο.   ……..τοις κείνων ρήμασι πειθόμενοι….. Πέρασε ολόσωμος και ματωμένος στο πάνθεο των ανωνύμων ηρώων, προασπιζόμενος σαν ακρίτας, μαζί με χιλιάδες άλλους ακρίτες, την τιμή της οικογένειας, την τιμή του ανθρώπου, την τιμή της πατρίδας, την τιμή του κόσμου……………….

Στρατιώτης Σαντετσίδης Κων/νος του Χαραλάμπου. Γεννηθείς το 1917. Υπηρετούσε στο 32 ΣΠ. Έπεσε  υπέρ πατρίδος στις 11-3-1941 στη τοποθεσία Κάμια.

 

Το γράμμα έχει ημερομηνία 4/2/41 και γράφει καλή αντάμωση. Μια αντάμωση που την ονειρεύονταν όλοι. Να τελειώσει ο πόλεμος και να γυρίσουν κοντά στα αγαπημένα τους πρόσωπα. Έτσι ονειρεύονταν κι εκείνος. Όμως ο χάροντας είχε άλλη γνώμη. Τον είχε σημαδέψει. Ένα μήνα αργότερα στον ξάπλωσε στο χώμα. Πήρε την ψυχή του και άφησε το κορμί του, να το κλάψει η μάνα του και να ημερέψει ό άγριος πόνος της. Όσο μπορεί να ημερέψει ο πόνος μιας μάνας που θάβει ένα παλικάρι που δεν πρόλαβε να ζήσει και να χαρεί τα νειάτα του….

«σοφέρ» το 1954

Μετά τον τερματισμό του εμφυλίου πολέμου, στα χωριά του σημερινού δήμου, σημειώθηκε μαζική μετανάστευση προσφύγων , κυρίως  προς τα μεγάλα αστικά κέντρα. Όσοι παρέμειναν στα χωριά τους άρχισαν και πάλι από την αρχή την ίδια διαδικασία. Την προσπάθεια της ανασύνταξης της ζωής τους. Κόβανε καλάμια από τη λίμνη του σαριγκιόλ, άλλοτε για να τα πουλήσουν , άλλοτε να τα χρησιμοποιήσουν για στέγες στα μαντριά ή ακόμα και ως καύσιμη ύλη , κυρίως στους φούρνους που σχεδόν κάθε οικογένεια είχε στην αυλή της. Η λίμνη που ήταν ελώδης, κάθε καλοκαίρι ραντίζονταν από αεροπλάνα, γιατί ήταν μια τεράστια  και μόνιμη εστία κουνουπιών. Οι βδέλλες κολλούσαν πάνω στο πετσί τους και δεν ξεκολλούσαν με τίποτα , παρά μονάχα με τις πρακτικές μεθόδους. (Κομπρέσες). Τις βδέλλες τις χρησιμοποιούσαν οι πρόσφυγες στα τραύματα και  στα αιματώματα. «Για να ρουφούν το σκοτωμένον αίμαν». Οι γνωστές βεντούζες. Το 1952 τελείωσαν οι εργασίες αποξήρανσης της λίμνης και η στάθμη του νερού άρχισε σταδιακά να κατεβαίνει. Το 1953 μείνανε μονάχα τα καλάμια, τα οποία πυρπολήθηκαν και οι φλόγες  που υψώθηκαν, λένε οι μαρτυρίες, θύμιζαν εικόνες της κόλασης.

Από την Δεκαετία του 40 έως τη δεκαετία του 60 οι πρόσφυγες του Δρεπάνου, αλλά και του σημερινού δήμου γενικότερα, πήγαιναν τα καλοκαίρια στη Βέροια για μεροκάματο. Το  χειμώνα του 1954 είχε ρίξει τόσο χιόνι που το Δρέπανο αποκλείστηκε από την πόλη της Κοζάνης για δέκα περίπου ημέρες. Είχε αποκλειστεί και διακοπεί ακόμα και η σιδηροδρομική γραμμή Αμυνταίου- Δρεπάνου- Κοζάνης. Τα αεροπλάνα έριξαν τότε τρόφιμα στα στρατόπεδα της Κοζάνης. Αρκετά όμως τρόφιμα, προφανώς λόγω καιρού ,έπεσαν γύρω από το χωριό του Δρεπάνου, τα οποία τρόφιμα, κουραμάνες, φασόλια και άλλα, συνέλεξαν οι κάτοικοι του Δρεπάνου, χωρίς στην πορεία να έχουν κάποιες συνέπειες, από τις στρατιωτικές αρχές.

Το Δρέπανο είναι κτισμένο κατά μήκους του Εθνικού οδικού άξονα Κοζάνης Θεσσαλονίκης. Αρκετά μακρύ αλλά χωρίς ιδιαίτερα μεγάλο πλάτος. Σε ποσοστό καινούργιων οικοδομών είναι σαφώς πρώτο στο Δήμο με διαφορά από τα άλλα δημοτικά διαμερίσματα.

Στην βόρεια είσοδο του χωριού υπάρχει το δημοτικό σχολείο και στο κέντρο υπάρχει η εκκλησία της Αγίας Τριάδος που εορτάζει την ημέρα του Αγίου Πνεύματος.

Η έξοδος προς Κοζάνη γίνεται από την νοτιανατολική οδό, προς Πτολεμαίδα από την νοτιοδυτική και προς Θεσσαλονίκη από τη βόρεια –ανατολική έξοδο. Στην κεντρική οδό του χωριού όλα τα κτίσματα είναι ταυτόχρονα και επαγγελματικά καταστήματα. Νοτιοδυτικά του χωριού υπάρχει το γνωστό άλσος «Κουρί»

Πόντος. Άστρεν φωτεινόν σ’ ελληνικούς αιώνες

Αργοναυτών το όραμαν και του Ακρίτα κάστρεν

«Τεά εμείς πα τα εσκιάδες, ντ’ εθέλναμε και έρθαμε σον Κόσμον!»

«Τάχα, κι εμείς οι σκιές τι θέλαμε κι ήρθαμε στον κόσμο!»

Α! Ναι. Έπρεπε να το είχαμε καταλάβει. Σ’ αυτόν τον κόσμο έρχονται οι άνθρωποι να ζήσουν σαν άνθρωποι αλλά, να, κάτι συμβαίνει και η ύπαρξη σχεδόν αναιρείται κι αυτό που τελικώς απομένει δεν είναι παρά η συνείδηση της σκιάς της. Όχι. Δεν πρόκειται για κάποιο απλό παράπονο πρόχειρα και επιπόλαια εκφρασμένο από τα συνήθη που, έτσι κι αλλιώς, η ζωή φανερώνει αλλά, σαφώς και είναι, οντολογική ομολογία της έσχατης ώρας – τέτοια που, μόνο το ριζικό κακό έχει τη δύναμη να φέρει στον κόσμο. Και είναι ριζικό κακό εκείνο που με τη βία ξεριζώνει τον άνθρωπο από την πατρίδα του. Αυτού του ριζικού κακού θύματα υπήρξαν οι γονείς μας. Αυτό το κακό τους αφαίρεσε το βάρος της ύπαρξης και τους έκανε ανάλαφρους σαν τα πουλιά που μεταναστεύουν από έλλειψη νοήματος να υπάρχουν στον κόσμο. Κι εμείς που όντας παιδιά ακόμα, κι ακούγαμε ετούτη τη μόνιμη επωδό όλων των διηγήσεων τους – τεά  εμείς πα τα εσκιάδες ντ’ εθέλναμε και έρθαμε σον κόσμον- απορούσαμε: Πως είναι δυνατόν ζωντανοί άνθρωποι να γίνονται σκιές; Τότε απορούσαμε! Τώρα ξέρουμε.  Ξέρουμε πως ήρθαν στον κόσμο να ζήσουν σαν άνθρωποι αλλά τους άρπαξε η ιστορίας στις δαγκάνες της και , κυριολεκτικά, τους άλεσε. Από αυτό το θεόπικρο αλεύρι της ιστορίας παρασκευάζουμε κι εμείς, οι κληρονόμοι του Μεγάλου Κακού, τον άρτο της ζωής μας.  Και είναι άρτος πικρός και μαζί ζωηφόρος. Ακριβώς επειδή εμποδίζει την ιστορία να αφανίσει το σύνολο του κόσμου. Πάντα κάτι μένει. Γκρεμίζει η ιστορία τα κάστρα του Ακρίτα αλλά ιδού, σήμερα εδώ, ο κόσμος φανερώνεται υπέρτερος της ιστορίας. Από αυτόν τον συμψηφισμό ιστορίας και κόσμου μένει πάντα ένα υπόλοιπο. Και είναι υπόλοιπο ζωής. Δηλαδή μια πρόταση νέας δημιουργίας. Ας μην ξεχνάμε πόσες φορές οι άνθρωποι πάνω στα ερείπια της ιστορίας προσπάθησαν να χτίσουν ξανά και ξανά το όνειρο του κόσμου.

Έπεφτε ένας Ακρίτας; Φύτρωνε πρωτομάστορας να στερεώσει το γεφύρι της υπέρβασης του κακού………………………………………………….

Χορεύουμε. Αιώνες χορεύουμε. Γύρω από τις αόρατες πυρές της προμηθεϊκής φωτιάς, χορεύουμε.  Πετάνε σπίθες μιας ανίκητης θέλησης τα βήματα των χορευτών μας. Χορεύουν οι έλληνες. Και με το χορό εξαγνίζονται. Αλλιώς δεν θα τους αναγνώριζε το δικαίωμα ο θεάνθρωπος να τον δοξάσουν εγκοσμίως. Και τον εδόξασαν με πλήθος ανθηροτάτων ορθόδοξων εκκλησιών. Γιατί οι Έλληνες είπαν ΝΑΙ στην προμηθεϊκή φωτιά κι έγιναν εργάτες μιας ατέλευτης δημιουργίας, είπαν ΝΑΙ και στο φως το υπερκόσμιο. Ότι ο ίδιος ο Ιησούς ομολόγησε ότι δεν είναι εκ του κόσμου τούτου. Αλλά αυτή η μετάθεση των ορίων του κόσμου τούτου είναι υπόθεση προσφιλής στους έλληνες. Ώρα αναγνωρίζουμε πιο εύκολα τα σύνορα του ανθρώπου, που δεν είναι άλλα από την φωτιά και το φως.

Με τη φωτιά πλάθει τον Κόσμο και το φως οδηγεί τα βήματα προς την ανθρωπινότητα. Όταν βεβαίως το επιτρέπει η ιστορία. Γιατί η ιστορία δεν έχει κανέναν απολύτως δισταγμό εκτός από τα κάστρα του Ακρίτα να γκρεμίζει και των πιστών τις εκκλησίες. Έτσι χάθηκαν και τα ολόφωτα μοναστήρια του Πόντου. Ο Βαζελώνας, η Παναγία Σουμελά, Ο Περιστερώτας……

Καλά, και δεν υπήρχε εναντίωση στους διωγμούς; Βεβαιότατα ναι! Ας λένε οι ψαλμοί: « Όρη τα υψηλά τοις ελάφοις, πέτρα καταφυγή τοις λαγωοίς» Οι ψαλμοί ισχύουν για τον κόσμο, όταν ο άνθρωπος είναι κόσμημα του κόσμου αυτού. Όταν μεσολαβεί η ιστορία όλα τροποποιούνται ριζικώς. Ως και αυτός ο άνθρωπος- κόσμημα, γίνεται θηρίο του δρυμού. Και τότε ο υπέροχος ψαλμός: « Ο εξαποστέλλων πηγάς εν φάραγξιν, αναμέσον των ορέων διελεύσονται ύδατα» τροποποιείται. Ότι αναμέσον των ορέων δεν διέρχονται πια ύδατα ζωής αλλά αίματα θανάτου.

………………………

Λοιπόν ρωτάς: Πως άντεξε ο λαός μας τόσες σκληρές- τι λεω! – σκληρότατες δοκιμασίες;

Δεν απαντάς. Μόνον έναν αναστεναγμό οφείλεις:  « Ωχ, μάνα μ’, ωχ!»

Το ξέρουμε. Θα ήταν ασέβεια και μαζί παραχάραξη της αλήθειας, αν προσπαθούσαμε, στο όνομα των συμφορών του λαού μας , να οικειοποιηθούμε αυτόν τον τόσο βαθύ και, βέβαια, πανανθρώπινο αναστεναγμό. Ότι παντού, σε όλες τις πατρίδες, όλοι οι άνθρωποι τελούν κάτω από την ραγισματιά του. Με μια διαφορά. Σε μας τους έλληνες πάντα περίσσευε ένα δάκρυ και για τη μάνα του αντιπάλου. Παρακαλώ μην αμφιβάλλετε. Γιατί έχω, σε τούτο το χαρτί την επιβεβαίωση.

Στην μνήμη της μητέρας μου. Του Αζίζ Νεσίν.

Όλες οι μητέρες είναι οι πιο όμορφες μητέρες – η ωραία των ωραίων εσύ- στα δεκατρία σου παντρεύτηκες- στα δεκαπέντε σου με γέννησες- είκοσι έξι χρονώ- πέθανες, δε χάρηκες καθόλου τη ζωή- Σε σένα χρωστάω τη γεμάτη αγάπη καρδιά μου- ούτε μια φωτογραφία σου μου άφησες – ήταν αμαρτία να φωτογραφηθείς- ούτε θέατρο δεν είδες, ούτε σινεμά – Ούτε κρεβάτι είχες στο σπίτι σου- ούτε νερό, σόμπα, φωταέριο, ηλεκτρικό- ούτε και κολύμπησες- δεν έμαθες να γράφεις, να διαβάζεις – πίσω από το φερετζέ κοιτάζανε- τα ωραία μάτια σου τον κόσμο-  είκοσι έξι χρονώ – πέθανες, δεν χάρηκες καθόλου τη ζωή..- οι μητέρες πια δεν πεθαίνουν – δίχως να χαίρονται τη ζωή..- έτσι ήρθαν τα πράγματα- μα έτσι δεν θα πάνε.

Διαβάσαμε αυτό το ποίημα, όχι μόνο να διαπιστώσουμε την κοινή μοίρα των μανάδων, αλλά, ταυτόχρονα, να αναρωτηθούμε πως είναι δυνατό η ιστορία, αυτόν τον τρυφερό άνθρωπο, τον Τούρκο ποιητή, να τον μεταμορφώνει σε «γκρίζο λύκο;». Κι επειδή η ιστορία μπορεί, εμείς οφείλουμε να έχουμε το νου μας. Ένα δάκρυ δρόμο απέχει ο λύκος από τον άνθρωπο κι όμως, μια στάλα γεφύρι, η ιστορία αρνείται να το στερεώσει. Γι΄ αυτό και ως τις μέρες μας ακούμε τους λύκους να ουρλιάζουν και σ’ αυτό το ουρλιαχτό ο δικός μας αντίλογος εξακολουθεί να είναι και « λόγος και έργο και νόημα», όπως ακριβώς το λέει ο Νίκος Ξυλούρης στο τραγούδι.

«Μητέρα, μητέρα – μεγαλόψυχη- στον πόνο και στην δόξα» Γιατί εμείς ξέρουμε πως κάθε φορά που λιγοστεύει ο σεβασμός στη μάνα, σύμπας ο κόσμος βυθίζεται στο ζόφο της ιστορίας.. « Η μάνα έν κρύον νερόν» όπως αλλιώς να την ορίσεις θα διψάσεις. Να γιατί σ’ αυτήν την πηγή σβήνουν όλοι οι άνθρωποι τον αναστεναγμό τους. Και από την ίδια την πηγή αντλούν τη δύναμη να ξαναχτίσουν το όνειρο του κόσμου. Αλλά πρέπει να το ξαναπούμε, ότι για την ελληνίδα μάνα η ιστορία, από καταβολής κόσμου, δε φέρθηκε καθόλου έντιμα. Γιατί δεν αρκούσε να γεννήσει ένα παιδί και να είναι μια φορά έλληνας. Όχι. Μέχρι και σήμερα η μία φορά δεν αρκεί. Ότι την μία φορά τη διεκδικεί ο Δαρείος. Τη δεύτερη ο Ξέρξης. Την Τρίτη ο Μαρδόνιος. Την άλλη ο Αττίλας. Την παράλλη ο Μωάμεθ, ο Κρούμος, ο Οσμάν, ο Αλάριχος, ο Βιλαρδουίνος, ο Χουρσίτ, ο Ιμπραήμ, ο Κεμάλ, ο Μουσολίνι, ο Χίτλερ, ο…..

Γι’ αυτό και η Ελληνίδα Μάνα εφρόντισε να γεννά Τραντέλληνες. Αυτές οι τριάντα φορές έλληνας είναι που μας εκράτησαν στον κόσμο. Κι αυτό δεν έμεινε απαρατήρητο από τις Μούσες. «Ε, νασάν την Μάναν που γεννά Τραντέλλεναν»

Ο Κώστας Ζουρουφίδης, παιδί προσφύγων, γεννήθηκε στο Δρέπανο Κοζάνης. Είναι δάσκαλος στο επάγγελμα αλλά ταυτόχρονα και λογοτέχνης. Άριστος χειριστής του λόγου και ταυτόχρονα γνώστης της ελληνικής γλώσσας. Άνθρωπος με ευαισθησίες που αναδεικνύονται από τα κείμενα του και με οξυδέρκεια τρυπά τα σκοτεινά σημεία της ιστορίας, της κοινωνίας και του ανθρώπου για να προβάλει το αιώνιο φως έστω και σαν χαραμάδα. Αν αυτό το έπραττε ο καθένας τότε η χαραμάδες θα γίνονταν  ακτίνες ολόφωτες ζωοφόρες. Χωρίς το φως, ζουν μονάχα οι ασπάλακες. Ας μην μεταλλάξουμε το ανθρώπινο γένος. Είναι χρέος όλων και κυρίως των παιδαγωγών.

 

ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ

 Του Γιώργου Λαμψίδη «Οι πρόσφυγες του 1922»

Θράξ υπήρξε ο πρώτος Πρύτανις του Οθωνείου Πανεπιστημίου Αθηνών, ο εξ Ανδριανουπόλεως Κων/νος Σχοινάς. Θράξ ο καθηγητής παθολογίας Αναστάσιος Γεωργιάδης –Λευκίας. Απόφοιτος της Ευαγγελικής Σχολής Σμύρνης , πρώτος Καθηγητής Δογματικής και ηθικής και μετέπειτα Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος Μιχαήλ Αποστολίδης. Σμυρναίος και ο πρώτος καθηγητής Μαιευτικής και Φαρμακολογίας Νικόλαος Κωστής. Σμυρναίος και ο Θεόδωρος Ορφανίδης πατέρας της Συστηματικής Βοτανικής.

Θράξ ήταν ο μέγας φιλόλογος και γλωσσολόγος Στέφανος Κουμανούδης , ο και διεθνώς γνωστός σοφός. Θράξ ο διασημότερος μελετητής της Μυκηναϊκής και Κυκλαδίτικης περιόδου, Χρήστος Τσούντας.

Ο Ιστορικός καθηγητής πανεπιστημίου Αθηνών Παύλος Καρολίδης γεννήθηκε το 1849 εις Ανδρονίκειον Καππαδοκίας.

Θραξ ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος Χρυσόστομος Παπαδόπουλος και μέλος της Ιδρυθείσης Ακαδημίας Αθηνών.

Χρίστος Ανδρούτσος. Εν Κίω Βιθυνίας το 1869 «Διδάσκαλος της Θεολογίας»

Στυλιανός Σεφεριάδης, Σμυρναίος, Πρύτανης Πανεπιστημίου Αθηνών.

Στέλιος Σπεράντζας, Σμυρναίος, πρώτος καθηγητής Ορθοδοντικής Πανεπιστημίου Αθηνών.

Σταύρος Πλακίδης Ιδρυτής Αστρονομικού Σταθμού Πεντέλης . Κωνσταντινουπολίτης.

Ιωάννης Συκουτρης (απεκλήθη νεώτερος Κοραής) Σμυρναίος.

Χρύσανθος (Χαρίλαος ) Φιλλιπίδης Θράξ. Μητροπολίτης Τραπεζούντας και Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος.

Δημοσθένης Οικονομίδης από τον Πόντο. Συντάκτης του Ιστορικού λεξικού της Ακαδημίας. Ανδρόνικος Μανώλης από την Προύσα, καθηγητής Αρχαιολογίας.

Δημοτικό Διαμέρισμα Καπνοχωρίου

Επί Τουρκοκρατίας το χωριό ονομάζονταν  «Σοφουλάρ». Σοφουλάρ στα τούρκικα σημαίνει πιστός, θρήσκος. Βρίσκεται Βόρειο- Ανατολικά της πόλης της Κοζάνης σε απόσταση 20 χιλιομέτρων από την πόλη , δεξιά  επί του Εθνικού δρόμου Κοζάνης- Θεσσαλονίκης. Η συνολική έκταση της πρώην Κοινότητας ανέρχονταν σε 25.163 στρέμματα. Οι κάτοικοι σύμφωνα με την τελευταία απογραφή του 2001  ήταν 425.

 Το Καπνοχώρι

Στην Απογραφή 1920 και 1923  είχε 60 οικογένειες με 374 κατοίκους. Στην απογραφή του 2001 οι κάτοικοι ήταν 425.

Ανατολικά του χωριού βρίσκεται ο  συνοικισμός Ανατολικό, Εβρενεσλή η τουρκική ονομασία.

Το όνομα πάρθηκε από το όνομα του  τούρκο σταρτηγού Έβρενου, ο οποίος στρατοπέδευσε στην περιοχή πριν επιτεθεί στο φρούριο του Δρεπάνου.  Το 1928 κατοικούσαν 29 ποντιακές οικογένειες. Την ονομασία λέγεται ότι την πήρε από το όνομα του Στρατηγού Έβρενου, ο οποίος στρατοπέδευσε εκεί όταν ετοιμαζόταν να επιτεθεί στο φρούριο του Δρεπάνου , την εποχή που είχε καταλάβει όλη σχεδόν την περιοχή της ευρύτερης Μακεδονίας, στα μέσα του 13^ου αιώνα. Επί τουρκοκρατίας υπήρχαν 25 τούρκικες οικογένειες με 125 άτομα.

Διανομή  Κλήρου στο Καπνοχώρι έγινε το 1926  και διανεμήθηκαν συνολικά 713 στρέμματα μαζί με το Ανατολικό –Τεκέ και προσκυνητάρι. Στο προσκυνητάρι  (τεκές) το 1920 έμενα 16 μουσουλμανικές οικογένειες με 105 άτομα. Ο τεκές ήταν από τους πιο ονομαστούς στην Μακεδονία και ονομάζονταν «Ο Τεκές του Μεμή Μπαμπά» Για τον τεκέ του Μεμή Σουλτάν Μπαμπά πληροφορίες βρίσκονται στον Hasluck,ο οποίος τον αναφέρει ως Μεμή Μπέη Σουλτάν. Βρισκόταν στο Bucak , δηλαδή τον καζά του Εγρί-Μπουτζάκ) ανάμεσα στα χωριά Koseler & Sofular, (Κίσσας και Καπνοχωρίου) και τον είχαν έγγαμοι μπεκτασήδες δερβίσηδες. Ο τεκές αυτός καθώς και της Χαραυγής και του Αγίου Δημητρίου καταστράφηκαν παντελώς.

Στην Περιοχή του Σαρί-Γκιόλ(Κίτρινη Λίμνη, αποξηράνθηκε την δεκαετία του 1930), υπήρχαν δύο ακόμα τεκέδες. Ένας στο Cuma-Abad ή Cuma-Pazari (Σημερινή Χαραυγή) που τον επισκέπτονταν και χριστιανές από τα γύρω χωριά.( Στην περιοχή του εγρί –Μπουτζάκ, σημερινός Ελλήσποντος, τα χωριά ήταν αμιγώς μουσουλμανικά και δεν υπήρχαν χριστιανοί) και ένας στον Βagce( Μπαχτσές) κοντά στα χωριά Topcilar & Ine Ompasi, δηλαδή Αγίου Δημητρίου και Ακρινής.( Την τοποθεσία Μπαχτσες, αναφέρει και ο Γουναρόπουλος, ο οποίος καθ’ Ηροδότου λέγοντα, πιθανολογεί τους κήπους του Μίδου). Στην αρχή ο τεκές του Μεμή Μπαμπά ήταν ο σπουδαιότερος από τους τρεις. Το 1826 όμως, με τη δίωξη που εξαπέλυσε ο Μαχμούτ Β΄ εναντίον των γενιτσάρων και των Μπετκασήδων , η περιουσία του Τεκέ δεσμεύθηκε και από τότε ο τεκές έχασε την αίγλη του και τη σπουδαιότητα του. Για τους τρεις τεκέδες αυτούς υπάρχουν παραδόσεις ότι ήταν μοναστήρια, που με την τουρκική κατάκτηση μετατράπηκαν σε τεκέδες.

Ο τεκές του Μεμή Μπαμπά, κατά την παράδοση, ήταν εκκλησία του Αγίου Γεωργίου. Σήμερα στην τοποθεσία αυτή υπάρχει το εξωκλήσι του Αγίου Γεωργίου. Γεγονός είναι ότι και στους τρεις τεκέδες σύχναζαν χριστιανοί για θεραπευτικούς λόγους. Στους τεκέδες αυτούς εκτρέφονταν επίσης εκλεκτά άλογα. Χρησιμοποιούνταν ακόμα και ως σταθμοί ταχυδρομικοί και ανεφοδιασμού. Στην περιοχή του τεκέ εντοπίστηκε βυζαντινό υδραγωγείο.

Κατά τη χρονική περίοδο 1872 κατοικούσαν στο σοφουλάρ και εβρενεζλή 80 οικογένειες τούρκων. Στην κορυφή του Γκιόζ τεπέ σώζονται ερείπια παλιάς πολίχνης. Γκιόζ –τεπέ. Έξοχος θέα γράφει στο χειρόγραφο του ο Χ. Μεγδάνης. « Όλην την Σαριγκιόλ ( εβλεπες) , όλην την κοιλάδα της Κοζάνης, τον ανατολικόν βαρδαρινόν κάμπον, ως τον Θερμαϊκόν. Από τον ιματισμό ενός ειδώλου και μαρμάρων με διεφθαρμένα στοιχεία λατινικών γραμμάτων συμπεραίνεται ότι κατοικούνταν από Ρωμαίους. Ίσως να επρόκειτο και για στρατιωτικό οικισμό ο οποίος έλεγχε την περιοχή. Συστηματικά και ερευνητικά ,αγνοήθηκε η ιστορική καταγραφή της περιοχής. Στο Καπνοχώρι βρέθηκε τμήμα παραλληλεπίπεδης βάσης αγάλματος με ραβδώσεις, του α΄ μισού του 2^ου αιώνα μ. Χ στη θέση προσκυνητάρι που φέρει την επιγραφή: «ΑΡΧΙΕΡΕ(Α)/ ΑΞΙ…/ΕΤΙ/…/…»

Η μετονομασία του χωριού έγινε πολύ αργά σε σχέση με τους άλλους οικισμούς των Μπουτζακίων. Έγινε το 1954. Ονομάστηκε Καπνοχώρι, προφανώς από τις εκτεταμένες καλλιέργειες καπνού.

Οι πρόσφυγες δεν βρήκαν εκκλησία παρά μονάχα ένα τζαμί. Το μετέτρεψαν σε εκκλησία και σε αυτό εκκλησιάζονταν μέχρι το 1939. Τότε ξεκίνησαν να χτίσουν τον ιερό ναό του Αγίου Κωνσταντίνου και Ελένης ο οποίος αποπερατώθηκε το 1954.Πρώτος εφημέριος ήταν ο Αθανάσιος Τσιγερίδης ο οποίος ήρθε ως κληρικός πρόσφυγας. Εφημέρευσε στο Καπνοχώρι και ο Γαβριήλ Γιαννούλης.  Αν το όνομά του δεν θυμίζει τίποτα στους περισσότερους, μία ενέργειά του είναι γνωστή σχεδόν σε όλο το νομό και όχι μόνο.

 « Ου παπάς απ’ το σ’ φλάρ έκαψε του καρναβάλ» Είναι ο παπάς που έκαψε το καρναβάλι της Κοζάνης το 1965. Νοτιοανατολικά του Καπνοχωρίου υπήρχε η κοινότητα Σκάφη σε υψόμετρο 910 μέτρων. Σήμερα δεν κατοικείται. Επί τουρκοκρατίας το χωριό ονομάζονταν Οκιούζοβα. Οκιούζοβα στα τούρκικα σημαίνει τόπος βοδιών

Σκάφη επονομάστηκε το 1930 λόγω της θέσεως που βρίσκεται. Κατοικούνταν από 15 τούρκικες οικογένειες. Στην απογραφή του 1920 οι κάτοικοί του ήταν 283 και στην απογραφή του 1928 188. Στα έτη 1940 και 1951 δεν υπάρχουν απογραφικά στοιχεία ενώ στην απογραφή  του 1961 καταγράφηκαν 223 κάτοικοι. Στην απογραφή του 1971 οι κάτοικοι ήταν 12. Έκτοτε δεν υπάρχει ψυχή στην Σκάφη. Το 1924 εγκαταστάθηκαν πρόσφυγες από την Αμάσεια και από την Νίκαια της Βιθυνίας. Οι πρόσφυγες βρήκαν ένα ρημαγμένο τζαμί που το χρησιμοποίησαν για εκκλησία. Το 1936 άρχισαν να κτίζουν την εκκλησία του αγίου Δημητρίου η οποία αποπερατώθηκε στη δεκαετία του 1950.

Απομονωμένο, απρόσιτο και άγονο καθώς ήταν μέρος, οι κάτοικοί του αποφάσισαν ομαδικά να το εγκαταλείψουν το 1960. Με ευκολίες αποπληρωμής αγόρασαν ένα Μοναστηριακό κτήμα της Ιεράς Μονής του Οσίου Γρηγορίου του Αγίου Όρους κοντά στο χωριό Λιβάδι του Νομού Πιερίας. Εκεί έκτισαν καινούργιο οικισμό που τον ονόμασαν Παναγία επειδή εκεί υπήρχε η εκκλησία της Παναγίας.

Η Σκάφη λειτουργούσε ως αυτόνομη κοινότητα, μέχρι την μαζική αποχώρηση των κατοίκων της. Οι πρόσφυγες που εγκαταστάθηκαν  στο Καπνοχώρι ήρθαν από τον Πόντο, την Θράκη και το Ατά –Παζάρ της  Νικομήδειας.

………………………………………………………………….

Στα πρώτα χρόνια της προσφυγιάς, οι ασθένειες, οι κακουχίες, οι ελλείψεις βασικών τροφών, ήταν αιτίες θανάτου σημαντικού αριθμού προσφύγων. Η ελονοσία ήταν η κύρια ασθένεια ή οποία λόγω του έλους του Σαρή –Γκιολ, σάρωνε κυριολεκτικά την προσφυγιά. Οι θάνατοι ήταν συχνό φαινόμενο. Αναγκάστηκε τότε η Ε.Α.Π να ιδρύσει στην ευρύτερη περιοχή του Ελλησπόντου ιατρείο για τις ανάγκες των προσφύγων. Το χωριό που επιλέχτηκε ήταν το καπνοχώρι. Νερό υπήρχε στην τοποθεσία «Καλύβα» σε απόσταση ενός χιλιομέτρου. από το χωριό. Επειδή όμως δεν επαρκούσε γινόταν φύλαξη και παραχωρούνταν το νερό με τη σειρά. Γι’ αυτό αναγκάζονταν να πηγαίνουν και αυτοί στην τοποθεσία «ΚΑΒΑΚ» όπου ήταν τα πηγάδια.

Μέχρι το 1930 έξω από το Καπνοχώρι στην πλευρά προς Κίσσα γίνονταν λαϊκή αγορά κάθε Πέμπτη, μέχρι την δεκαετία του 1930. Στο σημείο που ο δρόμος του χωριού συναντά κάθετα τον εθνικό δρόμο, υπήρχε επί τουρκοκρατίας ένα κτίσμα που ονομάζονταν σεμπάπ, δηλαδή κοινό. Εκεί υπήρχε μία στάμνα με νερό κι ένα τάσι για να ξεδιψάσουν οι περαστικοί και οι οδοιπόροι.

Στην δεκαετία του 1990 εξελέγη βουλευτής ο εκ Καπνοχωρίου καταγόμενος Γεώργιος Κετογλίδης.

Σήμερα το Καπνοχώρι είναι έδρα Γυμνασίου.  Το δημοτικό σχολείο έπαψε να λειτουργεί μέσα στην δεκαετία του 1990 και τα παιδιά πηγαίνουν στο δημοτικό σχολείο της Κοιλάδας. Το Καπνοχώρι βρίσκεται στο 22^ο χιλιόμετρο της Εθνικής οδού Κοζάνης –Θεσσαλονίκης σε υψόμετρο 680 μέτρων. Η χαμηλή οροσειρά του Βέρμιου κρύβει το ήλιο τις πρώτες πρωινές ώρες.

Η έξοδος του χωριού γίνεται από την βόρειο δυτική μοναδική οδό η οποία σε απόσταση ενός χιλιομέτρου συναντάει κάθετα τον εθνικό δρόμο Κοζάνης Θεσσαλονίκης. Στην νότια πλευρά υπάρχει αγροτικός δρόμος ο οποίος οδηγούσε στην κοινότητα Σκάφης, η μοναδική πρόσβαση. Δυτικά υπάρχει επίσης αγροτικός δρόμος ο οποίος οδηγεί στον οικισμό της Κίσσας. Το γυμνάσιο βρίσκεται στην ανατολική πλευρά του χωριού δίπλα στο γήπεδο. Ο ιερός ναός των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης βρίσκεται στην πλατεία του χωριού, όπου βρίσκονταν και το πρώην κοινοτικό κατάστημα και το δημοτικό σχολείο.

 Δημοτικό διαμέρισμα Κλείτου

 

Επί τουρκοκρατίας το χωριό ονομάζονταν Χαϊδαρλή. Η συνολική έκταση της πρώην κοινότητας ανέρχονταν σε 24.048 στρέμματα. Οι κάτοικοι σύμφωνα με την τελευταία απογραφή του 2001 ήταν  1.265. Στην απογραφή του 1920 οι κάτοικοι ήταν 1.011.Στην απογραφή του 1923 οι κάτοικοι ήταν 995. Στην απογραφή του 1928  οι κάτοικοι ήταν 662. Στην απογραφή του 1940 οι κάτοικοι ήταν 1.022. Στην απογραφή του 1991 οι κάτοικοι ήταν 1.062.Στην απογραφή του 2001 οι κάτοικοι ήταν 1265.
 Το Κλείτο ανάμεσα στην ιπτάμενη τέφρα και στις ταινίες. Στην ταινία του Θ. Αγγελόπουλου «Τοπίο στην ομίχλη» κάποιες σκηνές της, γυρίστηκαν στην απόθεση τέφρας του ΑΗΣ ΚΑΡΔΙΑΣ, λίγα μόλις χιλιόμετρα μακριά από το Κλείτο.

Σαν τουρκοχώρι υπάγονταν στην Τοπαρχία του Ισκί Τζιουμά που είχε την έδρα της διοικητικής και δικαστηριακής αρχής στο Καϊλάρι (η σημερινή Πτολεμαίδα) και στρατιωτικά υπάγονταν στο Ρούμελη πασά με έδρα το σημερινό Μοναστήρι των Σκοπίων,(Μπίτολα). Γράφει για την περιοχή αυτή της Τοπαρχίας ο Χ. Μεγδάνης στα χειρόγραφά του. « Η γη των ευφορωτάτη εις παντοδαπά γεννήματα και πλουσία τροφός εις παντοία είδη βοσκημάτων….οι κάτοικοι είναι γεωργοί, κτηνοτρόφοι και πολλοί αγωγιάται..»

Όπως όλοι οι πρόσφυγες της περιοχής Μπουτζακίων, έτσι και αυτοί δεν βρήκαν, όπως ήταν φυσικό, εκκλησία, παρά μόνο τζαμί και ξεκίνησαν την ανέγερση του ιερού ναού του Αγίου Γεωργίου το 1937 εφημερεύοντος του Χαράλαμπου Παπαδόπουλου και Μητροπολίτου Ιωακείμ. Αποπερατώθηκε το 1950. Ανακαινίστηκε σχεδόν εξ ολοκλήρου το 1963-1964 και το 1980 τοποθετήθηκε και λειτουργούσε κεντρική θέρμανση. Πρώτος εφημέριος υπήρξε ο Χαράλαμπος Παπαδόπουλος, ο οποίος γεννήθηκε στην Σεβάστεια της Μ. Ασίας το 1885 στο χωριό Κιόβ-τεπέ. Ήρθε χειροτονημένος κληρικός και εφημέρευσε στο χωριό που εγκαταστάθηκε. Από τη δεκαετία του 1960 έως και το 1998 που συνταξιοδοτήθηκε εφημέρευσε ο Ελευθέριος Βαρυτιμίδης.

Στο προσκυνητάριο του Ναού υπάρχει η εικόνα, φερμένη από την «πατρίδα», του Αγίου Γεωργίου του «Μανομένου» Ο Άγιος Γεώργιος ο Μανομένος.

 δηλαδή του καμένου κι αυτό γιατί η εικόνα έμεινε ανέπαφη από μια πυρκαγιά που έβαλαν οι τούρκοι στην Εκκλησία. Στο ναό υπάρχουν κι άλλες εικόνες φερμένες από τον Πόντο. Συνολικά υπάρχουν 9 εικόνες. 1) Η εικόνα διαστάσεων 77 χ 32 και πάχος 3 εκατοστών, απεικονίζει στο επάνω μέρος τον Άγιο Δημήτριο και στο κάτω την Μεταμόρφωση του Σωτήρα. Φέρει χρονολογία του 1901.2) Η εικόνα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, διαστάσεων 60Χ 38 και πάχους 3 εκατοστών. 3)Η εικόνα  της Αποκαλύψεως του Ιωάννου, διαστάσεων 59Χ38,5 και πάχους 2,5 εκατοστών.  4) Η εικόνα της Βάπτισης του Ιησού Χριστού, διαστάσεων 73Χ46,5 και πάχους 2,5 εκατοστών. Φέρει χρονολογία του έτους 1883. 5) Η εικόνα Της αποκεφάλισης του  Ιωάννου, διαστάσεων 58,38,5 και πάχους 2,5 εκατοστών.6) Η εικόνα με τους τρεις Ιεράρχες, διαστάσεων 76,5Χ42,5 και πάχους 3 εκατοστών. 7) Η εικόνα της Παναγίας , διαστάσεων 59,5Χ38,5 και πάχους 3 εκατοστών. 8) Η εικόνα του Αγίου Γεωργίου, διαστάσεων 75,5Χ41,5 και πάχους 3 εκατοστών. 9) Η εικόνα του Αγίου Γεωργίου, διαστάσεων 57Χ44 και πάχους 2 εκατοστών. Όλες οι εικόνες είναι σε ακατέργαστο ξύλο καρυδιάς και είναι αρκετά βαριές. Μαζί με τις εικόνες μετέφεραν και μια ασημένια λειψανοθήκη, η οποία φέρει την επιγραφή «ΚΟΣΜ  ΔΑΜ» και περιέχει 4 λείψανα, οστά, των αγίων Κοσμά και Δαμιανού. Το γεγονός αυτό καταδεικνύει την αξεπέραστη πίστη των προσφύγων. Μέσα σε εκείνο το χαλασμό, κατόρθωσαν να περισώσουν αυτές τις εικόνες. Το σημαντικό βάρος των εικόνων, δεν τους πτόησε. Το βάρος του χρέους που αισθάνονταν, να σώσουν την πίστη τους, δηλαδή την ταυτότητά τους, ήταν η μεγάλη δύναμη που μαζί με τη χάρη των Αγίων, βοήθησε στην δοκιμαζόμενη αντοχή τους. Διέσχισαν χιλιάδες μέτρα πεζοί, μέρες περπατούσαν, μέρες συνωστίζονταν στα καράβια, μέρες ταλαιπωρούνταν σε καταυλισμούς, αλλά τις εικόνες δεν τις αποχωρίστηκαν ποτέ. Εκτός από τις εικόνες έφεραν και αρκετά ασημένια, ιερά σκεύη και εκκλησιαστικά βιβλία. Τα βιβλία που έφεραν είναι:

 1)Το Θείον και Ιερόν Ευαγγέλιον (εν Βενετία εκ της Ελληνικής τυπογραφίας του Φοίνικος 1852). Από το ευαγγέλιο αυτό με την κόκκινη βελούδινη επένδυση ,λείπει το ασημένιο περιτύλιγμα.  2) Μηναίον Ιανουαρίου………… Φοίνικος 1863). 3) Μηναίον Φεβρουαρίου (εν Αθήναις εκ του τυπογραφείου Α.Δ ΦΕΞΗ 1904). 4) ….. 5) …….6) …... 7) …. 8) ……. 9) … 10) ……. 11)…… 12) ….. 13)… 14) ….15) .. 16) … 17)Κιτάπη Μουκατές (Αρμενικό ευαγγέλιο γραμμένο στην Ελληνική). 18) Τριώδιον. Το ιερό και θείο ευαγγέλιο, 1852!

Όλα αυτά τα βιβλία, των οποίων το βάρος δεν είναι ευκαταφρόνητο, μεταφέρθηκαν από τους ίδιους ανθρώπους, όπως και οι εικόνες.

Η μεταφορά των εικόνων και των εκκλησιαστικών βιβλίων φανερώνει και την δύναμη του γνωμικού. « Η πίστη σώζει». Αυτή η μεγάλη δύναμη, η αντοχή, το κουράγιο, η υπομονή, που δεν στέρευαν ποτέ, προέρχονταν από την εσώψυχη πίστη. Οι πρόσφυγες ένιωθαν και αισθάνονταν πως κουβαλούσαν μαζί τους το Θεό. Έπρεπε να σώσουν τον θεό τους, αλλιώς θα χάνονταν. Γι’ αυτό έπρεπε να σωθούν, γι’ αυτό σώθηκαν! Από την εσώψυχη ενεργητική δύναμη. Μια δύναμη που μπορεί να μετακινήσει ακόμα και  «βουνά». Ο πρόεδρος της Ε.Α.Π Χόουλαντ που έγραψε το 1926  για την εγκατάσταση των προσφύγων, αναφερόμενος στο θρησκευτικό συναίσθημα των προσφύγων γράφει. « Οι εικόνες, τα ιερά βιβλία, τα ιερά σκεύη, ένα σύνολο από αντικείμενα λατρείας που η ευλάβεια κατάφερε να σώσει μέσα στην βιασύνη της αναχώρησης, αποκτούν μια ιδιαίτερη σημασία. Λίγο πολύ κάθε κοινότητα είχε τον Άγιό της, την «εστιακή» της θεότητα, που όπως στους αρχαίους, συμβόλιζε την μικρή πόλη. Συχνά τα μεγάλα γεγονότα του χωριού ή της οικογένειας, ταξίδι-γάμος, συγκομιδή, αποφασίζονταν μόνο ύστερα από την συμβολή του Αγίου , με την μορφή της λιτανείας ή κάποιας λατρευτικής εκδήλωσης»

Το Κλείτο απείχε από τη Χαραυγή περίπου 1.500 μέτρα και χρειάζονταν λιγότερο από δέκα λεπτά για να φθάσει κάποιος εκεί με τα πόδια. Ονομάζονταν και Καζάς τζουμά και Τζουμά Παζαρί, που σημαίνει παζάρι Παρασκευής. Ανάμεσα στο Κλέιτο και στην Χαραυγή υπήρχε ο οικισμός Τζερελί. Σήμερα δεν υπάρχει κανένα ίχνος που να μαρτυρεί την ύπαρξη  αυτού του οικισμού. ……………………………………………………………….

Ο έτερος γέροντας Γεώργιος Κοσμίδης γεννήθηκε το Απρίλιο του 1918. Επτά αδέρφια και οι γονείς του ήταν η οικογένειά του. Γεννήθηκε σε μια ταραγμένη περίοδο. Ο Κοσμίδης, μωρό τότε, τεσσάρων χρόνων, κούρνιασε στην αγκαλιά της μάνας του στο δρόμο της μεγάλης φυγής. « Ο πατέρας μου πέθανε το 1920 ανήμερα των Φώτων και μετά από μερικούς μήνες βρεθήκαμε στα βουνά για να γλιτώσουμε τις ζωές μας. Δυστυχώς όμως από όλη μου την οικογένεια γλίτωσε η μάνα μου, εγώ και η αδερφή μου η Σουμέλα. Όλοι οι άλλοι δολοφονήθηκαν από τους Τούρκους. Μπήκε η μάνα μου στο δρόμο τότε για το άγνωστο, κρατώντας έναν μπόγο όπου είχε φυλαγμένα μαζί με κάτι ψευτοπράγματα και τις αγαπημένες μορφές των παιδιών της που τόσο άδικα χάθηκαν. Πόσο εύκολα θεέ μου ο άνθρωπος σκοτώνει και σκοτώνεται» ………………….

Κάποιες άλλες οικογένειες ήρθαν από την περιοχή Τσιφλήκ, γι’ αυτό και αποκαλούνται μέχρι και σήμερα «Τσιφλικάντ» ή «Τσιφληκλήδες».

Οι «Τσιφληκάντ» είναι το μεγαλύτερο προσφυγικό κομμάτι, από πληθυσμιακή άποψη, που εγκαταστάθηκε στο Κλείτος. Ήρθαν μετά τους «Απεσλήδες». Το Τρίτο κύμα ήταν οι «Τοκατλήδες», ακολούθησαν οι Τραπεζούντιοι και τελευταίου εγκαταστάθηκαν οι πρόσφυγες της περιοχής του Αδά –Παζάρ.

…………………………………………….

Οι πρώτοι πρόσφυγες που εγκαταστάθηκαν στο Χαϊδαρλή , αφηγούνται ότι τον πρώτο καιρό συντηρούνταν από τους Τούρκους που έμενα στον χωριό. «Μέχρι και μαγειρεμένο φαγητό μας έφερναν». Η πρώτη κίνηση των προσφύγων ήταν να συστήσουν την  τοπική επιτροπή αποκατάστασης η οποία καθόριζε την διαμονή των προσφύγων σε σπίτια και στην συνέχεια να παραχωρεί προσωρινά χωράφια για καλλιέργεια. Η επίσημη διανομή κλήρου έγινε το 1926. Οι πρόσφυγες δεν άφησαν χέρσα μέρη που να μην τα καλλιεργήσουν. Χωρίς να έχουν όχι απλά τα μέσα αλλά ούτε καν τα αναγκαία, κατάφερναν να καλλιεργούν και αυτά. Τόση ήταν η θέληση τους να επιβιώσουν και να ριζώσουν που ακόμα και την πέτρα μπορούσαν να την κάνουν να καρπίσει! Η προσφυγιά βίωσε τον πόνο σε όλη του την έκταση, αλλά και την στέρηση, σε όλες της, τις εκφάνσεις και τις μορφές. Αν σήμερα δίκιο θεωρείται το επιθυμητό και άδικο αυτό που επιθυμούν οι άλλοι, το απόλυτο δίκιο είναι η φωνή των φτωχών, ακόμα κι όταν αυτή, η φωνή, είναι μια άναρθρη κραυγή!

Οι πρόσφυγες στο Χαϊδαρλή δεν αντιμετώπισαν έντονο πρόβλημα λειψυδρίας όπως συνέβει με άλλα χωριά του Δήμου

Ελλησπόντου. Σχεδόν σε κάθε σπίτι υπήρχε κι ένα πηγάδι.

Με ξύλινα άροτρα (ησιόδειο άροτρο)που τα έσερναν ένα ζευγάρι βόδια καλλιεργούσαν τη γη.

Μερικά χρόνια αργότερα τα ξύλινα άροτρα αντικαταστάθηκαν με τα σιδερένια.

Σε μια τέτοια κατάσταση ήταν η Ελλάδα όταν κατακλύσθηκε από 1.500.000 πρόσφυγες.

Οι πρόσφυγες κάθε Παρασκευή πήγαιναν στο παζάρι του Τζουμά, όπως και όλα τα χωριά του σημερινού Δήμου. Αυτοί είχαν το πλεονέκτημα να είναι πολύ κοντά στον Τζουμά και δεν υποβάλλονταν στην ταλαιπωρία της διαδρομής.

Οι κύριες αγροτικές εργασίες ήταν η καλλιέργεια σιτηρών και καπνού. Χωρίς κανενός είδους μηχανικού εξοπλισμού, η καλλιέργεια και η παραγωγή , που αναγκαστικά γίνονταν χειρονακτικά απαιτούσε, επίπονη και κουραστική εργασία για όλη την οικογένεια. Η διαδικασία καλλιέργειας του καπνού ξεκινούσε από την άνοιξη με την δημιουργία των «παρνικιών». Ετοίμαζαν δηλαδή,  έναν ειδικά διαμορφωμένο χώρο, όπου γινόταν οι σπορά των φυτών του καπνού. Τα παρνίκια έπρεπε να ποτίζονται τακτικά και ομοιόμορφα. Και για να μην σπάσουν τα ευάσθητα φυτά από την δύναμη του νερού χρησιμοποιούσαν το ποτηστήρι που άπλωνε το νερό και έπεφτε απαλά πάνω στα φυτά.  Όταν τα φυτά γίνονταν έτοιμα για την φυτεία , τα έβγαζαν με προσοχή και με την ίδια προσοχή, για να μην σπάσουν οι ευαίσθητες ρίζες τους, τα τοποθετούσαν , συνήθως σε ξύλινα κιβώτια και τα μετέφεραν στον χωράφι για την φυτεία. Στο χωράφι άνοιγαν μικρές τρύπες, με ένα ξύλινο μυτερό αντικείμενο σε σχήμα γάμα, το λεγόμενο φυτευτήρι. Αργότερα έγινε  σιδερένιο, αλλά συνήθως βάζανε μόνο στην μυτερή άκρη του ξύλου σίδερο για πρακτικούς λόγους. Αφ’ ενός το φυτευτήρι να είναι ελαφρύ στο χέρι και αφ’ ετέρου το σίδερο άνοιγε πολύ πιο εύκολα τις τρύπες για να τοποθετηθούν τα φυτά, των οποίων στην συνέχεια σκέπαζαν τις ρίζες με χώμα. Στην συνέχεια γίνονταν το λεγόμενο σκάλισμα του καπνού. Το επόμενο στάδιο ήταν……………………………………………………………………………………………………………… Σήμερα λίγες πλέον οικογένειες ασχολούνται με την καλλιέργεια καπνού. Άπειρες φορές οι καπνοπαραγωγοί έκαιγαν το προϊόν του γιατί έτσι αποφάσιζαν οι εκτιμητικές επιτροπές. Έτσι πορεύονταν η προσφυγιά. Με το υβριστό, τον τραχανά, τα κορκότα, το πλιγούρι, τα φούρνικα, το ταν, το τσοκαλίκ, τα τσιορτάνια, την μαντζίρα, το μιντζίν την μακαρίνα, το πασκιτάν , τα κιομπέδες. Το παραδοσιακό φαγητό τους, ήταν ο «Τανωμένος» σουρβάς.

Πρώτος πρόεδρος του χωριού ήταν ο Πετρίδης Λάζαρος.

Η κατ’ οίκον ύδρευση έγινε το 1964. Μέχρι τότε οι κάτοικοι εξυπηρετούνταν από τα αρτεσιανά πηγάδια που υπήρχαν στις αυλές των σπιτιών. Υπήρχαν όμως και αρκετά σπίτια δίχως πηγάδι. Η Ηλεκτροδότηση του χωριού έγινε το 1964 και η τηλεφωνία το 1965 με 30 τηλέφωνα στην αρχική φάση. Παλαιότερα υπήρχε ένα μόνο χειροκίνητο τηλέφωνο στην κοινότητα .

Στα προσφυγικά χωριά του σημερινού δήμου δεν υπήρχε ιατρική φροντίδα και μέριμνα και οι πρόσφυγες εξακολουθούσαν τις πρακτικές συνταγές και διαδικασίες. ……………………………………Στο Κλείτο όμως όπως και σε όλα τα χωριά του σημερινού Δήμου η ηλεκτρική ενέργεια ήταν ακόμα μακρινό όνειρο. Στα μέσα της δεκαετίας του 1950 άρχισε να εμφανίζεται δειλά-δειλά η μηχανική καλλιέργεια. Τρακτέρ, πατόζα, βυτία για μεταφορά νερού και όλα τα ξύλινα εργαλεία αντικαταστάθηκαν από σίδερο.. Εκείνα τα δύσκολα προσφυγικά χρόνια, έρχονταν για δύο τρεις ημέρες στα χωριά του σημερινού δήμου, πεταλωτές από την Κοζάνη, για να πεταλώσουν οι πρόσφυγες τα γαϊδούρια και τα άλογα. Μέχρι και το 1955 η Ελλάδα εξακολουθούσε να είναι κατ’ εξοχή χώρα γεωργική αφού τα 2/3 του πληθυσμού ασχολούνται με τη γεωργία. ……………………………………

Το 1968 έγινε στο Κλείτο αναδασμός των χωραφιών για καλύτερη και οικονομικότερη απόδοση της γεωργικής καλλιέργειας η οποία παρά τις αρχικές διαμαρτυρίες και επιφυλάξεις είχε μόνο θετικά αποτελέσματα.. Το ποδόσφαιρο ήταν , όπως και σε όλη την επαρχία , το μοναδικό άθλημα στο οποίο επιδόθηκαν οι πρόσφυγες. Η ομάδα του χωριού ονομάζεται ΑΣΤΡΑΠΗ Κλείτου και το χρώμα της φανέλας είναι το κόκκινο. Το Κλείτο ήταν κι αυτό  ένα χωριό που εξέλεξε δικό του Βουλευτή. Τον Κώστα Κωνσταντινίδη, ο οποίος συμμετείχε και στο ειδικό δικαστήριο,  στο περιβόητο Σκάνδαλο «Κοσκοτά».

……………………………………………Οι δραστηριότητες της ΔΕΗ στην περιοχή, υποθήκευαν σιγά- σιγά το μέλλον του Κλείτου αλλά αυτό δεν γίνονταν ορατό, στα πρώτα χρόνια τουλάχιστον, από τους κατοίκους του.

Το πρώτο χωριό που «καταβρόχθισαν» οι μπουλντόζες της ΔΕΗ στην δεκαετία του 1970 ήταν η Καρδιά. Χωριό με ντόπιους κατοίκους, οι οποίοι εγκαταστάθηκαν δίπλα στην Πτολεμαίδα και δίπλα στα Κοίλα δημιουργώντας δύο ξεχωριστούς οικισμούς με την κοινή ονομασία Νέα Καρδιά. Η Παλαιά ονομασία της Καρδίας ήταν Τρέμπινον, με 30 οικογένειες χριστιανών

βουλγαρόφωνων.  Ακολούθησε η Χαραυγή στην δεκαετία του 1980 αφού χρειάστηκε να δώσουν σκληρές μάχες οι κάτοικοί του με την ΔΕΗ και την Πολιτεία, μέχρι να εξασφαλίσουν ικανοποιητικές τιμές για τα κτήματα και τα κτίσματά τους, εξασφάλιση εργασίας και θέση για την μετεγκατάστασή τους.

Θέση που επιλέχτηκε ήταν το ανώμαλο υψίπεδο απέναντι από το Άλσος «ΚΟΥΡΙ». Η Χαραυγή είναι αμιγώς προσφυγικό χωριό, οι κάτοικοι του οποίου ήρθαν πρόσφυγες από την Ανατολικά Θράκη, κυρίως από τα χωριά Κερμένι και Νεωχώρι, από την Μενεμένη της Σμύρνης και Πόντιοι , από το Καρς, της Ρωσικής Καυκασίας. Οι πρόσφυγες του Καυκάσου έζησαν κι αυτοί την δική τους «Οδύσσεια»..Επί τουρκοκρατίας αναφέρεται ως Τσουμαγιά με 80 περίπου Οθωμανικές οικογένειες και ο μαχαλάς Τζερινλί ο οποίος αναφέρεται ως ξεχωριστό χωριό με 20 οθωμανικές οικογένειες. Διεγράφη ως ακατοίκητος το 1928 (Α.Υ Εσωτ. 12328/1928)

ακατοίκητος το 1928 (Α.Υ Εσωτ. 12328/1928)

Η Χαραυγή ήταν γνωστή ως Τσουμάς. Το 1928 ονομάστηκε Αμύγδαλα (Δ.19-7-1928,ΦΕΚ Α 156/1928) και το 1961(Β.Δ 81/22-1-1961, ΦΕΚ Α 20/1961) ονομάστηκε Χαραυγή. Το 1961 έως το 1970 εγκαταστάθηκαν στην Χαραυγή οι κάτοικοι του χωριού εξοχή (Μπαϊρακλί) εγκαταλείποντας το χωριό. Το 1983 μετά από την δρομολογημένη εξαφάνιση της Χαραυγής, ξαναέστησαν τον οικισμό τους κοντά στα Κοίλα με την ονομασία Νέα Εξοχή. Στη Χαραυγή γίνονταν το μεγαλύτερο Παζάρι της περιοχής, ισάξιο της Κοζάνης και Πτολεμαίδας. Το κάρβουνο , που δεν ήταν αναμμένο, αλλά έπρεπε να ανάψει για να παραχθεί η πολύτιμη ηλεκτρική ενέργεια, κατέστρεψε την Χαραυγή, για να δημιουργηθεί η σημερινή Νέα Χαραυγή. Γράφει η Αναστασία Πιτσέλη – Τσικοπούλου

  Στο Τζουμά οι μπέηδες της περιοχής είχαν τα τσιφλίκια τους. Πολλοί από αυτούς είχανε κτίσει μεγάλα όμορφα σπίτια κι εκεί περνούσαν τα καλοκαίρια τους με τα παιδιά και τις χανούμισσές τους. Εκεί κάθε Παρασκευή γινόταν το παζάρι, όπου οι χωρικοί από την ευρύτερη περιοχή έφερναν τα προϊόντα τους να τα πουλήσουν ή να τα ανταλλάξουν με ότι τους χρειάζονταν μικρά πράγματα, ταπεινά. Όπως ταπεινοί ήταν όλοι τους. Όταν ήρθε η μέρα του ξεριζωμού, μαζεύτηκαν όλοι στο τζαμί, όπου τους μίλησε ο Χότζας. Έκαναν όλοι μαζί την προσευχή τους και αποχαιρέτησαν τους αγαπημένους τους νεκρούς. Ύστερα αυτοί οι άνθρωποι, δυστυχισμένοι κι αυτοί, ξεκίνησαν αργά –αργά σαν να μην ήθελαν να ξεκολλήσουν, ξεσπώντας σε λυγμούς και μοιρολόγια. Μια πένθιμη λιτανεία πήρε το δρόμο του ξεριζωμού, ακολουθώντας τους κρατικούς υπαλλήλους που ήρθαν να τους οδηγήσουν στην νέα τους πατρίδα. Μόνο ένας από αυτούς είπε: «όχι , δεν φεύγω» ήταν ο Μπέης, ο γιατρός τους. Είχε Αλβανική υπηκοότητα και κανείς δεν μπορούσε να τον υποχρεώσει να φύγει. Έτσι μαθεύτηκε ότι η χριστιανή γυναίκα που τον υπηρετούσε τόσα χρόνια, ήταν η γυναίκα του. Το μυστικό του ο Μπέης το κρατούσε εφτασφάλιστο, όλα τα χρόνια, από τους συμπατριώτες του. Ήταν αυτός που υποδέχτηκε μετά από λίγο καιρό το καραβάνι των ξεριζωμένων Χριστιανών……..

Το γυμνάσιο Κλείτου στην σχολική περίοδο 2000-2001 είχε σύνολο μαθητών 52. Από το Κλείτο 34 μαθητές και 18 από την Ακρινή

Ένα αστυνομικό τμήμα(τύποις), το οποίο υπολειτουργεί και ένα γυμνάσιο με λίγους μαθητές αφού σ’ αυτό φοιτούν  παιδιά μόνο από τα Δ.Δ του Κλείτου και της Ακρινής.

Η αστυνόμευση στην περιοχή, παρ’ ότι τα δύο αστυνομικά τμήματα είναι υποβαθμισμένα λόγω έλλειψης προσωπικού,  υποδομών και εξοπλισμού μπορεί να θεωρηθεί ικανοποιητική, αφού στην περιοχή δεν παρουσιάστηκαν ακραία κρούσματα βίας ή οργανωμένων ομάδων κακοποιών ή άλλων μορφών εγκληματικής δράσης.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα της περιοχής του Δήμου Ελλησπόντου, πέρα από την παθητική στάση της κοινωνίας , στην διεκδίκηση λύσης των μεγάλων της προβλημάτων, είναι η διακίνηση και η χρήση ναρκωτικών. Βάση των αστυνομικών στοιχείων, στην περιοχή έχει ανάψει το κόκκινο λαμπάκι, σήμα προειδοποίησης του κινδύνου που απειλεί την νεολαία αυτού Δήμου.

………………………………………………………Όμως η ιστορική γνώση της προσφυγιάς , η ιστορική γνώση της ράτσας και των καταβολών της είναι πολύ ελλιπής σ’ αυτήν τη γενιά. Η διατήρηση της γλώσσας, της εκμάθησης των χωρών, είναι σημαντικά στοιχεία τα οποία, χάρη στους μορφωτικούς συλλόγους, διδάσκονται στα νέα παιδιά. Όμως αυτά δεν είναι αρκετά για να περισώσουν την ιστορική μνήμη και να την συνεχίσουν. Χρειάζεται η βίωση της ιστορίας. Μιας ιστορίας που για πολλούς λόγους παραμένει αν όχι άγνωστη, τουλάχιστον παραμένουν άγνωστες πολλές πτυχές της στην συντριπτική πλειοψηφία της προσφυγικής γενιάς στο δήμο Ελλησπόντου. Χαρακτηριστική είναι η δήλωση της Μαρίας Αθανασιάδου, μέλους του Ποντιακού Μορφωτικού Συλλόγου. «Στους δύσκολους καιρούς που διανύουμε γίνεται ακόμα πιο επιτακτική η ανάγκη να κρατήσουμε τα ήθη, τα έθιμα και τις παραδόσεις μας αναλλοίωτες στο πέρασμα του χρόνου. Λαοί χωρίς ιστορία και παράδοση είναι η ευκολότερη λεία στην σημερινή παγκόσμια κοινωνία. Σαν μάνα και γυναίκα νιώθω την αναγκαιότητα της συμμετοχής μου στα κοινά. Το αύριο της κοινωνίας είναι δική μας υπόθεση. Ας μην το αφήσουμε στους άλλους.»

 Ο κοσμήτορας της παιδαγωγικής σχολής Φλώρινας κ Φωτιάδης  γράφει.Αυτοί που μας διοικούσαν δεν είχαν ευαισθησία πάνω στον ελληνικό οικουμενισμό. Αυτό διαφαίνεται και από τον πρώτο νόμο που ψηφίστηκε όταν ελευθερώθηκε η Ελλάδα του Μοριά. Ήταν ο νόμος περί ετεροχθόνων και αυτοχθόνων.

Αυτόχθονες αποκαλούνταν οι ντόπιοι, οι οποίοι στην μοιρασιά των κτημάτων δικαιούνταν να πάρουν μεγαλύτερα κομμάτια γης από τους ετερόχθονες, δηλαδή όσων ήρθαν από την Χαλκιδική, τη Νάουσα και άλλα μέρη να πολεμήσουνε για να ελευθερωθεί ο Μοριάς. Ορθά ο Κορδάτος επισημαίνει ότι πρόκειται για την ιστορία της Ελλάδας και όχι του Ελληνισμού αφού τα 4.250.000 μείνανε έξω από την ιστορία. Στην πρώην Σ. Ένωση, πέρα από τους 50.000 πρόσφυγες που πήγαν μετά τον εμφύλιο πόλεμο υπήρχε ένα εκατομμύριο έλληνες που ζούσαν εκεί για 3000 χρόνια………………………………………………………………. Το Κλείτο βρίσκεται σε απόσταση 20 χιλιομέτρων από την πόλη της Κοζάνης σε υψόμετρο 705 μέτρων κυκλωμένο από λόφους αποθέσεων τέφρας και χωμάτων και από ταινιόδρομους.. Δυστυχώς όμως δεν θα βρίσκεται για πολλά χρόνια εκεί. Θα θυσιαστεί χάρη του κοινωνικού συνόλου για την παραγωγή Ηλεκτρικής ενέργειας

Το καλοκαίρι του 2001 οι κάτοικοι του Κλείτου πήραν από την ΔΕΗ το 60% της αποζημίωσης των οικιών και των αγρών που απαλλοτριώθηκαν. Ο χώρος όμως της εγκατάστασής τους, κοντά στον Άργυλο, δεν έχει ακόμα διαμορφωθεί για να μπορέσουν να αρχίσουν να κατασκευάσουν  τις νέες τους κατοικίες. Αυτός ο λόγος ανάγκασε πολλούς κατοίκους να αγοράσουν στέγη ή στις πόλεις Κοζάνης και Πτολεμαίδας ή να κτίσουν σε άλλες περιοχές και όλα δείχνουν ότι κι αν ακόμα δημιουργηθεί ο νέος οικισμός δεν θα έχει την έκταση και τον πληθυσμό που θα είχε αν η πολιτεία είχε φροντίσει έγκαιρα να στήσει τις απαραίτητες υποδομές για να μπορούσαν οι άνθρωποι να αρχίσουν να κατασκευάζουν τα σπίτια τους.

 

 ΝΤΟΚΟΥΜΕΝΤΑ ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑΣ

Για τις εκτοπίσεις εκείνες γράφει ο πανεπιστημιακός καθηγητής Πολυχρόνης Ενεπεκίδης. «Είναι μια γενοκτονία αλλά τούρκα. Δεν έχει καμιά ιδεολογική ή κοσμοθεωρητική ή ψευδοεπιστημονική θεμελίωση περί Homenmenscd η Rasse, περί γενετικής και ευγενικής αρίας ή σημιτικής φυλής…Η γενοκτονία αλλά τούρκα είναι βουβή, πονηρή, ανατολίτικη, δεν έχει θεωρητικά backgrouhd, αλλά μάλλον πρακτικά , πλιατσικολογικά. Οι καλούμενες εκτοπίσεις , εξορίες των κατοίκων ολόκληρων χωριών , οι εξοντωτικές εκείνες οδοιπορίες μέσα στο χιόνι των γυναικοπαίδων και των γερόντων – οι άνδρες βρίσκονταν ήδη στα τάγματα εργασίας ή στο στρατό-δεν οδηγούν φυσικά σε κανένα Άουσβιτς με τους διαβολικά οργανωμένους μηχανισμούς της φυσικής εξόντωσης του ανθρώπου- όχι! Ήταν όμως ένα Άουσβιτς εν ροή, οι άνθρωποι πέθαιναν καθ’  οδόν , δεν περπατούσαν για να φτάσουν κάπου. Όχι , περπατούσαν για να πεθάνουν από τις κακουχίες την παγωνιά, την πείνα , τον εξευτελισμό του ανθρώπινου. Δεν υπήρχε στο τέρμα κανένα Άουσβιτς, γιατί για τους περισσότερους δεν υπήρχε τέρμα. Το ταξίδι προς το θάνατο ήταν ο θάνατος, όχι το τέρμα του ταξιδιού.»

 

« Την 3^η Σεπτεμβρίου 1921, αφού υπό των ανδρών του Τοπάλ Οσμάν, συνεργούντων και των εντόπιων Τούρκων, κατεστράφησαν το χωριό Μουαμλή και άλλα 116 χωριά. Οι κάτοικοι αυτών το πλείστον γυναικόπαιδα και γέροντες κατέφυγον εις την Πάφρα. Εξ αυτών 3970 γυναικόπαιδα και γέροντες, καθώς και τα 150 ορφανά του Ορφανοτροφείου όπερ συνετήρουν οι Αμερικάνοι και η Κοινότης, εν όλω 4120 ψυχάς, εξορίζονται εις την Μαλάτεια. Μετά πορείας 70 ημερών τα άτομα αυτά, ανά τα όρη, τα χωριά και της πόλεις της Τουρκίας, έφθασαν εις την Μαλάτεια μόνον 1270… Τα αποτελέσματα των τριών πρώτων αποστολών και οι λεπτομέρειες της εξοντώσεως εν τω μεταξύ είχον γίνει γνωστά. Θρήνος και κλαυθμός κατέλαβε τους γονείς, τα παιδιά και τους συζύγους των σφαγιασθέντων τόσων ανθρώπων. Τραγικότατη η όψη που παρουσίζε η πόλη της Πάφρας. Θρήνος και κλαυθμός, οδυρμός και οιμωγαί ,ικεσίαι και δεήσεις, λιποθυμίες γυναικών και γερόντων, κραυγαί των λεηλατούντων, διαταγέ και προτροπαί των αργηγούντων αφ’ ετέρου, αποτελούν την τργικότατη σκηνή. Γέροντας και γραίας, κλινήρεις και ασθενείς, καθώς και αναπήρους, έρριπτον ανασπλαχνώς εις του δρόμους, έδερνον και εξύλιζον τους ικετεύοντας, εξέβαλον εκ των οικιών τας θρηνούσας και ολολυζούσας γυναίκας, ερράπιζον τα κλαίοντα παιδιά και αμέσως επεδίδοντο εις αρπαγάς και λεηλατήσεις επίπλων, κλινοσκεπασμάτων, παραπετασμάτων, ταπήτων, προικών, μαγειρικών σκευών και παντός οικιακού επίπλου.

Μετά την ερήμωση των οικιών, οι Τούρκοι συλλαμβάνουν και φυλακίζουν εις τα σχολεία 2300 γυναικόπαιδα, εκ δε των ανδρών δύο ιατρούς διάσημους, οίτινες πολλάς υπηρεσίας και πολλάς εκδουλεύσεις προσέφεραν και εις αυτούς τους Τούρκους . Εκ των 2.3000 μόλις οι 800 διεσώθησαν…»

«Ενάτη αποστολή. 933 εκ των οποίων μόνον 69 άνδρες. Είχαν κοινή τύχη με τις άλλες αποστολές.

Συνολικά την περίοδο 1914-1922 σκοτώθηκαν ή εξοντώθηκαν ή δολοφονήθηκαν περισσότεροι από 30.000 Παφρηνοί, ανάμεσά τους 84 ιερωμένοι και 30 δάσκαλοι.»

 

Στο Βιβλίο Σύγχρονος Γενική Ιστορία του Πόντου του Γ.Κ.Βαλαβάνη διαβάζουμε.

« Η έκθεσις της Αμερικανικής Επιτροπής Βοηθημάτων.

Τέσσερις Αμερικανοί, μέλη της Επιτροπής βοηθημάτων, ο ταγματάρχης Γιόουλ, οι κ.κ Μάρι Ουάρδ ιατρός, Ρούθ Παρμαλή, χειρούργος, και η κυρία Ισαβέλλα Χάρλεη, διευθύντρια ορφανοτροφείου, οι οποίοι απελάθηκαν εξ Ανατολίας (Χαρπούτ) απέστειλαν εκ Κωνσταντινουπόλεως εις Λονδίνο, Παρισίους και Αμερική λεπτομερή έκθεσιν των φρικαλεοτήτων , των οποίων παρέστησαν μάρτυρες καθ’ όλην την διαδρομήν των μέχρι Κων/πόλεως.

Οι εκτοπισθέντες ήρχισαν να καταφτάνουν τον Οκτώβριον του 1921 εις Χαρπούτ. Δηλαδή τα απομεινάρια των εκτοπιζόμενων. Διότι μόνον 5.000 έφτασαν από τους 30.000. Εις εκ των τεσσάρων εμέτρησε 1500 πτώματα. Όλαι αι δημόσιαι οδοί είνε εγκατεσπαρμένοι από πτώματα Ελλήνων, υπέρ τα οποία ίπτανται σμήνη ορνέων.»

 Οι πρόσφυγες του Καυκάσου έζησαν κι αυτοί την δική τους «Οδύσσεια».

Το μέγεθος της τραγικής τους συμφοράς περιγράφουν οι τοπικές εφημερίδες της εποχής εκείνης. Ο αρθρογράφος της Γεωργιανικής εφημερίδας «Βατούμις Πουρτζέλι» Ηρακλής Δεδιτλέ αναφέρει. «Τα μάτια σβησμένα, το πρόσωπον σκελετώδες, το σώμα κυρτόν. Δεν γελούν, δεν κλαίουν, μόνο αποθνήσκουν. Νόθα τέκνα του Αδάμ. Εις τι επταίσατε; Υπό ανοικτόν ουρανόν, χωρίς φαγητόν, χωρίς ποτόν, χιλιάδες καταστρέφονται. Ποιος διέπραξε το έγκλημα; Ποιος τους απέσπασε από τας εστίας των; Διατί η κοινότης η Ελληνική και η Αποστολή περιθάλψεως είναι τόσον αδιάφοροι εις τας δυστυχίας;…. Ας λυπηθώμεν τους Έλληνες πρόσφυγας. Ας μην εξοντοθούν προ των ομμάτων μας με θάνατον τραγικόν. Ας φροντίσουν δια την άμεσον αποστολήν αυτών, προσωρινώς δε πρέπει να τους δωθεί ευρυτάτη βοήθεια από όλας τας κοινωνικάς οργανώσεις και ιδία εκ μέρους των Ελλήνων πλουσίων. Λυπηθήτε τους Έλληνας πρόσφυγας»

Ο ίδιος δημοσιογράφος μια βδομάδα αργότερα γράφει.

«Το φάσμα του θανάτου εκδιώκει τον ύπνον της νυκτός. Ενώπιόν μας ανά τας οδούς του Βατούμ βλέπομεν ανθρώπους αδυνάτους, καταντήσαντες σκελετούς, με ερρυτιδομένα πρόσωπα από τα μαρτύρια. Αυτοί οι δυστυχείς συγχρόνως εγκαταλείφθηκαν από τον Θεόν και τους ανθρώπους. Καθ’ εκάστην μεταφέρονται εντός τριών σανίδων οι προ μηνών υγιέστατοι και ευρωστοι ούτοι αγρόται……η δημαρχία της πόλεώς μας την τραγωδίαν ταύτην των ελλήνων προσφύγων βλέπει μετ’ αδιαφορίας. Η Ελληνική αποστολή δεν εκτελεί πρεπόντως το καθήκον της, ενώ η επίσημος Ελλάς ευρίσκεται πολύ μακράν δια να εμβαθύνη εις την ψυχολογικήν αυτών κατάστασιν»

 

 Στην Νέα Υόρκη ζει η Τία Χάλοου, ζωγράφος και ποιήτρια, μαζί με την Ελληνοπόντια μητέρα της 89 ετών το έτος 2000, η οποία έγραψε το Βιβλίο «Ούτε καν το όνομά μου» (Not even my name) το οποίο δεν κυκλοφορεί ακόμα στην Ελλάδα.(κυκλοφόρησε τον Ιούνιο του 2001). Αφορά την Γενοκτονία των Ποντίων του 1920 και  στηρίζεται στις αφηγήσεις της μητέρας της η οποία είναι και η μοναδική που επέζησε από την οικογένειά της κατά την Γενοκτονία εκείνη. Σε μία συνέντευξή της σε ελληνική εφημερίδα ανέφερε. « Και στο σημείο αυτό θα ήθελα να πω κάτι και για τους Ασσύριους. Οι περισσότεροι πιστεύουμε ότι δεν υφίστανται πια ως έθνος, αλλά αυτό είναι τραγικό λάθος. Υπάρχουν πολλά χωριά Ασσυρίων  στην Τουρκία που δέχονται επιθέσεις από τον Τούρκικο στρατό, όπως ακριβώς εξολοθρεύονται τα Κουρδικά χωριά. Όλοι μιλούν για τους Κούρδους αλλά κανείς δεν γνωρίζει γι΄ αυτές τις επιχειρήσεις εξόντωσης των Ασσύριων διότι νομίζουν ότι έχουν εξαφανιστεί εδώ και χρόνια, αλλά δεν είναι αλήθεια. Ίσως βέβαια να είναι αλήθεια σε λίγο καιρό, ύστερα από τις επιχειρήσεις των Τούρκων. Οι Πόντιοι και οι Αρμένιοι έχουν τουλάχιστον ανθρώπους για να θυμόνται. Από τους Ασσύριους όμως υπάρχει ο κίνδυνος να μην απομείνει κανένας τους.»

Η Σάνο Χάλο, μητέρα της Τία,σε ηλικία 10 ετών εκδιώχτκε με τους δικούς της στα βουνά του Πόντου. Τα έχασε όλα και όλους. «..τους είχα χάσει, γυρισμός δεν υπήρχε. Το μόνο που μου έμεινε ήταν οι αναμνήσεις και δύο σημάδια  στο πόδι μου, ούτε καν το όνομά μου».

Την πήρε μια οικογένεια Αρμενίων και στα 15 παντεύτηκε τον Ασσύριο σύζηγό της.

 

 

ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ

 Στις εκλογές που ακολούθησαν εξελέγη πρωθυπουργός ο Κωνσταντίνος Καραμανλής με το κόμμα της Νέας Δημοκρατίας το οποίο ο ίδιος δημιούργησε. Αξιωματική Αντιπολίτευση εξελέγη η Ένωση Κέντρου την οποία επανίδρυσε ο Γεώργιος Μαύρος. Τρίτο κόμμα εξελέγη το νεοσύστατο ΠΑΣΟΚ με αρχηγό τον Ανδρέα Παπανδρέου ο οποίος ήταν και ο ιδρυτής του.

Η Κυβέρνηση Καραμανλή προχώρησε στην διενέργεια δημοψηφίσματος για το μέλλον του πολιτικού συστήματος. Αν δηλαδή ο λαός ήθελε Βασιλευόμενη δημοκρατία η προεδρική. Η ένθερμη υποστήριξη του ίδιου του Καραμανλή και του κόμματός του στην προεδρική δημοκρατία , κατοχύρωσε την προεδρική δημοκρατία με πρώτο Πρόεδρο της μεταπολιτευτικής Ελλάδας τον Κωνσταντίνο Τσάτσο. Η Κυβέρνηση Καραμανλή νομιμοποίησε και το «παράνομο», έως τότε, Κομουνιστικό Κόμμα. Στις εκλογές του 1977 επανεξελέγη το κόμμα της Ν.Δ, συρρικνώθηκε η Ένωση Κέντρου και στην θέση της αξιωματικής Αντιπολίτευσης ανήλθε το ΠΑΣΟΚ το οποίο αύξησε τα ποσοστά του κατά 20% φθάνοντας στο 28%.

Η Χώρα είχε ήδη μπει στην διαδικασία ένταξης στην Ε.Ο.Κ η οποία υπογράφηκε το 1979.

Η πρώτη πρόταση για την είσοδο της Ελλάδας στην ΕΟΚ έγινε το 1961 αλλά διεκόπη με το πραξικόπημα του 1967. Επανήλθε η πρόταση το 1975 και υπεγράφη στις 28 Μαίου του 1979. Ταυτόχρονα ο Καραμανλής το 1980 μεταπήδησε στην θέση του προέδρου της Δημοκρατίας και αρχηγός της Ν.Δ και πρωθυπουργός εξελέγη ο Γεώργιος Ράλλης.

Στις εκλογές του 1981 πρώτο κόμμα εξελέγη το ΠΑΣΟΚ και πρωθυπουργός ο Ανδρέας Παπανδρέου.

Το 1977 πεθαίνει ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος και στην θέση του προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας εξελέγη ο Σπύρος Κυπριανού.

Το 1968 έγινε εξέγερση των φοιτητών στην Γαλλία γνωστή ως «Γαλλικός Μάης»

Το 1979 γίνεται ο πόλεμος μεταξύ Ιράν και Ιράκ. Ήταν ένας πόλεμος μεταξύ Σιιτών και Σουνιτών. Σιίτες είναι η μερίδα του Αλή, ξαδέρφου του γαμπρού του Μωάμεθ. Κατά τους Σιίτες ο Αλής ήταν ο μόνος που είχε δικαίωμα στην διαδοχή. Οι σιίτες αποτελούν την πλειοψηφία στο Ιράν. Σουνίτες είναι «ορθόδοξοι» μουσουλμάνοι. Δηλαδή αυτοί που πιστεύουν ότι η διαδοχή βασίζεται σε ένα σύστημα εκλογής του διαδόχου από τους προκρίτους της κοινότητας, σε αντίθεση με τους Σιίτες όπου η διαδοχή γίνεται μέσω νας, μέσω δηλαδή άνωθεν εντολής (από τον προφήτη ή, ύστερα από αυτόν, από τους αλάθητους διαδόχους του).

Σουνίτες είναι το 90% περίπου των μουσουλμάνων.

Το 1974 το πραξικόπημα στην Κύπρο κατά του Μακαρίου, σχέδιο των Αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών έδωσε την αφορμή στους τούρκους για την εισβολή.

Γεννήθηκε στην Αμμόχωστο το 1935. Εργάζονταν ως δημοσιογράφος στην εφημερίδα Φιλελεύθερος. Αγωνιστής της ΕΟΚΑ με τίτλο «ο φοβερός εκτελεστής». Το 1957 συνελήφθη και καταδικάστηκε σε θάνατο δια απαγχονισμού. Με έντονη παρέμβαση του Μακαρίου μετετράπη η ποινή του σε ισόβια και απελευθερώθηκε με την ανεξαρτησία της Κύπρου. Πέθανε στις 10 Μαίου 2001 σε ηλικία 66 ετών.

ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΤΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΜΕΤΑ ΤΟ Β΄ ΠΑΓΚΌΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ

Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο οι ελπίδες για ειρήνη διαψεύδονται γρήγορα. Η διάδοση και η επέκταση του κομμουνισμού στον κόσμο δημιουργεί δύο εχθρικούς συνασπισμούς που κατευθύνονται από τις Ε.Π.Α, σήμερα Η.Π.Α και την Ε.Σ.Σ.Δ (Σοβιετική ένωση). Για χρόνια επικρατεί ο ψυχρός πόλεμος. Κάθε συνασπισμός προσπαθούσε να ισχυροποιηθεί και να διευρύνει τα όριά του και την ισχύ του.  Πεδίο τριβής οι χώρες που απέκτησαν την ανεξαρτησία τους από τους αποικιοκράτες. Οι λεγόμενες χώρες του τρίτου κόσμου.

Στα 1950 οι Ε.Π.Α & Ε.Σ.Σ.Δ διαθέτουν τέτοια ισχύ και επιρροή που κανένα άλλο κράτος δεν είναι ικανό να αμφισβητήσει την υπεροχή τους. Το διπολικό αυτό σύστημα όξυνε την ένταση αφού κάθε πρωτοβουλία της μιας υπερδύναμης θεωρούνταν από την άλλη ως απειλή.

Τα πεδία  κρούσης των δύο συνασπισμών  την περίοδο 1946-1953 βρίσκονται στην Ελλάδα, στο Βερολίνο , στην Κίνα, όπου επεκράτησε ο Μάο Τσε Τούνγκ , στην Ινδοκίνα όπου εκδηλώθηκε η κομουνιστική επανάσταση εναντίον των Γάλλων, με ηγέτη τον Βιτναμέζο Χο Τσι  Μινχ και στην Κορέα. Στο πόλεμο της Κορέας συμμετείχε και η Ελλάδα με εκστρατευτικό σώμα. Ήταν η δεύτερη φορά μετά την Ουκρανία.. Από τις αρχές όμως της δεκαετίας του 1990 συμμετέχει σε ειρηνευτικές αποστολές σε χώρες των Βαλκανίων.

Μετά την Κορέα η φωτιά άναψε στο Βιετνάμ όπου προσπάθησαν οι Βορειοβιετναμέζοι αριστεροί,  να ανατρέψουν το φιλοαμερικανικό δικτατορικό καθεστώς. Σ’ αυτόν το πόλεμο δοκιμάστηκε η Αμερική, με χιλιάδες στρατό που απέστειλε για να ενισχύσει το Νότιο Βιετνάμ και να χτυπήσει το Βόρειο. Το 1975 όμως καταρρέει το καθεστώς του νοτίου Βιετνάμ οι κομουνιστές ενώνουν τις δύο ζώνες. 58.000 άνδρες έχασε η Αμερική σε κείνον τον πόλεμο ενώ το Βιετνάμ υπέστη σωστή γενοκτονία αφού τα θύματα ξεπέρασαν το ένα εκατομμύριο. Το 1961 στήνεται το τοίχος του Βερολίνου που χωρίζει τις ανατολική από τη δυτική Γερμανία.

Το 1959 ο Φιντέλ Κάστρο ανατρέπει το δικτάτορα Μπατίστα και στέφεται φιλικά προς την Σοβιετική Ένωση η οποία του αποσπά την συγκατάθεση για την τοποθέτηση πυραύλων στο έδαφος της Κούβας για να βρίσκεται η Αμερική κάτω από το Βεληνεκές των Σοβιετικών όπλων. Για μερικές μέρες η απειλή ενός παγκόσμιου πολέμου πλανιέται πάνω από τον κόσμο , αφού η Αμερική απέκλεισε ναυτικά την Κούβα και απαιτούσε την άμεση απομάκρυνση των πυραύλων,  που τελικά έγινε.

Το 1972 γίνεται η διπλωματική αναγνώριση των δύο κρατών της Γερμανίας.

Το 1958 ανεξαρτοποιούνται το Μαρόκο και η Τύνιδα και το 1962 η Γαλλία μετά από την εξέγερση στην Αλγερία το αναγνωρίζει ως ανεξάρτητο κράτος. Το 1960 αποχωρεί και το Βέλγιο από το Κογκό. Εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα υπήρξαν και στην Ανγκόλα και στην Μοζαμβίκη εναντίον των Πορτογάλων αλλά απέκτησαν την ανεξαρτησία τους το 1975 μετά την πτώση της δικτατορίας του Σαλαζάρ. Στην Ζιμπάμπουε (πρώην Ροδεσία) ανεξάρτητη από το 1965, μόλις το 1980 η πλειοψηφία των αφρικανών κατοίκων κατακτά την εξουσία, ανατρέποντας το ρατσιστικό καθεστώς. Όλες αυτές οι χώρες, οι λεγόμενες του τρίτου κόσμου δημιούργησαν την κίνηση των αδεσμεύτων.

Οι επεμβάσεις των Αμερικανών μετά την Κορέα και το Βιετνάμ ήταν το 1958 στο Λίβανο, το 1965 στην Δομινικανή Δημοκρατία. Συμμετοχή στο πραξικόπημα της Αθήνας το 1967 και το 1974 στηρίζει έμμεσα την εισβολή των τούρκων στην Κύπρο. Το 1980 επιχειρεί αποστολή διάσωσης ομήρων στην Τεχεράνη (Ιραν). Το 1981 & 1986 διαμάχη με τη Λιβύη. 1982 & 1984 επέμβαση στο Λίβανο. 1983 επέμβαση στην Γρανάδα. 1987 – 1988 πόλεμος των τάνκερ στο Ιράν. Το 1988 εισβολή στον Παναμά. 1991 η καταιγίδα της ερήμου με την απελευθέρωση του Κουβέιτ και το χτύπημα του Ιράκ.  Το 1992 –1994 επέμβαση στην Σομαλία. Το 1994-1995 επέμβαση « ΝΑΤΟ» στη Βοσνία. Το 1994 Αμερικανική κατοχή της Αϊτής. Το 1998 επίθεση με Τόμαχοκ Κρουζ σε Αφγανιστάν και Σουδάν. Το 1999 επέμβαση του ΝΑΤΟ στο Κόσοβο. Το 2001 βομβαρδισμός του Αφγανιστάν.

Η Σοβιετική ένωση εισέβαλε το 1968 στην Τσεχοσλοβακία και το 1979 στο Αφγανιστάν.

Τελικά οι Σοβιετικοί ηττήθηκαν και ανετράπη το φιλοσοβιετικό καθεστώς και την εξουσία ανέλαβαν οι φανατικοί ισλαμιστές, γνωστοί ως Ταλιμπάν. Στην προσπάθειά τους είχαν συμπαραστάτη τη Αμερική, η οποία χρηματοδότησε το γνωστό σήμερα, 2001, Μπιν Λάντεν, στον πόλεμο εναντίων των Ρώσων. Ο ανελέητος βομβαρδισμός που έγινε στο Αφγανιστάν με το πρόσχημα το χτύπημα κατά της τρομοκρατίας, είχε σαν αποτέλεσμα την κατάληψη της Καμπούλ, πρωτεύουσα του Αφγανιστάν από τους αντάρτες της Βόρειας Συμμαχίας (Αντιταλιμπάν). Το βίαιο θεοκρατικό κράτος, αντικαθίσταται και πάλι με τη βία, ως συνήθως γίνεται, με την υπακοή πάντα στην επικρατέστερη βία. Οι φωτογραφίες είναι από τις μάχες για την ανατροπή του καθεστώτος Ταλιμπάν. Ο άνθρωπος σε χειρότερη θέση και από ένα ζώο. Το μίσος δεν το σβείνει ούτε κι ο θάνατος. Ιδού η απόδειξη. Σκηνές που η διεθνής πολιτική σεναριογραφεί και οι κοινωνίες πρωταγωνιστούν

Στην αρχή της δεκαετίας του 90 γκρεμίζεται το τοίχος του Βερολίνου ( γνωστό ως το τοίχος του αίσχους) και ενώνεται η Ανατολική με τη δυτική Γερμανία.

Ταυτόχρονα την ίδια δεκαετία διαμελίζεται η Γιουγκοσλαβία και δημιουργούνται τα ανεξάρτητα

.κράτη της Βοσνίας – Ερζεγοβίνης, της Κροατίας και των Σκοπίων. Χωρίζεται επίσης και η Τσεχοσλοβακία και δημιουργούνται τα κράτη Τσεχία και Σλοβακία.

Διαμελίστηκε επίσης η Σοβιετική Ένωση και δημιουργούνται τα κράτη Εσθονία, Λιθουανία, Γεωργία, Λετονία, Καζαχστάν, Ουκρανία, Λευκορωσία.

 

Η βία είναι κι αυτή μια έκφραση της ανθρώπινης συμπεριφοράς ή οποία σε μαζική έκταση, εκδηλώνεται με την ανοχή της εξουσίας και παίρνει εκρηκτικές διστάσεις όταν εκπορεύεται έμμεσα ή άμεσα από την ίδια την εξουσία.

Η ιστορία είναι αδιάψευστος μάρτυρας αυτού του συμπεράσματος.

 

 Δημοτικό διαμέρισμα Κοιλάδας

Έδρα Δήμου.

 

Επί τουρκοκρατίας το χωριό ονομάζονταν Ισκιουπλέρ. Η συνολική έκταση της πρώην κοινότητας ανέρχονταν σε 21.416 στρέμματα. Οι κάτοικοι σύμφωνα με την  απογραφή του  1991 ήταν 851. Στην απογραφή του 1981 οι κάτοικοι της Κοιλάδας ήταν 363, της Θυμαριάς 404, της κρεμαστής 141. Σύνολο κοινότητας 908 κάτοικοι. Στην απογραφή 1991 κάτοικοι της κοινότητας Κοιλάδας ήταν 839. Στην απογραφή του 2001 οι κάτοικοι ήταν 851.

Το έτος 1931 βρέθηκε στήλη με 18 στίχους , γεγονός που φανερώνει την ύπαρξη οικισμού κατά τους Μακεδονικούς χρόνους. Χρονολογείται το έτος 181 π.Χ « (Β)ασιλεύς Φίλιππος Αρχίππ(ωι χαίρ)ειν του δοθέντος  μοι υπομνήματος π(αρά των π)ερί Νικάνορα τον τετράρχην εκπέπομφά(σοι το αντίγραφο συνχωρώ ουν αυτοίς (την) Κο(ρ)ράγου (του) Περδίκκου των εγ Γρήιαι μετοίκων χώραν Ψιλήν,(ην)φ)ασιν είναι πλέθρα πεντήκοντα, έως αν συντελώσιν τας θυσίας ε(ν τώι Απ)ελλαίωι μηνί, και την επιστολήν Δε (αναγράψ)ας εχθες προ τα(ου) επιστασίου. Vac. (Έτου)ς β΄και μ΄, Αυδναίου (.) Βασιλεί Φιλίππωι τετράρχου και Θεοξένου (το)υ Κλειτίνου υπασπιστού και Βίλου του Νι(κά)νορος λοχαγού και των εν τήι πρωτολοχί(αι στρ)ατευομένων» Χ. Μακαρόνας, Α.Ε 1934/1935. Βρέθηκαν επίσης 38 κιβωτιόσχημοι παιδικοί τάφοι με κτερίσματα χάλκινα κοσμήματα και πήλινα χειροποίητα αγγεία αμαυρόχρωμης διακόσμησης της εποχής σιδήρου (1100 μέχρι τέλη 8^ου π.Χ αιώνα). Το χωριό επί τουρκοκρατίας ανήκε στην Τοπαρχία Μπουτζακίων. Ο Παναγιώτης Λιούφης στο βιβλίο του, η Ιστορία της Κοζάνης αναφέρει ότι μετά την άλωση της Νάουσας το 1822 και τον θάνατο του Ζαφειράκη και ενός υιού του Καρατάσου , Ο Γάτσος, ο Καρατάσος και άλλοι επαναστάτες μαζί με 500 άνδρες απεσύρθησαν στο Σέλι και από εκεί δια μέσου των χωριών του Εγρή –Μπουτζιάκ , πέρασαν τον Αλιάκμονα και κατηφόρισαν προς το Μεσολόγγι.

Οι πρόσφυγες που εγκαταστάθηκαν στο χωριό, ήταν από τις περιοχές του Πόντου, της Νικομήδειας  και της Ανατολικής Θράκης .

Μέχρι το 1937 οι πρόσφυγες εκκλησιάζονταν σε πρόχειρο κτίσμα. Το έτος εκείνο ξεκίνησαν την ανέγερση του ιερού ναού του Προφήτου Ηλία που αποπερατώθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1960. Στην Κοιλάδα υπάρχει και η ενορία της Θυμαριάς με τους οικισμούς Κρεμαστή και Αμυγδαλιά, με τον ενοριακό Ιερό ναό  της Γεννήσεως της Θεοτόκου που κτίστηκε το 1952-1955 επί Μητροπολίτου Κωνσταντίνου Πλατή, εφημερεύοντος του Χαράλαμπου Χαρτοματσίδη.

Οι πρόσφυγες που εγκαταστάθηκαν τα πρώτα χρόνια    στους οικισμούς της Κοιλάδας , ήρθαν από διάφορες περιοχές του  Πόντου , κυρίως την Τραπεζούντα, το Αδά-Παζάρ, περιοχές της Νικομήδειας,   την Ανατολική Θράκη και από την Πρώην Σοβιετική Ένωση.

 Οι Θράκες που διασκορπίστηκαν στα χωριά της περιοχής Μπουτζακίων, ήρθαν όλοι από το χωριό Πάνιδο της Ραιδεστού, πλην των προσφύγων που εγκαταστάθηκαν στο Δρέπανο.

………………………………………….Ο Πανιτσίδης Στάθης ήρθε στην Κοιλάδα το 1939 μαζί με τον παππού του Κωνσταντίνο και την χήρα μητέρα του Κυριακή. Είναι ετεροθαλής αδερφός του Κώστα Σανίδη. Ήρθε από το χωριό Σκεπόβσκι της περιοχής Κρασνοντάρ. Μεταναστευτικά ρεύματα από τον Ελληνισμό της Ρωσίας η Ελλάδα δέχτηκε το 1920, το 1939, το 1957, το 1965-1967 και από το 1988 ως και το 2001. Η περίοδος 1917 –1937 χαρακτηρίζεται η ευνοϊκότερη για τον Ελληνισμό της Ρωσίας. Υπάρχει μεγάλη ανάπτυξη του Ελληνοποντιακού πολιτισμού. Μετά όμως από το 1937 , εποχή της απόλυτης κυριαρχίας του Ιωσήφ Στάλιν, αρχίζουν οι διώξεις και οι μαζικές εκτοπίσεις του Ελληνισμού. Για τους πρόσφυγες αυτούς έγραψε ο πρόεδρος της Ε.Α.Π Χόουλαντ. « Οι πρόσφυγες του Καυκάσου προέρχονται από Πόντιους που μετανάστευσαν το 19^ο αιώνα στο Ρωσικό Καύκασο. Οι πρόσφυγες από την περιοχή του Καρς είναι ευρηματικοί, δραστήριοι, με ευέλικτο νου. Από την Τσάκα (Τυφλίδα) είναι λιγότερο εξελιγμένοι από τους άλλους….»

Οι διώξεις των ελλήνων στην Ρωσία περιγράφονται στο τέλος του κεφαλαίου αυτού.

…………………………………………………..

Ο Γ. Τρ. Βαφειάδης περιγράφει το Αελουτρουπί (= ηλίου τροπή, ηλιοτροπίου), το έθιμο του Κλήδονα, στις 23-24 Ιουνίου. Στην Ματσούκα το πρωί της 24 Ιουνίου, όταν ξεκινούσαν να πάνε στην εορτή του Αγίου Ιωάννη , στην μονή Βαζελώνος, ανέβαιναν σε ένα ύψωμα για να δουν πως «Κλώσκεται  ο ήλεν». «Ο κλήδονας ετελείται κατά τον ακόλουθον τρόπο. Την νύκτα της 23 Ιουνίου μέσα σε πήλινο δοχείο, ειδικώς στην Κρώμνην σε τζάπαν (=σκεύος μαύρο πήλινο όπου εψήνετο η φασολάδα ) έβαζε κάθε ανύπαντρη από ένα σημάδι, ως λ.χ. δακτυλίδι, σκουλαρίκι, βραχιόλι, και τα παρόμοια. Το δοχείον αυτό εδίδετο σε πρωτικάρ’ παιδίν (=σε πρωτότοκον ), το οποίον εγέμιζε νερό από εφτά διάφορα πηγάδια. Το νερό αυτό ελέγετο αμίλητον, διότι ο συλλέκτης του νερού δεν έπρεπε να μιλήσει σε κανένα καθ’ όλην την διαδρομήν. Την επομένην συνεκεντρώνοντο όλα τα κορίτσια, περιτριγύριζαν το δοχείο, το οποίον εκράτει μια παντρεμένη και έλεγε σε πρωτικάρ’ κορίτζ’, χάλα καλορίζικος και έβγαλ’ το ριζικό σ’. Η κοπέλα έβγαζε από το δοχείο ένα από τα σημάδια, καθ’ ην στιγμήν άλλη έλεγε έναν κοτσάκ’ (=ένα δίστιχο), ως επί το πλείστον εις την νεοελληνικήν, το οποίον αντιστοιχούσε στην κοπέλα της οποίας ήτο το εξεχθέν  σημάδι. Κατ’ αυτόν τον τρόπο έβγαζαν όλα τα σημάδια και ελέγοντο τα διάφορα δίστιχα, κατά σειράν γραμμένα ως επί το πλείστον σχετικά με έρωτα, αρραβώνα, γάμον, ταξίδι, στεναχώρια κ.λ.π. Υπήρχε και η πρόληψη, ότι η κοπέλα που θα συναντούσε τον πρώτο ανύπανδρο η θα άκουε ανδρικό όνομα, αυτός θα ήταν ο μέλλων σύζυγος της ή θα είχε το όνομα που πρωτάκουσε.  

Γράφει ο Ίωνας Δραγούμης στο «Όσοι Ζωντανοί». « Παραμονή του Αη – Γιαννιού του κλήδωνα τη νύχτα περπατούσα (Στην πόλη - Κωνσταντινούπολη), κι είδα φωτιές στα σοκάκια και τους ρωμαίικους μαχαλάδες και τα αγόρια να πηδούν από πάνω χωρίς να καίγονται. Τα κορίτσια θα περίμεναν το ξημέρωμα να δούνε τη θα βγάλει ο κλήδωνας για το ριζικό τους».

Στην περιοχή της Ματσούκας ο γάμος, αφού είχε  προηγηθεί το «Σημάδεμα» (αρραβώνας) άρχιζε από την Πέμπτη. Ξεκινούσε με το «λάλεμαν» (με την πρόσκληση δηλαδή στο γάμο). Οι συγγενείς του γαμπρού καλούνταν με πίτα εκ καθαρού σίτου οι Δε λοιποί καλεσμένοι με απλό κερί. Το βράδυ της Πέμπτης ζύμωναν τα ψωμιά. Τα «τρίγώνα» του γαμπρού και την πίτα της νύφης. Την ζύμη ετοίμαζαν δύο ελεύθερες κοπέλες ή «πρωτοστέφανες». Την Παρασκευή άρχιζε η ετοιμασία για την συγκέντρωση του απαραίτητου εξοπλισμού και των τροφίμων. Το Σάββατο άρχιζαν οι ετοιμασίες αφού μαζεύονταν οι συγγενείς του γαμπρού και της νύφης.Το βράδυ χάριζαν στη νύφη οι συγγενείς της και του γαμπρού χάριζαν την Κυριακή μετά το «στρούλισμα» (Στόλισμα) του γαμπρού. Την Κυριακή οι παρανυφάδες άρχιζαν να στολίζουν τη νύφη. Στο σπίτι του γαμπρού μαζεύονταν οι συγγενείς και ο κουμπάρος και άρχιζαν τους χορούς με τη λύρα, το νταούλι και το ζουρνά και άρχιζε και το στόλισμα του γαμπρού. Μετά άρχιζαν να δωρίζουν και ετοιμάζονταν για το «νυφέπαρμαν», δηλαδή για το πάρσιμο της νύφης. Έστρωναν τραπέζια για φαγητό για όσους θα αποτελούσαν το «οψίκ». Μόλις τελείωνε η διαδικασία ξεκινούσε ο πατέρας του γαμπρού με το δεξί και ακολουθούσαν οι υπόλοιποι. Μόλις φτάνανε στο σπίτι της νύφης ο γαμπρός έβγαζε το μαχαίρι του, σταύρωνε τρεις φορές τη στέγη και μετά κάρφωνε το μαχαίρι στο «απανωθύρι». Τότε εμφανίζονταν η πεθερά και έδινε το δώρο της στο γαμπρό. Μετά το άλλαγμα και το φόρισμα της νύφης, αν οι «οψικανοί» ήταν από μακρινό χωριό τραπεζώνονταν αμέσως και ύστερα άρχιζε η στέψη και η αναχώρηση. Έβγαιναν όλοι από το σπίτι και η νύφη με τη μητέρα της έστεκαν πάνω στο κατωθύρι και ο λυράρης έπαιζε το « Σήμερα μαύρος ουρανός, σήμερα μαύρη μέρα. Σήμερα χωρίουνταν μάνα και θυγατέρα» Όταν έφθαναν στο σπίτι του γαμπρού τους υποδέχονταν η πεθερά της νύφης η οποία χτυπούσε ένα καζάνι στο πόδι της νύφης. Αυτός ο χαλκός (το καζάνι) ήταν έκτοτε αναφαίρετο κτήμα της νύφης. Μετά άρχιζε το χάρισμα της νύφης και αμέσως μετά το «θήμιγμαν».

Δηλαδή καλούνταν να χορέψουν εφτά μονοστέφανα ζεύγη και ένας μονός, ενώ ο ιερέας θύμιαζε τους νεόνυμφους και τους χορευτές. Οι στίχοι που τραγουδιόνταν είχαν τον χαρακτηριστικό να αρχίζουν από το Α και να τελειώνουν με το Ω. Ήταν δηλαδή 24 στίχοι. Κάθε στίχος άρχιζε με το Α, β, γ, δ, κ.τ.λ. Κατόπιν………………………………………………………………………

Οι μαρτυρίες των ανθρώπων της περιοχής του Αδά –Παζάρ φανερώνουν ότι ο τόπος τους ήταν εύφορος και καρπερός. Άκαρπο δέντρο στα μέρη τους δεν υπήρχε. Τα καλαμπόκια γίνονταν τεράστια και έμοιαζαν με δάσος και αναγκάζονταν να τα προστατεύουν από τα αγριογούρουνα. Τα δάση τους πλούσια, φιλοξενούσαν αγριογούρουνα και αρκούδες.

Ο Σαγγάριος ήταν πολύ κοντά και το ψάρεμα ήταν κι αυτό μια από τις ενασχολήσεις τους .

Νερό κουβαλούσαν από τις βρύσες των χωριών με χάλκινες στάμνες. Φτιάχνανε «γιοχάδες» «μακαρίνα» «υβριστό» και «περέκια». Καλλιεργούσαν φασόλια, ντομάτες , λάχανα και φρούτα. Αρρώστιες, λένε οι μαρτυρίες , σπάνια τους βρίσκανε. Αν κάποιος σήκωνε πυρετό, τον βάζανε να ξαπλώσει σε λασπόνερο για κάμποση ώρα, ύστερα τον ξεπλένανε κι έπεφτε ο πυρετός. Τις έγκυες γυναίκες τις ξεγεννούσαν πρακτικές μαμές. Τις νηστείες τις κρατούσανε όλες, μικροί , μεγάλοι. Το Πάσχα τα αυγά τα βάφανε με μπογιά, αλλά πολλές φορές χρησιμοποιούσανε κι ένα χόρτο που το αποκαλούσαν «Οβόχορτον» ( Αυγόχορτο)

Οι Τούρκοι τους επισκέπτονταν μονάχα όταν ήταν να εισπράξουν τους φόρους. Κοιτούσαν τι έχει ο καθένας στα αμπάρια του και ανάλογα εισέπρατταν και τον φόρο. Ο Γάμος στα χωριά τους άρχιζε το Σάββατο και τελείωνε την Δευτέρα. Οι συγγενείς δώριζαν την Δευτέρα , πάνω στο ματωμένο σεντόνι. Η γυναίκα τότε δεν επιτρέπονταν να μιλάει, ακόμα και με τον «Νισιανλή» της, δηλαδή τον αρραβωνιαστικό της.

« Ύστερα ήρθε το μεγάλο το κακό» λέγανε οι γέροντες πρόσφυγες. « Χάσαμε τα σπίτια μας, το βιός μας, τα μέρη μας, την πατρίδα μας.» Βγάζανε έναν πικρό αναστεναγμό και συνέχιζαν. « Εμείς τουλάχιστον ζήσαμε. Άλλοι χάσανε την ίδια τους τη ζωή. Έτσι βρεθήκαμε σ’ αυτά τα μέρη και στήσαμε ξανά τη ζωή μας και το νοικοκυριό μας»

Οι νύχτες για όλους τους πρόσφυγες ήταν παγερές, ατέλειωτες και βαριές σαν μολύβι. Η φωτιά στο τζάκι αχόρταγε έκαιγε τα ξύλα και η μιζέρια τις ψυχές των προσφύγων. Σ’ ένα χειμώνα λυσσάρη, που βάραιναν τα σύννεφα, που θαρρείς κι ακουμπούσαν στη γη για να λιώσουν τους ανθρώπους. Ο πάγος κρυστάλλωνε ακόμα και στους τοίχους. Μήνες τότε κρατούσαν τα χιόνια. Όλα άσπρα, σαβανωμένα. Ακόμα και οι λέξεις που έβγαιναν παραπονεμένες, γίνονταν θαμποί σταλαχτίτες, κι η καρδιά πικρή, σαβανωμένη στην άσπρη σιωπή. Οι άταφοι νεκροί της ανατολής, το μνήμα που δεν του έθαψε, γίνηκε άγρια, οργίλα, άσβεστη μνήμη! Γύρω από το τζάκι μαζεμένοι διηγιόντουσαν τις μαύρες εκείνες μέρες του ξεριζωμού. Έλεγαν για την χωριανή τους, που στο δρόμο της προσφυγιάς, της πρόσταξαν  να πνίξει το μωρό της, για να μην τους προδώσει το κλάμα του στους τούρκους. Κι η μάνα έσφιξε τον τρυφερό λαιμό του αγγελουδιού της. Το έπνιξε και το παράτησε εκεί. Σαν ξεκίνησαν ξανά και μπήκαν στο δρόμο, δεν είχαν προχωρήσει πολύ και άκουσαν ξανά το κλάμα του. Προφανώς το παιδί είχε μάλλον λιποθυμήσει και είχε συνέλθει. Την έστειλαν τότε να το αποτελειώσει! Τι τρομερό κατηγορητήριο για την αποχαλίνωση του κακού που φέρνουν οι πόλεμοι!

Μέρες περίμεναν, νηστικοί, ταλαιπωρημένοι, φοβισμένοι, γιομάτοι ερωτηματικά και ανασφάλεια. «πού θα πάμε;» «πως θα ζήσουμε;»

Χιλιάδες άνθρωποι άφησαν την στερνή τους πνοή στους δρόμους της Ανατολής. Άνθρωποι που γλίτωσαν από το χέρι το φονικό, πέθαιναν από τις κακουχίες, την πείνα  τις αρρώστιες, τον φόβο, τον πανικό και την λύπη, την λύπη που γεννούσε την μελαγχολία.

Οι Άγιοι δεν προλάβαιναν , σε εκείνον τον χαλασμό, να μαζεύουν εικόνες και πτώματα!Όσοι δολοφονούνταν τότε πήγαιναν στον παράδεισο. Όχι μόνο γιατί ήταν τα πιο αθώα θύματα, αλλά γιατί η κόλαση δεν υπήρχε. Ξεγέλασαν τους αγγέλους οι σατανάδες και την μετέφεραν στη γη και την άπλωσαν πάνω στην Ανατολία και σκέπασαν μ’ αυτήν τους χριστιανικούς πληθυσμούς. Παντού καιροφυλακτούσε ο θάνατος. Εκτελέσεις, δίκες, δολοφονίες, αρρώστια , πείνα , εξορίες, εξευτελισμοί, ταπεινώσεις , βιασμοί. Χιλιάδες οι νεκροί που έδωσαν την ζωή τους για να σωθούν, όσοι σώθηκαν, οι μάρτυρες. Αυτοί που θα τους ιστορίσουν!! Το χιόνι έπεφτε ασταμάτητα όλο το χειμώνα και κάθε πρωί οι πρόσφυγες, ντυμένοι τα βαριά τους ρούχα και με τα φτυάρια στα χέρια, άνοιγαν μονοπάτια για να πάνε τα παιδιά σχολείο, να πάνε στα μαντριά τους και στις αποθήκες τους. Κι αν τύχαινε να πεθάνει κάποιος, μαζεύονταν όλοι οι πρόσφυγες να ανοίξουν δρόμο μέχρι τα νεκροταφεία για να κηδέψουν τον πρόσφυγα χωριανό τους.

Πρώτος πρόεδρος στην κοιλάδα ήταν ο Κων/νος Ελεζίδης. Η Κίσσα μέχρι το 1944 υπάγονταν στο Καπνοχώρι διοικητικά και ενοριακά στην Κοιλάδα, ενώ ο οικισμός Τεκές και Χατζιανλή υπάγονταν στην Κοιλάδα. Μετά το 1944 η Κίσσα και όλοι οι ενδιάμεσοι οικισμοί απετέλεσαν την ενιαία κοινότητα Κοιλάδας.

Στην Κοιλάδα νερό πόσιμο δεν υπήρχε και οι κάτοικοι προμηθεύονταν το νερό από τις βρύσες που υπήρχαν στον κάμπο. Η απόσταση, ειδικά για τους κατοίκους της Κίσσας ήταν μία ώρα να πάνε και μία να γυρίσουν. Η τοποθεσία ήταν γνωστή σαν «ΚΑΒΑΚ». Καβάκ οι πρόσφυγες αποκαλούσαν το δέντρο λεύκη. Ήταν πηγάδι βάθους περίπου 20 μέτρων. Το άλλο πηγάδι οι Πόντιοι το ονόμαζαν «Κρεμαστόν Πεάδ». Δηλαδή κρεμαστό πηγάδι. Το πηγάδι αυτό στέρεψε το 1930. Ο πρόεδρος της ΕΑΠ Χόουλαντ αναφέρει για τα προβλήματα του νερού εκείνη την περίοδο. «..στην περιοχή της Κοζάνης επί παραδείγματι οι τούρκοι κουβαλούσαν ανέκαθεν νερό με τα υποζύγια από μακρινές πηγές.  Την πρακτική αυτή αναγκάστηκαν να εφαρμόσουν και οι πρόσφυγες. Μέχρι και το 1925 βλέπαμε κάθε βράδυ μακριές σειρές από υποζύγια να οδεύουν προς την κοντινότερη πηγή , που σε αρκετές περιπτώσεις βρισκόταν πολλά χιλιόμετρα μακριά». Η συστηματική και μόνιμη ύδρευση της κοινότητας έγινε το 1930, με νερό που μεταφέρθηκε με αγωγό, από την περιοχή της Ζωοδόχου Πηγής. Ο χειμώνας στο υψίπεδο αυτό ήταν εξαιρετικά βαρύς. Το ύψος του χιονιού ξεπερνούσε το ένα μέτρο και δεν έλιωνε ποτέ σε όλη την διάρκεια του χειμώνα. Κρατούσε μέχρι και το Μάρτιο μήνα, αφού και τότε η χιονόπτωση , στο μήνα αυτό ήταν συνήθης……………………………………………………………………………………………………………

Ο ήλιος έκαιγε και ο πρόσφυγας θέριζε. Η γυναίκα τα έκανε δεμάτια και τα παιδιά τα μάζευαν και τα έκαναν στοίβες. Η ίδια πάντα ρυθμική κίνηση από όλους. Κάπου-κάπου το χέρι υψώνονταν κι έφτανε μέχρι το μέτωπο για να σκουπίσει τον ιδρώτα που εξατμίζονταν πριν ακόμα πέσει στο χώμα!

Όταν δεν είχαν δουλειές του χωραφιού, πήγαιναν στην λίμνη , βάλτος ήτανε, για να κόψουν καλάμια που τα χρειάζονταν για να σκεπάσουν αποθήκες, υπόστεγα, μαντριά ή για να τα πουλήσουν για να εξοικονομήσουν έστω και «μια δραχμή!». Χαμένος  χρόνος δεν υπήρχε για τους πρόσφυγες. Ειδικά για τις γυναίκες.

Συχνά ανέβαιναν  στο βουνό να κόψουν και να φέρουν ξύλα για το χειμώνα, που ήταν μακρύς και βαρύς. Ύστερα πάλι είχαν και τα ζώα που ήθελαν τάισμα, πότισμα, καθάρισμα, άρμεγμα.

Έτσι κυλούσαν τα χρόνια. Τις Κυριακές μαζεύονταν οι Θράκες στην αυλή κάποιας γειτόνισσας και αναπολούσαν τα χρόνια στην πατρίδα.

Λέγανε για τα αμπέλια τους τα καρπερά και τα σταφύλια τα πεντανόστιμα. Για τα πεπόνια και τα καρπούζια που μοσχομύριζαν. « Ιδώ ούλα ξνά κι άνουστα είναι»

Οι θράκες το άτονο ι και ου το κόβανε. Το άτονο όμικρον το μετατρέπανε σε ου και το άτονο έψιλον το μετέτρεπαν σε γιώτα. (σκυλί=σκλί, πουλί=πλί, ο λόγος = Ου λόγους, θέλετε= θέλιτι)

Λέγανε για τα ψάρια της θάλασσας, της θάλασσας του Μαρμαρά. (Εκεί όπου η Ελληνική μυθολογία τοποθετεί τις σειρήνες, που συμβολίζουν τις ομορφιές της θάλασσας). Ψαρότοπος ήταν το χωριό τους. «Τι ψαρομεζέδες φτιάχναμε και τι ψαρόσουπες! Εδώ μόνο σαρδέλες φέρνουν κι αυτές νταγκιασμένες». Άλλες πάλι λέγανε για τα γλυκά του κουταλιού, για τις πίτες, τις στριφτόπιτες, τις γλυκές με καρύδια κι αμύγδαλα, τους κουραμπιέδες, κουσκούς, νισεστέ, τραχανά, πλιγούρι. « Κι εκείνο το εκμέκ κανταίφ που το έφτιαχναν οι αρβανιτάδες και το έφερναν οι άντρες μας από το κάστρο!». Κι ύστερα πάλι για τα προξενιά και τα προικοσύμφωνα. Μεταξωτά που έπαιρναν από το Ίντερνε και την Προύσα. Για τις ονομαστικές γιορτές, που γίνονταν μεγάλες ετοιμασίες. Για το κρύο που έκανε κι εκεί το χειμώνα. Φυσούσε ο θρακιάς. Το καλοκαίρι πάλι είχε ζέστα, αλλά φυσούσε ο μπάτης και από το δεκαπενταύγουστο άρχιζαν τα μελτέμια και δρόσιζε. Εδώ το χιόνι φτάνει στο ένα μέτρο κι από το Σόροβιτς (σημερινό Αμύνταιο) και το Σινάτσκο ,έρχεται ένας λυσσάρης ντεληβοριάς που κρυσταλλώνει ακόμα και τα χνώτα.  Την Πασκαλιά στην πατρίδα χαλνούσε ο κόσμος σαν ο παπάς έλεγε τον «καλό το λόγο». Οι θράκες αναφερόμενοι στον «καλό το λόγο» εννοούσαν το  «Χριστός Ανέστη».

Τα φώτα πάλι κατέβαινε όλο το χωριό στο γιαλό να δούνε το σταυρό που έριχνε ο παπάς στη θάλασσα και τα παλικάρια να ρίχνονται μέσα να πιάσουν το σταυρό και να γυρίσουν τα σπίτια, να δούνε και στα κλεφτά καμιά κοπελιά! Ύστερα άρχιζαν πάλι να λένε τα προβλήματα του τόπου εδώ. Που πάνε για ξύλα στο βουνό και τους πιάνει ο δασάρχης και τους παίρνει και τα ξύλα και το τσεκούρι. Κι άντε να πας στο δικαστήριο. «Δεν σε φτάνει ούτε το σαμάρι κι ούτε το γομάρι!». Η Ελονοσία πάλι τυραννάει πολύ κόσμο από τη θέρμη και τη σπλήνα.

Ο γιατρός ο Στεφανίδης, εκείνος ο πονόψυχος άνθρωπος, ειδοποίησε όλον τον κόσμο να βράζουν το νερό, για να μην πάθουν τύφο. « Όλο γήλαμο και σκουλήκια πίνουμε!»

«Όλοι λίγο πολύ κάνουμε στριφτό και καπνίζουμε, είπε κάποιος. Ούτε τσιγάρα δεν μπορούμε να αγοράσουμε. Κι αυτό το στριφτό όμως εδώ το λένε λαθραίο και το κυνηγάνε. Πόσες φορές ήρθε αυτός ο σταθμάρχης με την τσιτωμένη κοιλιά στο καφενείο και μας έκανε σωματική έρευνα! Πόσοι πιάστηκαν με ταμπακέρα και τσιγαρόχαρτα και πήγαν μέσα!»

Πηγή Τριαντάφυλλος Παπαζώης. Υποστράτηγος Ε.Α «ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΠΑΝΙΟ»

Οι πρόσφυγες πόντιοι μαζεύονταν ή στα καφενεία ή σε κάποιο αλώνι και με τη λύρα το έριχναν στο χορό και στο τραγούδι. Στις  γιορτές μαζεύονταν όλοι οι πρόσφυγες. Λυράρηδες ήταν αρκετοί. Ο Σκεντέρτς, ο Σαμάτς, ο Κωτίδης απόστολος του Παρασκευά, ο Γίκας τη Λεοντάρ’ , ο Γιάννες τη Λαζάρ’, ο Ανέστης τη Μεντεσιά.

Τη Μεγάλη Εβδομάδα τη γιόρταζαν οι πρόσφυγες και στη νέα τους πατρίδα με κατάνυξη. Κάθε βράδυ της Μεγάλης βδομάδας, σε όλα τα χωριά του σημερινού Δήμου, γίνονταν το αδιαχώρητο στις εκκλησίες. Τη Μεγάλη Πέμπτη οι γυναίκες ξημέρωναν τον νεκρό Ιησού, λέγοντας τραγούδια πένθιμα, μοιρολόγια. «Σήμερον μαύρος ουρανός, σήμερον μαύρη μέρα.» Τη Μεγάλη Παρασκευή, δημιουργούνταν δυο και τρεις ομάδες ή και περισσότερες, οι οποίες έψαλαν εναλλάξ την «Ζωή εν τάφω» και το «Άξιον εστί». Η Ανάσταση γινόταν τα μεσάνυχτα του Σαββάτου και η Δευτερανάσταση την Κυριακή το μεσημέρι. Μόνο οι άρρωστοι απουσίαζαν τότε από την Ανάσταση!

 Τα παλικάρια έφυγαν για το μέτωπο. Κάποια όμως δεν γύρισαν πίσω. Κι έμειναν πίσω μάνες χαροκαμένες, γυναίκες χήρες και παιδιά ορφανά.

Γράφει ο ποιητής για το αίμα που χύνεται σε τέτοιες στιγμές, «σπάσαν οι φλέβες του ουρανού» ,όχι δεν ήταν οι φλέβες του ουρανού. Ήταν οι φλέβες της ανθρωπιάς που σπάσανε από το άδικο και τη βία.  Μόνο την ανώνυμη χαροκαμένη μάνα δεν γνωρίζει η εξουσία, την ανώνυμη χήρα και τα ορφανά. Αυτήν την περήφανη μάνα που δεν ντρόπιασε ποτέ την τιμή της, για να τα αναθρέψει και να τα μεγαλώσει, αλλά με την υπομονή της, την καρτερικότητα, τις στερήσεις και τον αγώνα της ντρόπιασε το σύστημα που φάνηκε πολύ μικρό απέναντι σ’ αυτές τις μεγάλες και περήφανες μάνες. Να τι γράφει στο Ημερολόγιο Πολέμου ο Αργύρης Μπαλατσού. « Συνάντησα γυναίκες που κουβαλούσαν πυρομαχικά. Μία ήτο 88 ετών. Μία μου είπε κλείδωσε το μικρό σε μια καλύβα για να βοηθήσει τον στρατό. Το βράδυ είδα μια γριούλα να κρατά δύο μικρά και η μητέρα τους ζύμωνε ψωμί για το στρατό με το φως δύο κεριών που είχε μέσα σε ένα ποτήρι. Τα χιόνια, ο πάγος, το τρομερό κρύο, δεν φαίνονταν να τις τρόμαζε. Όλες γεμάτες χαρά ήθελαν να προσφέρουν στον στρατό ότι δεν μπορούσαν τα μεταγωγικά. Αλήθεια γυναίκες θαύμα. Τι διαφορά με τις πόλεις!

Η ανασυγκρότηση της χώρας άρχισε να πραγματοποιείται σταθερά από τα μέσα της δεκαετίας του 1950. Το 1952 ο υπουργός Συντονισμού Καρτάλης Γεώργιος δηλώνει δημόσια ότι 10 βιομηχανίες είχαν απορρόφηση το 60% των πιστώσεων που δόθηκαν στην Ελλάδα σε εφαρμογή του Σχεδίου Marshall. Με τη συμφωνία της Γιάλτας η Ελλάδα εντάχθηκε στη σφαίρα επιρροής της Αγγλίας. Με το Δόγμα όμως Τρούμαν και το σχέδιο Μάρσαλ η Αμερική μπήκε δυναμικά στο χώρο της Ευρώπης. Το σχέδιο Μάρσαλ ήταν η υλοποίηση του Δόγματος Τρούμαν. Την απόφαση δηλαδή του Προέδρου της Αμερικής να ενισχύσει οικονομικά και στρατιωτικά τις χώρες που ανήκαν στην σφαίρα επιρροής της. Μάρσαλ ονομάστηκε επειδή εισηγητής του προγράμματος ήταν ο υπουργός εξωτερικών της Αμερικής Τζώρτζ Μάρσαλ.

………………………………………………….. Σχεδόν κάθε προσφυγική οικογένεια είχε στην αυλή του σπιτιού φούρνο, για να ψήνουν τα ψωμιά τους. Οι Θράκες δεν χρησιμοποιούσαν τον φούρνο. Έψηναν τα ψωμιά τους στις παραδοσιακές «Γάστρες».

Τα χρόνια εκείνα υπήρχαν πολλοί πλανόδιοι μικροπωλητές οι οποίοι όργωναν τα χωριά και διαλαλούσαν την πραμάτεια τους. Σύνηθες φαινόμενο της εποχής ήταν και οι «αρκουδιάρηδες». Περιφέρονταν στα χωριά μαζί με την αρκούδα και ένα ντέφι κάνοντας επιδείξεις με την αρκούδα « Πως κοιμάται ο γέρος με τη γριά;» και ξάπλωνε η αρκούδα κάτω. Πολλές φορές όσοι είχαν πρόβλημα μέσης, ζητούσαν από το αφεντικό της αρκούδας, να την βάλει επάνω τους και να τους πατήσει τη μέση! Οι γύφτοι που κατασκήνωναν περιοδικά έξω από τα χωριά, αμολούσαν τις γυναίκες τους στις γειτονιές οι οποίες προκαλούσαν τις γυναίκες και ιδιαίτερα τις ανύπαντρες λέγοντας. « Έλα να σου πω το μοίρα σου , να σου πω το ριζικό σου»

…………………………………..

 Ο Θεοδωρίδης Γιώργος κατέλαβε την πρώτη θέση στα 100 Μέτρα στο πανευρωπαϊκό πρωτάθλημα, στα τέλη της δεκαετίας του 1990.

Βουλευτής για πολλά χρόνια και ο Ρούλης Κοκελίδης με το κόμμα του ΠΑΣΟΚ, εξακολουθεί να πολιτεύεται. Η εκκλησία του προφήτη Ηλία βρίσκεται στο κέντρο του χωριού και εορτάζει στις 20 Ιουλίου. Ολόκληρο το συγκρότημα της Κοιλάδας είναι αραιοκατοικημένο και χωρισμένο σε μικρούς μαχαλάδες. Η Κοιλάδα βρίσκεται στο 18^ο χιλιόμετρο επί της εθνικής οδού Κοζάνης –Θεσσαλονίκης σε υψόμετρο 670 μέτρων και η Κίσσα σε απόσταση 21 χιλιομέτρων σε υψόμετρο 680 μέτρων.

Η περιοχή του Σαριγκιόλ με την ονομασία Ξεροπήγαδο Κοιλάδας έχει χαρακτηριστεί κηρυγμένος αρχαιολογικός χώρος  καθώς και ο προϊστορικός οικισμός Κρεμαστής Κοιλάδας και ο Ελληνιστικός οικισμός στο όρος Σκοπός Κοιλάδας.

 

Δημοτικό Διαμέρισμα Πολυμύλου

 
Επί Τουρκοκρατίας το χωριό ονομάζονταν Χάδοβα. Βρίσκεται επί της Εθνικής οδού Κοζάνης –Θεσσαλονίκης σε απόσταση 30 χιλιομέτρων από την Πόλη της Κοζάνης. Πανοραμική άποψη του Πολυμύλου το 2001

 

 Η Ζωοδόχος Πηγή που ανήκει στον Πολύμυλο είναι το άκρο των ορίων όχι μόνο του δήμου Ελλησπόντου αλλά και του Νομού Κοζάνης. Η έκτασή του ήταν 57.402 στέμματα και οι κάτοικοί του σύμφωνα με την τελευταία απογραφή του 1991 ήταν 776. Ο Γουναρόπουλος αναφέρει στο περιοδικό «Πανδώρα», ότι οι το 1872 κατοικούσαν 20 οικογένειες Τούρκων.

Στην απογραφή του 1920 καταγράφηκαν 220 οικογένειες με 868 κατοίκους. Το 1928 καταγράφηκαν 381 κάτοικοι. 4 οικογένειες Θρακών, 11 Μικρασιατών και 72 Ποντίων. Η διανομή κλήρου έγινε το διάστημα 1931-1936 με 2.384 στρέμματα. Η διανομή οικοπέδων  έγινε το 1953 και διανεμήθηκαν  συνολικά 218 στρέμματα. Στην απογραφή του 1981 οι κάτοικοι ήταν 537. Στην απογραφή του 1991, ως δήμος Πολυμύλου, οι κάτοικοι ήταν 850. Στην απογραφή του 2001 οι κάτοικοι ήταν 631. Μια σημαντική μείωση του πληθυσμού, σε σχέση με το 1991. Αρχαιολογικά ευρήματα βρέθηκαν στην παραποτάμια περιοχή ,  ένα λίθινο εργαλείο και ένα ψηφιδωτό δάπεδο αμελέτητο και αχρονολόγητο. Στην περιοχή της Ζωοδόχου πηγής υπάρχει μικρό σπήλαιο, με φυσικό, λιθωματικό διάκοσμο από σταλακτίτες και σταλαγμίτες, αναξιοποίητο και ανεξερεύνητο. Το μεγαλύτερο κομμάτι καταστράφηκε το 1955 κατά την διάνοιξη του δρόμου προς τις μαθητικές κατασκηνώσεις.

 Στον  Πολύμυλο, την περίοδο της εγκατάστασης των προσφύγων, υπήρχε έδρα Επιστασίας . Παλαιότερα λόγω της μοναδικής εξόδου και εισόδου στο Νομό Κοζάνης  λειτουργούσε και χάνι. Η μετονομασία του χωριού σε Πολύμυλος  πάρθηκε από τους πολλούς  νερόμυλους που υπήρχαν στο υψίπεδο ανάμεσα του χωριού και της ζωοδόχου πηγής. Μαρτυρίες αναφέρουν ότι από την Ζωοδόχο Πηγή ως τον Πολύμυλο υπήρχαν δεκαπέντε τουρκικοί νερόμυλοι «χαμαιλέτε». Το νερό περνούσε μέσα από ένα μεγάλο αυλάκι, το «πέντ’» και οδηγούνταν σ’ ένα κατάλληλο μέρος, ώστε το πέσιμό του να είναι όσο το δυνατό ισχυρότερο, για να δίνει μεγαλύτερη κίνηση στις μυλόπετρες. Το νερό έπεφτε σε ένα σωλήνα ,που έμοιαζε με χωνί και λεγόταν «ολούχ΄». Ο σωλήνας αυτός ήταν ξύλινος και το κάτω μέρος του στένευε καταλήγοντας σ΄ ένα επιστόμιο, το «τσιμπόν». Απ’ αυτό έβγαινε το νερό με μεγαλύτερη πίεση και πέφτοντας πάνω στα φτερά της ατράκτου την κινούσε περιστροφικά, και αυτή με τη σειρά της κινούσε την μυλόπετρα. Στην χαμαιλέτε υπήρχαν και άλλα δύο εξαρτήματα. Το «τιγκ’» και το «σαλαπάτ’.»

Ο ιερός ναός του Αγίου Γεωργίου κτίστηκε το 1935 επί Μητροπολίτου Ιωακείμ, εφημερεύοντος του Παύλου Ταιγανίδη. Αποπερατώθηκε το 1960.

Στο χωριό εγκαταστάθηκαν μετά την ανταλλαγή πρόσφυγες από τον Πόντο και την Ανατολική Θράκη. Ο Πολύμυλος είναι από τα ελάχιστα χωριά του σημερινού δήμου Ελλησπόντου, όπου δεν εγκαταστάθηκε ούτε μία οικογένεια από την Περιοχή του Αδά-παζάρ της Νικομήδειας.

………………………………………………………………….

Οι πρόσφυγες έφεραν μαζί τους και τις παραδοσιακές και διαχρονικές ερμηνείες που διαιωνίζονταν από γενιά σε γενιά. Για κάθε φαινόμενο, φυσικό ή ανθρώπινο υπήρχαν  οι ερμηνείες και οι επεξηγήσεις.

Όταν «αρκουδεύει» κάποιο παιδί μέσα στο σπίτι, επισκέπτης θα έρθει στο σπίτι. Όταν φτερνίζεται κάποιος, σημαίνει πως κάποιος τον θυμήθηκε. Μόλις φωνάζουν «παρώρας» (πριν την ώρα τους) οι πετεινοί ,θα χαλάσει ο καιρός.

Το βράδυ δεν είναι καλό να κοιτάει κανείς την αϊνάν (καθρέφτης).

Όταν φεύγει κάποιος από το σπίτι δεν πρέπει από πίσω του να σκουπίσουν.

Το ψωμί δεν είναι καλό να το τοποθετούν ανάσκελα.

Ο σκύλος όταν «ουρνέται» (υλακτεί) κακό νέο φέρνει.

Ένα είδος φαγητού, από αυτά που παρασκεύαζαν οι Πόντιοι ήταν και το «πιπιλομάζελον». Χυλός (μαλέζ) που γίνονταν από καλαμποκίσιο αλεύρι και κολοκυθόσπορο. Συνηθίζονταν σε περιόδους νηστειών. Φτιάχνανε επίσης τα «πισία». Πλατιές και μεγάλες τηγανίτες.

Από τα γαλακτομικά προϊόντα ξεχώριζε για τη νοστιμιά του η «πουλαμά». Πρόβειο φθινοπωρινό, παχύ γάλα. Γνωστή είναι η φράση στους πρόσφυγες «άμον πουλαμάν» για να υποδηλώσουν τη νοστιμιά.

Πρώτοι δάσκαλοι στο χωριό ήταν ο Τριανταφυλλίδης Ιωάννης και ο Ταρνανίδης Ιωάννης.

Επί τουρκοκρατίας υπήρχαν περίπου δέκα πέντε νερόμυλοι. Τα πρώτα χρόνια τα δούλεψαν οι πρόσφυγες αλλά λόγω έλλειψης νερού, σιγά-σιγά τα εγκατέλειψαν. Από τα νερά της Ζωοδόχου πηγής πότιζαν οι πρόσφυγες τους μπαχτσέδες που είχαν στα σπίτια τους. Υδρονομέας ήταν ο Κικίδης Δημήτριος  γνωστός ως «Τάνταρος». Η ύδρευση κατ’ οίκον έγινε το 1968 επί επταετίας καθώς και ο εξηλεκτρισμός του χωριού με πρόεδρο το Μελίδη Βασίλειο.

Πρακτική Μαμή στα χρόνια εκείνα τα δύσκολα ήταν η Κικίδου Κυριακή (Τανταρίνα)

Η Ελευθεριάδου Ευδοξία ήταν για τις αρρώστιες, τα χτυπήματα και τα κοψίματα.

Εποχή άφησε για το ξεμάτιασμα (Βασκανία) η Νατσαρίδου Ανατολή. Αυτή που ήξερε να ξεματιάζει, «να γητεύ» ,έλεγε κάποια λόγια μέσα της, ένα είδος εξορκισμού του κακού ματιού. Η μάθηση αυτών των λόγων γίνονταν μόνο από άντρα σε γυναίκα ή αντίστροφα, χωρίς αλόγιστη όμως διασπορά για να μην χάσει το «γήτεμαν» τη δύναμή του. Εκείνα τα χρόνια, σε οποιαδήποτε κακοαδιαθεσία του παιδιού, τα φορτώνονταν οι γιαγιές και τρέχανε στην «ξεματιάστα!» Η Τσελικίδου Αντιγόνη ήταν ειδική για το «Πάτεμαν». Όταν το παιδί αργούσε να περπατήσει, έλεγαν ότι το παιδί «πατήθηκε». Δηλαδή κάποιο κακό πνεύμα δεν το αφήνει να περπατίσει.Ο Καλιανίδης Ιωάννης ήταν πρακτικός ορθοπεδικός και τον ακολούθησε ο εγγονός του Κώστας Καλιανίδης ο οποίος ασκούσε την πρακτική του τεχνική τουλάχιστον μέχρι το 2001. Αν  πονούσαν τα νεφρά κάποιου, βράζανε αγριάδα και του έδιναν να πιει το ζουμί της. Τα «τσιούμας» ή «μούτσας», δηλαδή τις λειχήνες, τις σημάδευαν , οι ειδικοί, γύρω – γύρω με μελάνι και έγραφαν πάνω στην επιφάνεια διάφορα σύμβολα, προφέροντας ταυτόχρονα μερικά τροπάρια, ξόρκια. Αυτή η διαδικασία γίνονταν στο τέλος του φεγγαριού. Στην 26^η με 27^η μέρα του φεγγαριού. Αν ένα παιδάκι δεν μιλούσε, το πήγαιναν πρωί- πρωί στην εκκλησία, πριν ανοίξει ο παπάς την πόρτα της, έβαζε το κλειδί στο στόμα του παιδιού, κι έπειτα άνοιγε μ’ εκείνο την πόρτα της εκκλησίας. Όταν κάποιον τον δάγκωνε σκύλος, τότε έπαιρναν τρίχες από τον ίδιο το σκύλο και τις τοποθετούσαν πάνω στην δαγκωματιά………………………………………………

Βέβαια στους πόντιους ίσχυε το «πρώτα ο Θεός και μετά ο γιατρός»

Ως ιατρικά όργανα είχαν την «κελπετή»(τανάλια), δια την εξαγωγή δοντιών.

Το «γουδίν» δια την παρασκευή αλοιφών.

Το «κιρεμίτ»(τεμάχιο οπτής πλίνθου) το οποίο αφού ζέσταιναν τοποθετούσαν στο σημείο του κοιλιακού πόνου. Τις βεντούζες τις χρησιμοποιούσαν για την αποθεραπεία κρυωμάτων.

Λίθοι θεραπευτικοί. Το «πανζεχίρ» Ήταν λίθος, το οποίο εύρισκαν στο στομάχι ή σε άλλο σημείο των εντοσθίων αγελάδας κατά την σφαγή. Το έτριβαν με αιχμηρό αντικείμενο μέχρι να γίνει σκόνη και αφού το έριχναν σε νερό το έδιναν στο ασθενή να το πιει. Θεωρούνταν φάρμακο για όλες τις ασθένειες. Κάθε φορά που ανακάλυπταν το πανζεχίρ το έβαζαν σε φιάλη γεμάτη με νερό για να το χρησιμοποιήσουν σε έκτακτες περιστάσεις.

Για την απορρόφηση του ακαθάρτου αίματος χρησιμοποιούσαν τα «σιλίκια»(βδέλλες). Για την ρινορραγία χρησιμοποιούσαν ξύδι κάτω από τις μασχάλες και σφίξιμο του αριστερού χεριού μ’ ένα πανί. Για την αιμορραγία που προέρχονταν από τραύμα αιχμηρού αντικειμένου χρησιμοποιούσαν φύλλα καπνού που τοποθετούσαν πάνω στο σημείο του τραύματος. Για τον πονόδοντο χρησιμοποιούσαν ούζο, αλάτι και σκόρδο. Για τον πονοκέφαλο χρησιμοποιούσαν τεμάχια πατάτας, στα οποία έριχναν αλάτι και τα τοποθετούσαν στο κεφάλι του ασθενή.

Το 1936 (Επί Μεταξά) απαλλοτριώθηκαν περίπου 10.000 στρέμματα που κατείχαν οι Σαρακατσαναίοι της Θεσσαλίας . Δύο αλυσοφόρα οχήματα όργωσαν την έκταση και την διαμόρφωσαν και διανεμήθηκε  στους κατοίκους του Πολυμύλου οι οποίοι την χρησιμοποίησαν για την καλλιέργεια της πατάτας.

……………………………………………………………..

Πολλά από τα παιδιά που γεννιόντουσαν πέθαιναν δίχως οι άνθρωποι να ξέρουν το γιατί! Ανύπαρκτη παντελώς η ιατρική μέριμνα και φροντίδα. Τα γιατροσόφια της γιαγιάς δεν μπορούσαν να εξημερώσουν τον άγριο θάνατο που χτυπούσε ανελέητα τα ανυπεράσπιστα κοπάδια της προσφυγιάς και των παιδιών τους. Η «θέρμη» ( έτσι ονόμαζαν την άγνωστη αρρώστια που προξενούσε πυρετό και που δεν ήταν άλλη από την ελονοσία) δεν έπεφτε με τις κρύες κομπρέσες και τους εξορκισμούς. Ο ιδρώτας, το αίμα, οι στερήσεις, οι θυσίες, οι φιλότιμες προσπάθειες, το δέσιμο της ψυχής και της ζωής δεν μπόρεσαν να αλλάξουν τη φτώχια και τη μιζέρια. Τα σπίτια γιομάτα καημούς και προβλήματα και πολύ φτώχια………………………………………. Η λύρα, σήμα κατατεθέν των Ποντίων μοιρολογάει ακόμα. Δουλευτάδες οι πρόσφυγες μα και χορευτάδες . Τον πόνο τον κάνανε χορό και το θάνατο τραγούδι. Φυλή που τρέφει στα σπλάχνα της τις ανθρώπινες αξίες δεν σβείνει ποτέ. Ο σοφός Κομφούκιος είπε: « Δείξτε μου πως χορεύει ένας λαός και θα σας πω αν ο πολιτισμός του είναι άρρωστος ή υγιής». Στον κύκλο που σχηματίζουν οι πόντιοι, όλοι χορεύουν με την ίδια ένταση, από τον πρώτο που οδηγεί το χορό μέχρι τον τελευταίο. Πρωτοχορευτής με την έννοια του πρωταγωνιστή, που ξεχωρίζει με φιγούρες και τσακίσματα δεν υπάρχει. Κανείς δεν μπορεί να δώσει παραγγελία στους οργανοπαίχτες να του παίξουν ένα ειδικό σκοπό για να χορέψει πρώτος, όπως το συνηθίζουν σε άλλα μέρη. Εδώ κανείς δεν «σολάρει»  Όλοι μετέχουν εξίσου.  Η πειθαρχημένη ομάδα των χορευτών κινείται ομοιόμορφα επιβεβαιώνοντας και στη χαρά της την αίσθηση του ατομικού μερίσματος στην κάθε κοινή προσπάθεια. Ο καθένας φέρει ίδιο βάρος ευθύνης, όπως ακριβώς σε ένα πλήρωμα πλοίου σε καιρό καταιγίδας.  Το λάθος του τρίτου ή η ελάχιστη καθυστέρηση του έκτου θα επηρεάσουν άμεσα το συνολικό αποτέλεσμα. Οι πόντιοι αντιμετώπιζαν τον χορό όπως και την καθημερινή ζωή, όπου όλο το χωριό φέρει την ευθύνη για την επιβίωση της κοινότητας. Κανένας δεν ακολουθεί, κανείς δεν προπορεύεται. Με την πάροδο όμως του χρόνου και με τον τρόπο ζωής που τους επιβλήθηκε από την κεντρική εξουσία, αυτή η κοινή προσπάθεια, το δέσιμο , η συνοχή, ατόνησαν και επεκράτησε η ατομίκευση, δηλαδή το «σολάρισμα». Παρατηρείται και στο χορούς αυτό το φαινόμενο. Ο Καθένας στην προσπάθεια του να ξεχωρίσει χρησιμοποιεί δικές του επινοήσεις αλλοιώνοντας όχι μόνο το όλο θέαμα αλλά χαλώντας και την αρμονία του συνόλου.  Αυτό παρατηρείται και στις κοινωνικές δραστηριότητες. Η ατομισμός επιβλήθηκε σαν κανόνας. Όλοι δρουν ατομικά και ξέχωρα προσπαθώντας να κερδίσουν περισσότερα, ακόμα και σε βάρος του κοινωνικού συνόλου. Είναι ένα γενικός κανόνας στον σημερινό ελληνικό χώρο. Στους πόντιους όμως υπάρχει μια διαφορά ένεκα των παραδοσιακών της καταβολών και γνωρισμάτων. Σε δύσκολες και τραγικές στιγμές δεν παραμένει αδιάφορος και ψυχρός αλλά μετέχει όχι τυπικά αλλά ουσιαστικά.

«Ο χορευτικός κύκλος είναι μικρός. Η Πολυπληθής ομάδα δεν απλώνεται, έμαθε να χορεύει μαζεμένη, γιατί το ψυχρό κλίμα του πόντου και οι καλοκαιρινές βροχές, αλλά ακόμα και οι απαραίτητες προφυλάξεις τον καιρό της τουρκοκρατίας, δεν επέτρεπαν πολλά υπαίθρια πανηγύρια και οι περισσότερες γιορτές γίνονταν σε κλειστούς χώρους. Οι κύκλοι μπορεί να πλήθαιναν αλλά δεν επεκτείνονταν. Από τον καιρό του πρώτου αποικισμού οι οικιστές έμαθαν να υποτάσσουν και να υποτάσσονται στους περιορισμένους χώρους. Χούφτες – χούφτες λιγοστής γης ανάμεσα στους βράχους, ίσα- ίσα ένα άπλωμα για να φτιαχτεί το αλώνι, ένα ξέφωτο μέσα στα ελατόδεντρα για να σταθούν τα ζώα να φορτωθούν τα ξύλα. Λιγοστές απλωσιές προσέφερε η γη του πόντου. Η γεωγραφική αναπαράσταση της περιορισμένης άπλας στον σφιχτοκλεισμένο κύκλο των χορευτών  φέρνει για άλλη μια φορά κοντά το παρελθόν και το παρόν. Όσο θα ανοίγει ο χορευτικός κύκλος θα ξεμακραίνει το βίωμα της πατρικής γης.» Μαριάνα Κορομηλά.

Στον αθλητικό τομέα δημιούργησε την ποδοσφαιρική ομάδα ΔΑΦΝΗ η οποία αγωνίστηκε στο Ερασιτεχνικό πρωτάθλημα της Α΄ Κατηγορίας και στην δεκαετία του 1990 αγωνίστηκε στην Δ΄ Εθνική Κατηγορία. Τα χρώματά της είναι πράσινο- άσπρο.

Το 1990 γένεται η συνένωση της κοινότητας Πολυμύλου με την Αυγή και δημιουργούν το δήμο Πολυμύλου μαζί με τους οικισμούς Αγίων Θεοδώρων και Λεβέντη. Πρώτος δήμαρχος εξελέγη ο Ταρνανίδης Ιωάννης και στην συνέχεια ο Θεοδωρίδης Νικόλαος μέχρι που ο δήμος Πολυμύλου συμπεριελήφθη στο νεοσύστατο δήμο Ελλησπόντου.
Στο Λεβέντη υπάρχει ο Ναός του Τιμίου Σταυρού και κτίστηκε στη δεκαετία του 1980 επί Μητροπολίτου Διονυσίου και επιτρόπων του χωριού Ταρνανίδη Κωνσταντίνου και Λουτρίδη Χαρίλαου. Μόνιμος κάτοικος ο Σταύρος Ξανθόπουλος. Ο Λεβέντης σήμερα είναι τόπος πλέον αναψυχής και διακοπών για όσους έχουν κτίσει εκεί τα εξοχικά τους.

Ο Πολύμυλος είναι το ακραίο όριο της Δυτικής Μακεδονίας. Μετά την Ζωοδόχο πηγή αρχίζουν τα όρια της Κεντρικής Μακεδονίας.

Σήμερα 2001 ο Πολύμυλος έχει δημοτικό σχολείο και νηπιαγωγείο. Λειτουργεί ο Γεωργικός συνεταιρισμός και ο Αθλητικός Σύλλογος «Δάφνη». Το γήπεδο ανασκευάζεται και γίνεται πλέον με «χόρτο». Λειτουργούν τρία καφενεία, καφετέρια –πιτσαρία και μίνι μάρκετ. Διαθέτει επίσης Ταξί – Αγοραίο. Πολλά καταστήματα υπάρχουν στην τοποθεσία ζωοδόχου πηγής.

Οι κατασκηνώσεις στην Ζωοδόχο πηγή. Παροπλισμένες για χρόνια άρχισαν να λειτουργού, αφού ανακαινίστηκαν, το 2000.

Ψησταριές και ταβέρνες κυρίως αλλά και πλανόδιοι μικροπωλητές.

Η Εγνατία όμως οδός που κατασκευάζεται θα περιορίσει σίγουρα την κίνηση των οχημάτων από το μοναδικό πέρασμα της ζωοδόχου, αφού η καινούργια οδός θα περνάει πολύ χαμηλά, κοντά από τον ποταμό Αλιάκμονα.

Η κατασκευή αυτή δημιούργησε κάποια προβλήματα στους κατοίκους του Πολυμύλου αφού το εργοτάξιο είναι πολύ κοντά στο χωριό και επί πλέον τα οχήματα διασχίζουν τους δρόμους του χωριού. Οι κάτοικοι της κοινότητας θα μπορούσαν να επωφεληθούν τα μέγιστα από την ανάδοχο κατασκευαστική εταιρία του έργου, αλλά δεν εκμεταλλεύτηκαν, όπως συμβαίνει πάντοτε, αυτήν την ευκαιρία.

Στο κέντρο του χωριού βρίσκεται ο ιερός ναός του Αγίου Γεωργίου. Νότια του γήπεδο βρίσκονται μερικά σπίτια τα οποία αποτελούν έναν «μαχαλά». Έξω από το χωριό, στην βόρεια πλευρά, διέρχεται ο εθνικός δρόμος Κοζάνης Θεσσαλονίκης, που αμέσως μετά τον Πολύμυλο αρχίζει η δύσκολη ανάβαση της Καστανιάς. «Τα καγκέλια της Καστανιάς» λέγανε οι παλαιοί πρόσφυγες. Οι στροφές της Καστανιάς δηλαδή. Έξω από το χωριό, στην δυτική πλευρά και επί της εθνικής οδού , αρκετοί κάτοικοι έχουν στήσει παράγκες και πουλάνε τα αγροτικά τους προϊόντα, κυρίως πατάτες.

Στο Δ.Δ Πολυμύλου γίνεται εκμετάλλευση μαρμάρου από τους Μελίδη Ευστάθιο, τους αδελφούς Κοσμίδη και την Εταιρία «Μπέρκου», ο ίδιος μάλιστα σκοτώθηκε στο λατομείο από ατύχημα το 2001.

Χαρακτηριστικό δείγμα της ποντιακής γλώσσας ήταν και οι μήνες του χρόνου. Τον Ιανουάριο τον αποκαλούσαν Καλαντάρτς, από τα κάλαντα που εψάλοντο. Οι αρχαίοι Μακεδόνες τον αποκαλούσαν Περίτιο και οι αρχαίοι Αθηναίοι Γαμηλίωνα. Τον Φεβρουάριο τον αποκαλούσαν Κούντουρο, λόγω της κοντής ουράς του, δηλαδή είχε λιψές ημέρες, 28. Οι αρχαίοι Μακεδόνες τον αποκαλούσαν Δύστρο και οι Αθηναίοι Ανθηστεριώνα.. Τον Μάρτιο τον έλεγαν Μάρτς, απλά έγινε σύπτηξη του ονόματος, όπως και στον Απρίλιο, τον αποκαλούσαν Απρίλτς. Οι αρχαίοι Μακεδόνες τον Μάρτιο το αποκαλούσαν Ξαντικό και οι Αθηναίοι Ελαφηβολιών. Τον Απρίλιο αποκαλούσαν οι Μακεδόνες Αρτεμίσιο και οι Αθηναίοι Μουνυχιών. Τον Μάιο οι πόντιοι τον έλεγαν Καλομηνά, ο καλός μήνας δηλαδή. Οι αρχαίοι Μακεδόνες τον αποκαλούσαν Δέσιο και οι αρχαίοι Αθηναίοι Θαργηλιών. Τον Ιούνιο οι πόντιοι τον ονόμαζαν Κερασινό, μήνα των κερασιών. Οι Μακεδόνες τον αποκαλούσαν Πάνεμο και οι Αθηναίοι Σκιροφοριώνα. Τον Ιούλιο οι πόντιοι τον αποκαλούσαν Χορτοθέρ, ενώ οι Μακεδόνες τον αποκαλούσαν Λώο και οι Αθηναίοι Εκατομβιών. Ο Αυγουστος δεν είχε διαφορά στους πόντιους, ενώ οι αρχαίοι Μακεδόνες τον αποκαλούσαν Γορπιαίο και οι αρχαίοι Αθηναίοι Μεταγειτνιών. Τον Σεπτέμβριο οι πόντιοι τον ονόμαζαν Σταυρίτες, από την εορτή του Τιμίου Σταυρού. Οι Μακεδόνες τον αποκαλούσαν Υπερβερεταίο και οι Αθηναίοι Βοηδρομιών. Τον Οκτώβριοι οι πόντιοι τον έλεγαν Τρυγομηνά, ήταν ο μήνας του τρύγου. Οι μακεδόνες τον αποκαλούσαν Δίο και οι Αθηναίοι Πυανεψιών. Τον Νοέμβριο τον αποκαλούσαν οι πόντιοι Αεργίτες, προφανώς από το άεργος που σήμαινε ο μήνας της ανάπαυλας, του καθισιού. Οι Μακεδόνες τον αποκαλούσαν Απελλαίο και οι Αθηναίοι Μεμακτηριών. Τον Δεκέμβριο οι πόντιοι τον αποκαλούσαν Χριστιανάτς, από την εορτή του Χριστού και των Χριστουγγένων. Οι αρχαίοι Μακεδόνες τον αποκαλούσαν  Αυδηναίο και οι αρχαίοι Αθηναίοι Ποσειδιώνα.

Ο Πολύμυλος βρίσκεται στο 29^ο χιλιόμετρο επί της εθνικής οδού Κοζάνης –Θεσσαλονίκης σε υψόμετρο 870 μέτρων.  Ο Λεβέντης βρίσκεται στο 28^ο χιλιόμετρο της ιδίας οδού σε υψόμετρο 800 μέτρων. Η ζωοδόχος πηγή βρίσκεται στο 36^ο χιλιόμετρο σε υψόμετρο 1300 μέτρων.

Είναι μια ειδυλλιακή τοποθεσία η οποία έχει καταστεί σημείο και χώρος στάθμευσης των ταξιδιωτών από Κοζάνη ή προς Κοζάνη με πληθώρα καταστημάτων, κυρίως με εστιατόρια, ταβέρνες και ψησταριές. Φημίζεται δε για το καθαρό και κρύο νερό της.

Δεν είναι όμως μόνο χώρος στάθμευσης και ξεκούρασης. Είναι και χώρος προσκυνήματος, αφού εκεί βρίσκεται η εκκλησία της ζωοδόχου πηγής.

Εκεί βρίσκονται και οι εγκαταστάσεις των κατασκηνώσεων της κοινότητας Πολυμύλου και σήμερα του Δήμου Ελλησπόντου. Κατασκηνώσεις που λειτούργησαν κάποια χρόνια, αλλά τις τελευταίες δεκαετίες ήταν εγκαταλειμμένες. Σήμερα γίνονται προσπάθειες βελτίωσης των εγκαταστάσεων και αξιοποίησής τους.

Αριστερά της Ζωοδόχου Πηγής βρίσκεται ο οικισμός της Αγίας Παρασκευής. Είναι ο οικισμός των Σαρακατσαναίων.

 

ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ -  ΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΤΩΝ ΕΞΙ

Πριν την δικτατορία του Μεταξά ξέσπασε κίνημα για τη βίαιη κατάληψη της εξουσίας από την Βενιζελική παράταξη, στις 2 Μαρτίου 1935. Εναντίων των κινηματιών εκστράτευσε ο Γ. Κονδύλης. Στις 10 Μαρτίου όλα είχαν τελειώσει. Το κίνημα απέτυχε. Ακολούθησαν οι δίκες. Στις 5 Απριλίου εκτελείται ο Ίλαρχος Στέλιος Βολάνης. Στις 22 Απριλίου εκτελούνται ο υποστράτηγος Κοιμήσης και ο γηραιός αντιστράτηγος (Αρχηγός στρατιάς της Μ. Ασίας) Α. Παπούλας, ο οποίος ήταν και ο βασικός μάρτυρας κατηγορίας στην δίκη και καταδίκη των Έξη. Η «δίκη των έξι» κράτησε  15 ημέρες. Πρόεδρος της ανακριτικής επιτροπής ήταν ο Θ. Πάγκαλος, ο μετέπειτα δικτάτορας.

Μια ιστορική περίοδος γεμάτη σκιές

Η κατηγορία είναι για εσχάτη προδοσία. Η απόφαση σχεδιασμένη. Πολλές προσωπικότητες προσπάθησαν παρασκηνιακά να αποτρέψουν αυτήν την μελανή στιγμή. Ο στρατηγός Δαγκλής, ο Θεμιστοκλής Σοφούλης, ο Γεώργιος Καφαντάρης, ο Αλέξανδρος Διομήδης και Παπαναστασίου. Οι Πάγκαλος, Οθωναίος, Κονδύλης Χατζηκυριάκος επιθυμούν διακαώς την καταδίκη. Η πολιτική κυβέρνηση του Κροκιδά παραιτείται. Οι άγγλοι πιέζουν να μην δικαστούν. Οι Πάγκαλος & Οθωναίος επισπεύδουν την δίκη. Ο Πάγκαλος με την βοήθεια του συνταγματάρχη τότε Κονδύλη και του πλοίαρχου Χατζηκυριάκου οργανώνουν συγκέντρωση 350 κατώτερων αξιωματικών με ομιλητή το λοχαγό Αντρέα Κατσαράκη, ο οποίος τους καλεί να εισβάλουν βίαια στην αίθουσα του στρατοδικείου και να εκτελέσουν επί τόπου τους «προδότες». Με την παρέμβαση του υποφρούραρχου της βουλής ( η δίκη γίνονταν σε έναν διαμορφωμένο χώρο της βουλής) ταγματάρχη Λ. Σπάη κι έγγραφη εντολή του Πλαστήρα οι συγκεντρωμένοι διαλύονται. Τρίτη δεκαπέντε Νοεμβρίου 1922 ώρα 2.30 το πρωί. Οι στρατοδίκες συσκέπτονται επί 6 ώρες. Συμφωνούν για το θάνατο του Χατζανέστη, διαφωνούν για τους άλλους. Ο Πάγκαλος μπαίνει στο γραφείο που συσκέπτονται και τους λεει. « Τελειώστε. Υπάρχει σοβαρός λόγος. Είναι ανάγκη να λάβετε ομόφωνη απόφαση. Ώρα 5 το πρωί. Ο Πάγκαλος μπαίνει για δεύτερη φορά στην αίθουσα. Ο Οθωναίος του λεει ότι υπάρχει καταδικαστική πλειοψηφία που δεν είναι όμως «παμψηφεί». Ώρα 6.15. Ο πάγκαλος πετυχαίνει ομοφωνία και στις 6.30 ο Οθωναίος ανακοινώνει την απόφαση. Ώρα 7.30 και το στρατιωτικό απόσπασμα παίρνει από την κλινική τον ήδη ασθενή Γούναρη με 39.6 πυρετό, αφού ο γιατρός του , του κάνει καρδιοτονωτική ένεση και φεύγει αφού γράψει την διαθήκη του. Πηγή Χ. Νεράτζης. Έτσι περιγράφει τις τελευταίες στιγμές.

«Ώρα 11 το πρωί. Οι κατάδικοι επιβιβάζονται σε δύο αυτοκίνητα που χάνονται στην οδό Μεσογείων. Η εκτέλεση θα γίνει στο ύψος που είναι σήμερα το πεντάγωνο. Διοικητής του αποσπάσματος είναι ο ταγματάρχης Τρύφωνας. Θεατές, άρρωστοι και γιατροί από τη «Σωτηρία», ένας διάκος, τρεις τσομπάνηδες, ο Κώστας Αθάνατος (φανατικός φίλος του Πλαστήρα) κι άλλοι δημοσιογράφοι, ο θεατρικός συγγραφέας Παντελής Χορν και πολλοί άλλοι ανώνυμοι. Στην θέα των καταδίκων ο αθάνατος «σπάει», κλαίει. Ο επαναστατικός επίτροπος Γρηγοριάδης του λέει αυστηρά. « Τι κάνεις έτσι τώρα, αφού εσύ συνετέλεσες σ’ αυτό που γίνεται» κι εκείνος του απαντά. «Τότε ήταν υπεύθυνοι πολιτικοί. Τώρα είναι άνθρωποι». Ώρα 11.25 το πρωί. Οι κατάδικοι τοποθετούνται στη γραμμή. Ο ανθυπολοχαγός Λίνος δίνει το « Επί σκοπόν!» και μετά το «Πυρ!».

Στις εκλογές του 1935 ο Κυβερνητικός συνασπισμός του Τσαλδάρη –Κονδύλη παίρνει το 65,04%. Η εθνοσυνέλευση από την οποία απουσίαζε η αντιπολίτευση, λόγω αποχής από τις εκλογές, ψήφισε την κατάργηση της δημοκρατίας και προκήρυξε δημοψήφισμα. Την 25^η Νοεμβρίου ο Βασιλεύς Γεώργιος αποβιβαζόταν στις Αττικές ακτές. Πηγή Τάσος Βουρνάς.

Στις 13 Απριλίου 1936 πεθαίνει ο Ελευθέριος Βενιζέλος. Κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει ότι υπήρξε η μεγαλύτερη πολιτική φυσιογνωμία της εποχής του.

Τον Αύγουστο του 1936 ο Μεταξάς παίρνει ψήφο εμπιστοσύνης. Αρχίζουν οι διώξεις και οι εξορίες όλων των αντιφρονούντων. Αλλά μόνο ο πολιτικός Καφαντάρης κάνει δημόσια καταγγελία στο λαό με προκήρυξη, πριν εξοριστεί.

ΜΕΤΕΜΦΥΛΙΑΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ

 Το στρατόπεδο συγκέντρωσης κομμουνιστών στρατιωτών αναπτύχθηκε κατά την διάρκεια της δεύτερης κυβέρνησης του Θ. Σοφούλη. Ο αναγκαστικός νόμος 509/1947 με τον οποίο διαλύθηκαν το Κομμουνιστικό κόμμα, το ΕΑΜ και άλλες αριστερές οργανώσεις, κηρώθηκαν με τα ψηφίσματα ΜΗ και ΞΑ, επί κυβερνήσεως Σοφούλη όπως και ο αναγκαστικός νόμος 516/1948 «περί ελέγχου νομιμοφροσύνης των δημοσίων υπαλλήλων…» με το ΜΘ ψήφισμα της βουλής. Η ίδια κυβέρνηση βρίσκονταν στην εξουσία όταν καταδικάστηκαν σε θάνατο, στη δίκη του Ναυτικού 40 κατηγορούμενοι, 20-5-1948 από τους οποίους εκτελέστηκαν οι 20 25-6-1948. Στην δίκη και εκτέλεση των Μπελογιάννη, Μπάτση, Καλούμενου και Αργυριάδη στην κυβέρνηση βρίσκονταν ο Ν. Πλαστήρας, καθώς και στη δίκη των αεροπόρων.

Νίκος Μπελογιάννης, όρθιος. Εκτελέστηκε το Μάρτιο του 1952

Τα σκληρά μέτρα για την πάταξη της «κομμουνιστικής απειλής» συνέχισαν και οι επόμενες κυβερνήσεις των συντηρητικών Παπάγου και Καραμανλή. Επί Καραμανλή, με νομοθετικό διάταγμα το 1955 χορηγήθηκε αμνηστία στα αδικήματα για τα οποία είχαν καταδικαστεί οι αεροπόροι και έκλεισε το στρατόπεδο του Αγίου Ευστρατίου. Ο νόμος όμως περί νομιμοφροσύνης εξακολουθούσε να είναι σε ισχύ και να εφαρμόζεται.

Στην κρίσιμη περίοδο 1941-1944 στις κυβερνήσεις της Μέσης Ανατολής διετέλεσαν διαδοχικά οι Εμμ. Τσουδερός, Σοφ. Βενιζέλος και Γ. Παπανδρέου, ο οποίος και ηγήθηκε της κυβέρνησης της απελευθέρωσης. Το 1945 ήταν ο Πλαστήρας, Π. Βούλγαρης, Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός, Π. Κανελόπουλος, Θ. Σοφούλης 1945 –1946. Κ. Τσαλδάρης 1946 – 1947 & Δ. Μάξιμος, Θ. Σοφούλης 1947-1949. Α. Διομήδης 1949-1950. Σοφ. Βενιζέλος 1950, Ν. Πλαστήρας 1950, Σοφ. Βενιζέλος 1950-1951, Ν. Πλαστήρας 1951-1952.

Η περίοδος του Α΄ παγκοσμίου πολέμου έφερε πολλές αλλαγές στο παγκόσμιο σκηνικό. Το 1945 Ιδρύθηκε ο ΟΗΕ (Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών) με συμμετοχή 50 κρατών και έδρα την Νέα Υόρκη. Στην υπηρεσία του ΟΗΕ ανήκει και η ειρηνευτική δύναμη.(Κυανόκρανοι)

Το 1946 ενσωματώθηκαν τα Δωδεκάνησα με την Ελλάδα.

Το 1949 ιδρύεται η Δυτική αμυντική συμμαχία ΝΑΤΟ (Βόρειο Ατλαντικό σύμφωνο)

Το 1950 έγινε Παν - Κύπριο  δημοψήφισμα για την έκφραση της θέλησης του Κυπριακού λαού και το 95,7 % ψήφισε υπέρ της Ένωσης με την Ελλάδα.

Οι Άγγλοι όμως αντέδρασαν και από την 1η Απριλίου άρχισε ο ένοπλος αγώνας εναντίον των Άγγλων από την ΕΟΚΑ με αρχηγό τον συνταγματάρχη Γ. Γρίβα που είχε το ψευδώνυμο «Διγενής».Το 1953 στις 9 Μαρτίου συλλαμβάνεται και εξορίζεται στις Σεϋχέλλες ο Αρχιεπίσκοπος Κύπρου Μακάριος ο οποίος επανήλθε στην Κύπρο το 1959 και στις εκλογές  που ακολούθησαν, εκλέχτηκε πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας με αντιπρόεδρο τον τουρκοκύπριο Κιουτσούκ.

Πολλά νέα παλικάρια, που μόνο το στεφάνι του έρωτα θα ταίριαζε στα κεφάλια τους, κάποιοι πέρασαν θηλιά στο λαιμό τους και έκοψαν βίαια και πρόωρα την ζωή τους. Οι άγγλοι κατακτητές του νησιού, που τον αγώνα του λαού για την ανεξαρτησία του και την ελευθερία του τον βάφτισαν «αντίσταση κατά νόμιμης αρχής»!!

Παιδιά των ιδανικών που αργότερα το αίμα τους κάποιοι το έκαναν συναλλαγή και το παζάρεψαν και κάποιοι άλλοι βίασαν την δημοκρατία για την οποία εκείνοι αγωνίστηκαν και έδωσαν τη ζωή τους.

Την 1^η Μαρτίου 1959 δήλωνε ο Μακάριος.

«Νυξ αιώνων παραχωρεί την θέσην της εις το γλυκό φως της ημέρας και αθανάτου από τα βάθη της ιστορίας μας αναδύεται το μέγα μήνυμα ΝΕΝΙΚΕΙΚΑΜΕΝ»

Στα μέσα της δεκαετίας του 1950 για πρώτη φορά γυναίκα τοποθετείται σε υπουργείο και χρίζεται υπουργός. Ήταν η  Λίνα Τσαλδάρη που τοποθετήθηκε υπουργός Κοινωνικής Πρόνοιας στην κυβέρνηση της ΕΡΕ ( Εθνική Ριζοσπαστική Ένωση) του Καραμανλή.

Το 1958 η ΕΔΑ εκλέγει 79 βουλευτές.

16 Αυγούστου 1960 εγκαθιδρύθηκε η Κυπριακή Δημοκρατία

Το 1950 ιδρύεται η ΔΕΗ (Δημόσια Επιχείρηση Ηλεκτρισμού)

Το 1951 ιδρύεται το ΙΚΥ (Ίδρυμα Κρατικών Υποτροφιών) και λειτουργούν φοιτητικές στέγες σε Αθήνα –Θεσσαλονίκη.

Το 1955 Ιδρύεται η Πολυτεχνική σχολή Θεσσαλονίκης, και το 1964 το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων και Πατρών.

Το 1958 ιδρύεται το Εθνικό ίδρυμα Ερευνών.

Το 1962 ιδρύεται το Κέντρο Πυρηνικών Ερευνών «Δημόκριτος»

Το 1961 οι έλληνες φοιτητές στο εξωτερικό ήταν 9.200. Το 1971 14.900. Το 1981 35.800 και  το 1984 37.200.

 

Δημοτικό διαμέρισμα Ρυακίου

Επί τουρκοκρατίας το χωριό ονομάζονταν Μορανλή. Μορανλή στα τουρκικά σημαίνει αυτός που ήρθε από το Μοριά. Τέτοια μετατόπιση πληθυσμιακή,παρατηρήθηκε το 1571 μετά την ήττα των τούρκων στην Ναυμαχία της Ναυπάκτου, από τις χριστιανικές δυνάμεις με αρχηγό των Don Juan d’ Austria.

Η συνολική έκταση της πρώην κοινότητας ήταν 18.149 στρέμματα. Οι κάτοικοι σύμφωνα με την τελευταία απογραφή του 2001 ήταν 356.  Στην Απογραφή του 1923 μετρήθηκαν   470 κάτοικοι σε σύνολο 72 οικογενειών. Το 1928 οι κάτοικοι ήταν  463 , με 24 οικογένειες Θρακιωτών, 5 Μικρασιατών και 88 ποντιακών..Στην απογραφή του 1991 οι κάτοικοι ήταν 385. Στην απογραφή του 2001 οι κάτοικοι ήταν 356. Η Διανομή κλήρου  έγινε το 1926 με 4.982 στρέμματα . Οικόπεδα  διανεμήθηκαν το 1976 με 723 στρέμματα. Το χωριό έχει ως εκκλησία τον ιερό ναό της Κοιμήσεως της Θεοτόκου .

Σαν τουρκοχώρι ανήκε στην τοπαρχία του Εγρί-Μπουτζάκ. Τα χωριά του Εγρί-Μπουτζάκ ήταν 30. Μεταξύ αυτών ήταν το Ισλαμλί (Κοίλα) και το  Ιλισλί (Οινόη).

Αρχαιολογικά ευρήματα στην περιοχή Ρυακίου βρέθηκαν ,  ένα χάλκινο κράνος Ιλλυρικού τύπου και νομίσματα Αλεξανδρινής εποχής. Μια αναθηματική επιγραφή αφιερωμένη στον Κυναγίδα Ηρακλή από την Ηδονή του Αμύντα ως ευχαριστήριο για την απελευθέρωσή της από την δουλεία και μια μαρμάρινη επιτύμβια ανάγλυφη στήλη με παραστάσεις 1^ου – 2^ου αιώνα με μισοκατεστραμένη επιγραφή. - -α ήρωες Κρ- - . Αμμία  Νε  Κρατεύου  Αμύντου.

Η ονομασία του χωριού πάρθηκε από τους πολλούς χείμαρρους, ρυάκια, που το διασχίζουν.

Οι πρόσφυγες που εγκαταστάθηκαν στο Ρυάκιο ήρθαν από τον Πόντο και την Ανατολική Θράκη.

Στο Ρυάκιο, όπως και στον Τετράλοφο και στον Πολύμυλο δεν εγκαταστάθηκαν πρόσφυγες από τα χωριά του Αδά-Παζάρ. Οι πρόσφυγες που εγκαταστάθηκαν στο Ρυάκιο ήρθαν από τις περιοχές της Τραπεζούντας και της Ανατολικής Θράκης.

………………………………………………Οι πρόσφυγες , μετά την περιπλάνησή τους σε προσφυγικούς καταυλισμούς και μετακινήσεις από τόπο σε τόπο, μέχρι να βρουν ένα μέρος τουλάχιστον «την κεφαλήν κλίνει» βρέθηκαν στο Ρυάκιο. Οι λόγοι που οι περισσότεροι πρόσφυγες εγκαταστάθηκαν στα χωριά που εκκένωσαν οι Τούρκοι ήταν βασικά δύο. Ο πρώτος, για να βρουν ένα σίγουρο κατάλυμα και ο δεύτερος να έχουν γη για να καλλιεργήσουν για να επιβιώσουν. Πρώτος στόχος ήταν να καλλιεργήσουν τη γη και δεύτερος, σχεδόν ταυτόχρονος να επιδιορθώσουν τις κατοικίες που βρήκανε και διέμεναν. Θα έπρεπε όμως πρώτα να υποβληθούν και τα απαραίτητα παραστατικά για την ανταλλάξιμη περιουσία.

……………………………………… Ο τρισχιλιόχρονος ελληνισμός πάγωσε. Πέρασε πολλά δεινά, φοβόταν , είχε ανασφάλειες, όλα ήταν ρευστά πάντα. Αυτό όμως δεν το περίμεναν. Δεν το πίστευαν. Δεν ήθελαν να το πιστέψουν. Αγαπούσαν τη γη τους. Εκεί γεννήθηκαν. Εκείνο το φως πρωτοείδαν , εκείνο το χώμα περπάτησαν, εκεί ζυμώθηκε και σφυρηλατήθηκε η ζωή τους. Εκεί οι προγονικοί τάφοι. Εκεί οι βαθιές τους οι ρίζες. Πώς να ξεριζωθούν, χωρίς ο πόνος να μην ραγίσει την ψυχή τους.

Έθαψαν στις αυλές ότι θεωρούσαν πολύτιμο, με την ελπίδα να τα ξεθάψουν , όταν θα περνούσε αυτή η μπόρα και θα ξαναγυρνούσαν και πάλι στον τόπο τους. Με τα μικρά παιδιά στις αγκαλιές μπήκαν στους δρόμους της προσφυγιάς. Σε κάθε βήμα το βλέμμα γυρνούσε πίσω, θαρρείς και κάποιος τους φώναζε. Όλα είχαν φωνή. Όλα μιλούσαν, τους αποχαιρετούσαν. Έχετε γεια…έχετε γεια…έχετε γεια….έχετε γειαααααααα.

Αυτός ο πόνος της χαμένης πατρίδας, τους έκανε να περιφρονήσουν τον θάνατο, και κατάφεραν να φτάσουν σώοι στην μητροπολιτική Ελλάδα. Όταν ο άνθρωπος αισθάνεται ότι χάνει ότι πιο πολύτιμο έχει, κι οι πρόσφυγες θεωρούσαν,την πατρίδα του και την ιστορία τους,δεν φοβαται τίποτα και κανέναν, με την έννοια ότι οι αντοχές δυναμώνουν και η ψυχή του αντιμετωπίζει ψύχραιμα και ατάραχα όλα τα εμπόδια και τα ξεπερνά ποιο εύκολα, απ’ ότι ότον τα έχει όλα και φοβάται μη χάσει κάτι από αυτά.

Τα δάκρυα πέτρωσαν , μαρμάρωσαν στη γη του Πόντου.

Αυτή η θύμηση της χαμένης πατρίδας ήταν πάντα μια μεγάλη ανοιχτή πληγή για την προσφυγιά. Μια πληγή που πονούσε και δεν ξεχνιόταν.

………………………………………………………………………….

Οι γιορτές και τα πανηγύρια ήταν οι κορυφαίες εκδηλώσεις των προσφύγων. Προσκύνημα και χορός αντάμωναν. Ένα κερί στη μνήμη του Αγίου και ύστερα χορός και σεργιάνι για να καταλαγιάσει και να ημερέψει η πίκρα κι ο πόνος. Η συμμετοχή του κόσμου ήταν απόλυτη και το βράδυ, όλοι στον χορό που διοργάνωνε το καφενείο του χωριού αδιάλειπτα, κάθε χρόνο.

Το Ρυάκιο έχει την εορτή της Παναγίας της Θεοτόκου και εορτάζει στις 15 Αυγούστου. Όμως την ίδια ημέρα εορτάζει και η Παναγία της Σουμελά, που ήταν και είναι επίκεντρο της συγκέντρωσης των απανταχού Ποντίων  και όχι μόνο. Το μοναστήρι της Παναγίας Σουμελά στον Πόντο το 2000.

 Μεγάλο πλήθος πιστών από διάφορα διαμερίσματα της χώρας , αλλά κυρίως του Ποντιακού στοιχείου, μαζεύονταν από την παραμονή της μεγαλόχαρης. 

Σε κοντινή απόσταση από όλα τα χωριά του σημερινού δήμου, η Παναγία του Σουμελά αποτελούσε πόλο έλξης στους πρόσφυγες του Πόντου. Η εικόνα της Παναγίας της Σουμελά είναι έργο του Ευαγγελιστή Λουκά. Λατρεύτηκε 1545 χρόνια στο ναό της Θεοτόκου στο όρος Μελά του Πόντου σε υψόμετρο 1320 μέτρων. Χτίστηκε το 386 στα χρόνια του Θεοδοσίου του Μεγάλου. Ιδρυτές οι εξ Αθηνών ασκητές Βαρνάβας και Σωφρόνιος. Στην Ελλάδα η εικόνα ήρθε το 1931 και παρέμεινε στο βυζαντινό μουσείο μέχρι το 1952. Την χρονιά εκείνη μεταφέρθηκε στην Μονή της Παναγίας Σουμελά, στην Καστανιά Ημαθίας, στα υψώματα του όρους Βέρμιου, σε μια εξαίσια τοποθεσία, σε απόσταση δύο χιλιομέτρων από τον κεντρικό οδικό άξονα Κοζάνης-Βέροιας.

Το Ρυάκιο ήταν κι αυτό μια μικρή κοινότητα ,αλλά λόγω της πολύ κοντινής απόστασης από το Άγιο Δημήτριο που ήταν Κεφαλοχώρι της περιοχής δεν έμοιαζε ξεκομμένο και απομονωμένο. Παρ’ όλα αυτά στην δεκαετία του 1960 και μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1970 είχε ερημώσει από νεολαία. Ελάχιστοι νέοι είχαν απομείνει στο χωριό. Οι δραστηριότητες της ΔΕΗ όμως στην περιοχή και οι απαλλοτριώσεις που άρχισαν, δημιούργησαν τις προϋποθέσεις εκείνες τις οποίες ο Σύλλογος πληττομένων εκμεταλλεύτηκε και διεκδίκησε σαν κοινότητα προσλήψεις στην ΔΕΗ από νέους της κοινότητας. Περισσότεροι από 15 νέοι «επαναπατρίστηκαν» αφού προσλήφθηκαν στη ΔΕΗ.

Στολίδι του Ρυακίου είναι το πάρκο του, γνωστό στην περιοχή και όχι μόνο, όπου γίνονται κάθε χρόνο πολιτιστικές

εκδηλώσεις και χοροί. Ο χορός ήταν πάντα βασικό στοιχείο του τρόπου ζωής των ποντίων. Η πρώτη αναφορά στους ποντιακούς χορούς γίνεται από τον Ξενοφώντα στην «Κάθοδο των Μυρίων» όπου περιγράφει το χορό των μαχαιριών.

Σε πολλά χωριά στο εσωτερικό του Πόντου οι κοπέλες σε ηλικία γάμου και οι νιόπαντρες δεν χόρευαν με άντρες σε δημόσιο χώρο γιατί αυτό θεωρούνταν ντροπή.  Εθεωρείτο άπρεπο να μπει παντρεμένη γυναίκα στο χορό με τον άντρα της και να της κρατάει κάποιος άλλος το χέρι.

Στον Ελλαδικό χώρο, μερικοί χοροί όπως το κότσαρι, η Σερανίτσα, η Λετσίνα έχασαν τον τοπικό τους χαρακτήρα και χορεύτηκαν από όλους τους Πόντιους, ενώ οι χοροί Τάμσαρα, Τίταρε, Εταιρε, Ανεφορίτσα, διατήρησαν την ιδιαιτερότητά τους.

Παλαιότερα οι χοροί μαθαίνονταν από την προσπάθεια και μόνο του κάθε νέου ενώ σήμερα οι ποντιακοί χοροί διδάσκονται σε όλους τους συλλόγους από τους χοροδιδασκάλους, όπως και η εκμάθηση του οργάνου της ποντιακής λύρας. Στην περιοχή ανάμεσα Ρυακίου και Τετραλόφου, βρέθηκε μάρμαρο «Όνυχας» αλλά δεν έγινε η εξόρυξή του λόγω των μικρών αποθεμάτων που εντοπίστηκαν.

Στις παρυφές του Βέρμιου, στις περιοχές Ρυακίου και Αγίου Δημητρίου υπάρχουν στρώματα γρανίτου. Σήμερα στο Ρυάκιο λειτουργεί στο χώρο του Πάρκου ψησταριά, υπάρχει ένα καφενείο και δύο παντοπωλεία. Οι μαθητές του Ρυακίου ,δημοτικού και νηπιαγωγείου από την δεκαετία του 1990,πηγαίνουν στο σχολικό συγκρότημα του Αγίου Δημητρίου. Το Ρυάκιο βρίσκεται σε απόσταση 21^ος χιλιομέτρου από την πόλη της Κοζάνης και σε υψόμετρο 760 μέτρων. Ένας επισκέπτης το 2001, δεν θα μπορέσει , οπτικά να ξεχωρίσει τα όρια του Δ.Δ Ρυακίου, από το Δ.Δ Αγίου Δημητρίου, αφού πλέον με τα καινούργια κτίσματα, οι δύο οικισμοί σχεδόν ενώθηκαν και φαίνονται ως ένα κοινό διαμέρισμα.

 ΤΕΤΡΑΛΟΦΟΣ

 Επί τουρκοκρατίας το χωριό ονομάζονταν «ΝΤΟΡΤΑΛΙ». Η συνολική έκταση της κοινότητας ήταν  25.197 στρέμματα. Οι κάτοικοι σύμφωνα με την απογραφή του 2001 ήταν 458.

Επί τουρκοκρατίας το χωριό υπάγονταν στην τοπαρχία του Εγρί Μπουτζιάκ όπου μέχρι το 1841 έδρευε ο δικαστής της τοπαρχίας. Πηγή:(Κ.Γουναρόπουλος) Περιοδικό «Πανδώρα»

Μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών εγκαταστάθηκαν πρόσφυγες από τον Πόντο και την Ανατολική Θράκη. Οι Θράκες εγκαταστάθηκαν στο χωριό το 1922 και οι πόντιοι από το 1923. Οι πρώτοι πρόσφυγες Θρακιώτες ήρθαν από την περιοχή Ραιδεστού , από το χωριό Πάνιδο, οι δε Πόντιοι, οι περισσότεροι ήρθαν από τα Λιβερά και το Καπίκιοϊ

Είναι έδρα αστυνομικού τμήματος. Στην απογραφή του 1923 το χωριό είχε 594 κατοίκους. Στην απογραφή του 1928 οι κάτοικοι ήταν 567 με 38 οικογένειες Θρακιωτών και 96 Ποντιακών. Στην απογραφή του 1991 ως Δήμος Φιλιππούπολης είχε 942 κατοίκους. Σαν κοινότητα είχε 487 κατοίκους. Στην απογραφή του  2001 οι κάτοικοι ήταν 458. Την μεγαλύτερη πληθυσμιακή αύξηση ο Τετράλοφος την είχε κατά την απογραφή του 1941. Έκτοτε παρατηρείται μείωση του πληθυσμού. Η διανομή κλήρου έγινε το 1926 με 5.901 στρέμματα και διανομή οικοπέδων το 1968 με 438 στρέμματα. Αρχαιολογικά ευρήματα στην περιοχή Τετραλόφου βρέθηκαν, ένα  τμήμα παραλληλεπίπεδης βάσης αγάλματος του 2^ου π.Χ αιώνα και τμήμα επιτύμβιας αναθηματικής στήλης με ανάγλυφη μορφή ιματιοφόρου άνδρα που έχει το δεξί χέρι στο στήθος και στο αριστερό κρατεί ειλητό. Ο Ιερός ναός του χωριού είναι η Παναγία των Βλαχερνών που άρχισε να χτίζεται το 1950 και αποπερατώθηκε το 1960 επί εφημέριου Νικολάου Τσακλίδη. Το 1990 γίνεται συνένωση των κοινοτήτων Τετραλόφου-Αγίου Χαραλάμπου-Βοσκοχωρίου και δημιουργούν το Δήμο Φιλιππούπολης. Οι εκλογές ανέδειξαν δήμαρχο τον Γρηγοριάδη Θεόδωρο, ο οποίος επανεξελέγη το 1994 και παρέμεινε δήμαρχος  μέχρι την ίδρυση του Δήμου Ελλησπόντου το έτος 1999. Η ίδρυση του Δήμου Φιλλιπούπολης έγινε στο πλαίσιο της πολιτικής περί εθελουσίας συνένωσης των κοινοτήτων και όχι με υποχρεωτική συνένωση όπως έγινε το 1997 με το σχέδιο νόμου, γνωστό ως Καποδίστριας.

Η Τουρκική ονομασία σήμαινε τόπος με τέσσερις αλήδες.  Η ονομασία Τετράλοφος δόθηκε από τους τέσσερις λοφίσκους που βρίσκονταν στην περιοχή του χωριού. Οι πρόσφυγες που εγκαταστάθηκαν στο «ΝΤΟΡΤΑΛΗ» ήταν από την περιοχή Λιβερά, το Καπίκιοϊ, χωριά της Ματσούκας της Τραπεζούντας και από την Ανατολική Θράκη, περιοχή Ραιδεστού.

……………………………………….

Στον Τετράλοφο οι πρόσφυγες άρχισαν να καταφθάνουν από το 1922. Μέχρι τότε κατοικούνταν από αμιγή μουσουλμανικό πληθυσμό. Μετά όμως από την απελευθέρωση της Κοζάνης το 1912, στον Τετράλοφο δημιούργήθηκε σταθμός χωροφυλακής με Κρήτες χωροφύλακες εκ των οποίων και οι Κατσαράκης και Σαντιπατάκης. Ο Σταθμός αυτός, αστυνομικό τμήμα, λειτουργεί εως σήμερα, 2001. Από το 2001 λειτουργεί περισσότερο ως γραμματειακή υποστήριξη πάρα ως αστυνομικό τμήμα , αφού από τις 15:00 και μετά δεν υπάρχει προσωπικό. Ο παλιός σταθμός ήταν κτισμένος πίσω από το σχολείο και κατεδαφίστηκε την δεκαετία του 1990. Στην δεκαετία του 1930 το δημοτικό σχολείο της κοινότητας λειτουργούσε με 150 μαθητές. Στην δεκαετία δε του 1950 έφτασε μέχρι τους 240 μαθητές. Το 1935 σταθμάρχης του Αστυνομικού Σταθμού Τετραλόφου ήταν ο Κούρος.

……………………………………………………………

Η Γαλίαιανα είναι το ανατολικό τμήμα της Ματσούκας με την Ιστορική μονή του Αγίου Γεωργίου του Περιστερεώτα. Ο Άγιος Γεώργιος ήταν η τρίτη σταυροπηγιακή και βασιλική μονή του Πόντου, ιδρυμένη το 752. Εγκαταλείφτηκε το 1203 και επανιδρύθηκε το 1393. Στην αξιόλογη βιβλιοθήκη της μονής υπήρχαν 12 σημαντικοί χειρόγραφοι κώδικες. Τα χειρόγραφα αυτά, καθώς και άλλα κειμήλια της μονής, χάθηκαν κατά την μαρτυρική έξοδο του 1923.

Η Άννα Παναγιωτοπουλου στα Εκλογικά του Νομού Κοζάνης κατά το Μεσοπόλεμο (Πρακτικά 1^ου Συνεδρίου , η Κοζάνη και η περιοχή της) αναφέρει. Η εντοπιότητα τέθηκε από τον τοπικό τύπο της εποχής ως βασική προϋπόθεση για την πολιτική σταδιοδρομία των υποψηφίων, πιέζοντας συγχρόνως προς την απομάκρυνση των «ξένων προς τον νομό στοιχείων»

«Αν και το έδαφος στο χώρο της Μακεδονίας μετά την απελευθέρωση ήταν πρόσφορο για την πλήρη επικράτηση πελατειακών σχέσεων, ωστόσο στη μεσοπολεμική Κοζάνη η μελέτη των εκλογικών αποτελεσμάτων δεν οδηγεί σε τέτοιο συμπέρασμα. Τα ερείσματα που είχαν οι υποψήφιοι στις κοινότητες δεν ήταν ιδιαίτερα σημαντικά. (Αυτό συνάγεται από  τα αριθμητικά στοιχεία.)Η επιτυχία των βουλευτών ήταν περισσότερο συνυφασμένη με την πολιτική τους θέση παρά με τη γεωγραφία. Τα εκλογικά κέντρα συνήθως διατηρούσαν το πολιτικό χρώμα τους και οι μετακινήσεις των υποψηφίων δεν επηρέαζαν το εκλογικό αποτέλεσμα, γιατί δεν γίνονταν και η παράλληλη μετακίνηση των ψηφοφόρων.

Ένα παράδειγμα είναι η κοινότητα Τετραλόφου. Ο επανειλημμένα εκλεγείς βουλευτής Ν. Κουπαρούσος, όταν στις εκλογές του 1928 ήταν υποψήφιος με το κόμμα των Φιλελευθέρων, απέσπασε στον Τετράλοφο 296 ψήφους, ενώ στις εκλογές του 1932 που πέρασε στο Εθνικό Ριζοσπαστικό κόμμα πήρε μόλις 27 ψήφους. Το 1933 με την Ηνωμένη αντιπολίτευση πήρε 49 ψήφους. Τέλος όταν επανήλθε στους κόλπους των Φιλελευθέρων πήρε 422 ψήφους. Είναι εμφανές ότι οι ψηφοφόροι εξέφραζαν την εκλογική τους προτίμηση με βάση ισχυρές πολιτικές προτιμήσεις.». Το ίδιο φαινόμενο παρατηρείται μέχρι και σήμερα. Η επιτυχία του βουλευτή είναι ανάλογη με τη δύναμη του κόμματος με το οποίο πολιτεύεται. …………………………………………..

Η οδική προσπέλαση της Κοζάνης με την Βέροια γίνονταν όπως μας πληροφορεί ο Γ.Χιονίδης από το Βέρμιο που είναι και το φυσικό όριο των δύο Νομών, Κοζάνης και Ημαθίας, και ο ποταμός Αλιάκμονας. Το σύνηθες πέρασμα ήταν το σημείο Χάδοβας (Πολύμυλος).

Αλλά η Κοζάνη και η Βέροια επικοινωνούσαν και από άλλον οδικό διάδρομο και συγκεκριμένα μέσω του Ξερολείβαδου. Υπήρχαν και υπάρχουν δύο δρόμοι δυτικά της Βέροιας μέσω των οποίων δύναται να φτάσει κάποιος στην Κοζάνη. Ο Έλληνας αξιωματικός Νικόλαος Σχοινάς, ο οποίος περπάτησε όλη τη σημερινή βόρειο Ελλάδα γράφει ότι η Βέροια επικοινωνούσε με την Κοζάνη με μια αμαξιτή, εν μέρει οδό, μέσω των χωριών Ντορταλή και Ξηρολείβαδο (όπου λειτουργούσε χάνι) και του χανιού του Βρωμοπήγαδου. Η διάρκεια διαδρομής ήταν 13 ώρες με τα πόδια. Εκτός αυτής υπήρχε και μία άλλη , ημιονική οδός μέσω των χωριών Κάραγατς (Μαυροδέντρι) Τζουμάς, (Χαραυγή, η οποία σήμερα μετεγκαταστάθηκε) ‘καλύβια Μπατραλέξη’. Απαιτούνταν  διαδρομή 13 ωρών με τα πόδια. Υπήρχε επίσης οδική σύνδεση Βέροιας με τα Καϊλάρια (Πτολεμαίδα) με δρόμο που ήταν αδιάβατος το χειμώνα και περνούσε από το οροπέδιο Καρατάς και τη Βρωμόβρυση με πρώτο χωριό των Καϊλαρίων το Ενελί. Η διαδρομή αυτή απαιτούσε 11 ώρες. Υπήρχε επίσης μία ακόμα διάβαση, αμαξιτή εν μέρει, αδιάβατη το χειμώνα που περνούσε από τα χωριά Κόμανι,(Κόμανος), Φραγκότσι,(Ερμακιά), διαδρομής  10 ωρών.………………………………………Στο Καπίκιοϊ, το Σάββατο του Λαζάρου οι μικροί του χωριού έκοβαν κλαδιά από δέντρα λεύκας, μπουμπουκιασμένα, τα βάα (Βάϊα) και γύριζαν τα σπίτια δίνοντας ένα κλαδάκι, «βαάζανε» και παίρνανε φιλοδώρημα. Από τα ίδια κλαδιά γινότανε την Κυριακή των Βαΐων διανομή στην εκκλησία. Αυτό το κλαδί τοποθετούσανε κάθε οικογένεια στο εικονοστάσι του σπιτιού μέχρι να αραχνιάσει. Τη Μεγάλη Πέμπτη γινόταν το γενικό «αποδράνισμα», καθάρισμα και τρίψιμο των μπακιριών. Η σπουδαιότερη όμως εργασία ήταν το βάψιμο των αυγών. Τα αυγά τα έβαφαν με κιτρινόξυλο ή λιθρινόριζα που έδιναν ένα σταθερό κίτρινο ή πορτοκαλί χρώμα. Το βράδυ της ανάστασης οι καμπάνες χτυπούσαν με ιδιαίτερο ρυθμό. Το τσούγκρισμα των αυγών ήταν το πανηγύρι της ημέρας. Τη δεύτερη μέρα της Λαμπρής ήταν η ενθύμηση των νεκρών και στα μνήματα γινόταν τρισάγιο. Τα νήπια στο Καπίκιοϊ τα βάπτιζαν γρήγορα, σε διάστημα 10-20 ημερών. Ο ανάδοχος λεγόταν «Δεξάμενος» η γυναίκα του «δεξαμένε» και το νεοφώτιστο «δεξιμάτι». Η Λεχώνα έπρεπε να παραμείνει 5-6 μέρες στο κρεβάτι και μέχρι σαράντα ημέρες δεν πήγαινε για εξωτερικές δουλειές. Στις ημέρες της λοχείας δεν έπρεπε να περάσουν από το «δρανί» του σπιτιού, ούτε κηδεία, ούτε γάμος, ούτε να μεταφέρεται σφάγιο. Υπήρχε πρόληψη ότι το παιδί «πατίεται», ότι δεν θα περπατήσει. Η συγγένεια δε της κολυμπήθρας θεωρούνταν εξ ίσου στενή με την εξ αίματος συγγένεια. Δύο παιδιά βαπτισμένα από τον ίδιο ανάδοχο δεν μπορούσαν να παντρευτούν γιατί θεωρούνταν αδέρφια. Η λέξη νονός και νονά ήταν άγνωστες.

Αξιόλογη αντάρτικη μονάδα ήταν και αυτή της Γαλίαινας με αρχηγό τον Ιωάννη Κιαγχίδη και συνεργάτες τους οπλαρχηγούς Γεώργιο Παπαδόπουλο, από το χωριό Βάλαινα και το Νικόλαο Κιαγχίδη από τον συνοικισμό Γουρνίσκια, η οποία είχε ορμητήριο και καταφύγιο τα πυκνά δάση της Σαίνκαγια. Κύριο έργο της ομάδας ήταν η απόκρουση των τούρκικων συμμοριών  που καταπίεζαν τους έλληνες της περιοχής.

Από την Κουνάκα ήρθε 15 χρονών ο Χριστόφορος Χριστοφορίδης, ο οποίος εγκαταστάθηκε εν πρώτοις στο Καπνοχώρι και το 1928 εγκαταστάθηκε στον Τετράλοφο.

Οι πρόσφυγες, στους τόπους που εγκαταστάθηκαν εξασκούσαν και τα επαγγέλματα που γνώριζαν κι άλλοι ασχολήθηκαν με ότι ήταν δυνατό και πρόσφορο στις συνθήκες και στο περιβάλλον που τώρα ζούσαν. ………………………………..

Το εικονοστάσι , που δεν έλειπε από κανένα σπίτι, ήταν η πηγή της αντοχής, της δύναμης, της πίστης και της ελπίδας. Δεν το είχαν καλό σημάδι οι πρόσφυγες το σβήσιμο του καντηλιού.

Η ερμηνεία των σημαδιών και η προσπάθεια επεξηγήσεων ήταν παραδοσιακή τακτική και πρακτική. Η κούραση της δουλειάς και η έλλειψη βασικής  υποδομής , μπροστά στην καταιγίδα που τους χτύπησε, ήταν μια απλή βροχούλα! Από την πρώτη μέρα άρχισαν να αγωνίζονται για το νέο στήσιμο των οικογενειών τους. Αναπαμό δεν είχαν. Δουλειά και μόνο δουλειά. Ψυχή της οικογένειας στάθηκε η γυναίκα.  Θήλαζε το μωρό της, τάιζε τα μεγαλύτερα, μαγείρευε, έπλενε, ζύμωνε, σκούπιζε τις αυλές, ετοίμαζε τα παιδιά για το σχολείο, μπάλωνε, έραβε, έπλενε μέσα στις σκάφες τα παιδιά της, φρόντιζε τα ζωντανά. Πολλές φορές άρμεγε τις αγελάδες έχοντας το μωρό της δεμένο στην πλάτη της! Καμιά ξεκούραση, κανένας αναπαμός. Κι όλες αυτές οι δουλείες που εκτελούσε σε καθημερινή βάση, δεν την απάλλασσαν και από τις αγροτικές εργασίες. Μοναδική έξοδος, αυτή της Κυριακής στην εκκλησία, το πανηγύρι του χωριού οι γιορτές και οι γάμοι. Στον κάμπο και στα παρχάρια, θαρρείς και γίνονταν πανηγύρι! Όταν ερχόταν ο καιρός της σποράς του καλαμποκιού , άνοιγαν ένα αυλάκι (Καρίκ) και έριχναν το σπόρο του καλαμποκιού. Ύστερα……………………..

Έπειτα πήγαιναν το καρπό στο μύλο, στον Πολύμυλο, και τον άλεθαν. Έτσι παρασκεύαζαν το αλεύρι και φτιάχνανε το καλαμποκίσιο ψωμί. Με το καλαμπόκι παρασκευάζανε το αλεύρι (φούρνικο) από το οποίο γίνονταν το κατσαμάκι (θρακιώτικα) «Χαβίτς» ποντιακά και «Μαλάχ» στη διάλεκτο των Ατάπαζαληδων.

Τα καλοκαίρια όλο σχεδόν το χωριό ανέβαινε στον τόπο θερινής διαμονής(παρχάρ), που ήταν μέσα στο πλούσιο δάσος του Βερμίου.

Το ξεκίνημα για τον «παρχάρ» άρχιζε ομαδικά κατά κανόνα αρχές Μαίου. «παρχαρομάννα λάλεσεν και ‘ς σον παρχάρ’ ελάτεν, εγώ τα χιόνια έλυσα και τα χορτάρια έγκα - εγώ τ’ αυλάκια ένοιξα και πεγαδομμάτια».

Η Παρχαρομμάνα ήταν η έμπειρη και κάπως ηλικιωμένη γυναίκα και ρομάννα ήταν η δόκιμη παρχαρομάννα. Εκατό περίπου οικογένειες συγκεντρώνονταν εκεί, σε πρόχειρους καταυλισμούς.

Οι ρομάνες κι οι παρχαρομάνες τις πρωινές ώρες ασχολούνταν με τις δουλειές του νυκοκοιριού κι ύστερα πήγαιναν για ξύλα. Ποτέ δεν κάθονταν με σταυρωμένα χέρια. Κι όταν ακόμα μαζεύονταν όλες μαζί, είχαν στα χέρια τους την «καρμενέτσα» αδράχτι  και έγνεθαν το μαλλί.  Τα βράδια μέσα στην απέραντη ησυχία ακούγονταν μόνο ώρες –ώρες τα γαυγίσματα των τσοπανόσκυλων, όταν αντιλαμβάνονταν το πλησίασμα των λύκων στον καταυλισμό.  Τα παρχάρια για τα παιδιά ήταν το πάρκο και η παιδική χαρά της εποχής εκείνης.

Στην δεκαετία του 1970, στη βόρειο-δυτική πλευρά του χωριού γίνονταν εξόρυξη ορυκτού από ιδιωτική εταιρία. Το ορυκτό ήταν πυρεκβολίτης λίθος, ο οποίος είναι μια παραλλαγή του Χαλκηδόνιου, ο οποίος είναι μικρό κρυσταλλική μορφή του χαλαζία. ( κοινώς τσακμακόπετρα)

Οι καλλιτεχνικές και αθλητικές δραστηριότητες   στον Τετράλοφο,  ήταν τα ονομαστά « Κοτσαμάνια» και η ποδοσφαιρική ομάδα Δόξα Τετραλόφου. Τα κοτσαμάνια είναι ένα έθιμο που χρονολογείται από τον 2^ο –1^ο αιώνα. Γεννήθηκε στην περιοχή της Ματσούκας και αποτελεί ένα ιδιαίτερο έθιμο που δεν συναντάτε σε άλλες περιοχές πλην της Κοζάνης. Συμβολίζει σύμφωνα με μαρτυρίες, αλλά και σύμφωνα με τους μελετητές και ερευνητές, την εκστρατεία του Μ. Αλεξάνδρου. Οι δώδεκα χορευτές με την περικεφαλαία, την βέργα που κρατούν ως απομίμηση της Μακεδονικής Σάρισας και εν γένει ή όλη εμφάνιση είναι πασιφανείς ενδείξεις. Εδώ έγκειται και η διαφορά και η σύγχυση που επικρατεί με τα μωμωέρια, που έχουν πολλά κοινά σημεία με τα κοτσαμάνια, αλλά η παράσταση των μομοέρων ανάγεται στα Διονυσιακά πρότυπα.

Η Δόξα Τετραλόφου είχε φανέλα με ασπρόμαυρα χρώματα και σε συνδυασμό με το όνομα συμπεραίνεται ότι οι ιδρυτές της είχαν επηρεαστεί από τη Δόξα Δράμας του Τάκη Λουκανίδη

Το 1994 μετά την ίδρυση του Δήμου Φιλλιπούπολης, η Δόξα Τετραλόφου και ο Απόλλων Βοσκοχωρίου συγχωνεύτηκαν και δημιούργησαν την Αθλητική ένωση Φιλλιπούπολης. (21-7-1994)

Οι άνθρωποι του Τετραλόφου πέρα από τις επιστήμες ασχολήθηκαν και με τον ιδιωτικό τομέα. Οι γιατροί Κωνσταντινίδης Ορέστης και Τσιρίδης δημιούργησαν κλινικές στην πόλη της Κοζάνης.

Στο κέντρο του χωριού βρίσκεται ο ιερός ναός της Παναγίας των Βλαχερνών, το οίκημα όπου στεγάζονταν ο πρώην δήμος Φιλιππούπολης. Στο ίδιο κτίριο στεγάζεται και το αστυνομικό τμήμα Τετραλόφου. Στο κέντρο του χωριού βρίσκεται το δημοτικό σχολείο. Λειτουργεί επίσης και βρεφονηπιακός Σταθμός. Το γήπεδο βρίσκεται έξω από το χωριό στην βόρεια πλευρά του χωριού, χωρίς καμιά αθλητική όμως δραστηριότητα.

Ο Τετράλοφος βρίσκεται σε απόσταση 20 χιλιομέτρων από την πόλη της Κοζάνης σε υψόμετρο 730 μέτρων. Η έξοδος προς Θεσσαλονίκη γίνεται από την ανατολική πλευρά του χωριού που σε απόσταση 1.500 μέτρων συναντά την εθνική οδό Κοζάνης –Θεσσαλονίκης η οποία οδηγεί και προς Κοζάνη. Η δυτική έξοδος χρησιμοποιείται προς τα διαμερίσματα Αγίου Δημητρίου έως το Κλείτο. Η νέα νότια οδός χρησιμοποιείται πλέον για την μετάβαση προς Κοζάνη. Έτσι αποφεύγεται το τόξο Καπνοχωρίου – Κοιλάδας.

Η περιοχή «Τούμπα» Τετραλόφου στο Σαριγκιόλ είναι κηρυγμένος αρχαιολογικός χώρος.

 

ΓΕΓΟΝΟΤΑ

Οι Παλαιστίνιοι κραυγάζουν με αγωνία. «Μας σκοτώνουν μέσα στην Πατρίδα μας!»

«Το κράτος μου Σκοτώνει το λαό μου» Δηλώνουν οι Άραβες πολίτες του Ισραήλ.

Το κράτος του Ισραήλ ιδρύθυκε το 1947 με απόφαση του Ο.Η.Ε. Οι παλαιστίνιοι και τα άλλα αραβικά κράτη δεν δέχονται την ύπαρξη του νέου κράτους στα εδάφη τους και κητύσσουν τον πόλεμο κατά του Ισραήλ.

Το Ισραήλ απαντά με τρεις κεραυνοβόλες εισβολές στα αραβικά εδάφη. Το 1948, το 1956 και το 1967, προσκομίζοντάς του τεράστια εδαφικά κέρδη. Δυτική όχθη του Ιορδάνη, περιοχή Γάζας, υψώματα Γκολάν και Σινά. Το 1973 εγκαταλείπει το Σινά. To 1967 περισσότερο από το 85% των εδαφών της Ανατολικής Ιερουσαλήμ ανήκε ιδιοκτησιακά στους Παλαιστίνιους. Σήμερα, 2000, τους ανήκει μόνο το 13%. Το 87% το έχουν οι Ισραηλινοί. Στην Απογραφή του 1972 οι Ισραηλινοί αντιπροσώπευαν το 10,3% του πληθυσμού της Ανατολικής Ιερουσαλήμ. Κατά την απογραφή του 1997 αντιπροσωπεύουν το 48,1%.

Στις Μουσουλμανικές χώρες οι γυναίκες βρίσκονται πολλά χρόνια πίσω. Τελικά ο φανατισμός από όπου κι αν προέρχεται, είτε είναι θρησκευτικός, πολιτικός, ρατσιστικός, κοινωνικός, εθνικός, είναι  επιζήμιος μονάχα για τις κοινωνίες ενώ εξυπηρετεί τις ηγετικές ομάδες. Τούτο καταδεικνύεται από την ιστορία. Δυστυχώς όμως τα δικαιώματα των γυναικών στον Μουσουλμανικό κόσμο και όχι μόνο , η πολιτική τα θυμάται μόνο όταν την βολεύουν. Όπως συνέβη το 2001 με τον πόλεμο του Αφγανιστάν.

ΚΛΕΙΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΕΛΛΗΣΠΟΝΤΟΥ

Ο Σπύρος Πλασκοβίτης  αναφέρει τρεις παράγοντες που διαμορφώνουν την παράδοση μιας χώρας. Ο πρώτος είναι ο φυσικός χώρος, το κομμάτι δηλαδή της γης και της θάλασσας που του δόθηκε να κατοικεί. Το δεύτερο είναι η λαλιά του, η έναρθρη φωνή, που με αυτή φανερώνει σκέψεις και αισθήματα , δηλαδή η γλώσσα του. Το τρίτο είναι ο κληρονομημένος τρόπος με τον οποίο συνηθίζει να ζει. Η στάση που έλαβε το πνεύμα του απέναντι στα περιστατικά της ιστορίας και που του υπαγορεύει συνειδητά ή υποσυνείδητα τη στάση του και στα μελλοντικά.

 Ο ελληνισμός της Ανατολής, μέσα σ’ αυτούς και οι πρόγονοι της προσφυγιάς, πάνω στην παράδοση έχτισε τα θεμέλια του και γι’ αυτό άντεξε, δεν αφομοιώθηκε, δεν εξαφανίστηκε, αλλά απεναντίας κρατήθηκε όρθιος, σε χαλεπούς καιρούς, και σε ήρεμους και ήμερους καιρούς δημιούργησε και μεγαλούργησε.

Υπάρχει μια περιρρέουσα άποψη περί παράδοσης, εκπορευόμενη από κάποιους ανθρώπους, λανθάνουσας ερμηνείας.

 Χαρακτηρίζεται, η παράδοση, ως αναχρονιστική, μοιρολατρική, δογματική, οπισθοδρομική. Συνοψίζοντας τους χαρακτηρισμούς, την αποκαλούν «συντήρηση».

Παρατηρώντας  τα ιστορικά γεγονότα, του ελληνισμού της ανατολής, διαπιστώνεται ότι η παράδοση,  σε σχέση με τον τρόπο ζωής, συμπεριφοράς και έκφρασης, διαμορφώνονταν από τις περιστάσεις και μεταβάλλονταν ανάλογα με τις συνθήκες που επικρατούσαν και τα γεγονότα που συντελούνταν.

Στερούμενη πολιτικής λειτουργίας, λόγω της απώλειας της ελευθερίας, η εκπροσώπησή τους και η έκφρασή τους ασκούνταν από τον κλήρο. Όταν ανακτήθηκε η ελευθερία του, η εκπροσώπησή τους και η έκφρασή τους, γίνονταν μέσα από την πολιτική. Συνεπώς δεν μεταβλήθηκε η παράδοση. Εναρμονίσθηκε στα νέα δεδομένα.

Ο πατριαρχισμός και η πατριαρχική οικογένεια ήταν μια στάση ζωής απέναντι στην υπάρχουσα και δεδομένη κατάσταση του σκλαβωμένου. Η αυστηρά πειθαρχία , στοιχείο του πολέμου και της άμυνας, στον αρχηγό της οικογένειας, χαλάρωσε όταν ο κίνδυνος απομακρύνθηκε και στις μέρες μας εξέλιπε και ο απόλυτος λόγος έγινε διάλογος, ο διάλογος έγινε γνώση και η γνώση έγινε άποψη και οι απόψεις δημιουργία.

Τα αυστηρά ήθη, σε σχέση με την συμπεριφορά της γυναίκας, το ντύσιμό της και τον καλλωπισμό της, αμυντική τακτική στην πρόκληση του «πάθους» του κατακτητή, διαμορφώθηκε όταν εξέλιπαν οι λόγοι.

Στους καταπιεσμένους και κατατρεγμένους λαούς δημιουργούνται δυνατοί δεσμοί, οι οποίοι χαλαρώνουν όταν παύουν να είναι και τα δύο.

Αυτό δεν σημαίνει ότι παύει να υφίσταται η παράδοση, ή ότι δεν συντρέχουν οι λόγοι της ύπαρξής της.

Οι πρόσφυγες, όταν άλλαξαν ξαφνικά «πατρίδα, άλλαξαν ταυτόχρονα και περιβάλλον.  Αυτό όμως δεν τους εμπόδισε να εφαρμόσουν την παράδοσή τους και σε αυτό το περιβάλλον.   Απλά χρειάστηκε χρόνος και αναπροσαρμογές για να μπορέσει να ριζώσει. Η παράδοση ήταν πάντα το σημείο αναφοράς τους και η «ταυτότητά» τους. Αναπροσαρμογή δεν σημαίνει αλλοίωση της παράδοσης. Εξ ορισμού η παράδοση στηρίζεται σε τρόπους συμπεριφοράς και ενέργειας που άπτονται των ανθρωπιστικών αξιών. Αξίες που έχουν σχέση με την πίστη, με την αγάπη για την πατρίδα, τον άνθρωπο, την ηθική, την αρετή, την δημιουργία.

Αναπροσαρμογή σημαίνει ομαλή μετάβαση από το περιβάλλον που άλλαξε και διαμορφώθηκε , προς σ’ αυτό και στα δεδομένα που έχουν δημιουργηθεί.

Παράδοση σημαίνει το αυστηρό ντύσιμο και οι απαγορευτικές εκφράσεις και συμπεριφορές των γυναικών, να προσαρμοστούν στα νέα δεδομένα χωρίς να χαθούν οι ανθρωπιστικές αξίες, που διέπουν τον άνθρωπο γυναίκα. Το αυστηρό ντύσιμο, όταν γίνεται ξεγύμνωμα, όταν η ηθική και το ήθος γίνεται ελευθέρων ηθών, τότε βιάζεται η παράδοση.

Όταν η κοινωνική πειθαρχία, η κοινωνική ισορροπία και η αρμανία ανατρέπονται, κι όταν αυτή η ανατροπή ξεπερνάει κάθε μέτρο, τότε ο βιασμός της παράδοσης  χαρακτηρίζεται κτηνωδία.

Η μοναδική συμβουλή της προσφυγιάς ήταν η διαχρονικότητα των παραδοσιακών τους αξιών. «άνθρωπος να είσαι» έλεγαν. «ανθρώπινον να εν τω κατσί’ σ», δηλαδή ανθρώπινο να είναι το πρόσωπό σου, με την έννοια του αξιών που εκφράζει το πρόσωπο, η προσωπικότητα. «Ανθρώπινος να εν ο λόγος». Με την έννοια που έχει η έκφραση του λόγου.

Η παράδοση πάντοτε διατηρεί το τρίπτυχο των αξιών. Μέτρο, ηθική και αισθητική.

Αν συνοψίσει κανείς τα μηνύματα της προσφυγιάς, τα οποία εκπορεύτηκαν από τις παραδοσιακές τους αξίες, προς τα παιδιά της θα ήταν:

Ο έρωτας δεν κατοικεί στα μοναστήρια , αλλά ούτε και σε οίκους ανοχής. Η γυναίκα πρέπει να φλερτάρει με το πνεύμα της και όχι με το κορμί της.

Οι νέοι δεν πρέπει να πετούν τους γονείς τους στις απόμακρες συνοικίες της ηλικίας, γιατί απόμακρη θα είναι και η ζωής τους. Ο Σεβασμός είναι αρετή και η επιθετικότητα μπροστά της θα υποκλιθεί. Η μεγαλύτερη δύναμη και η ανωτερότητα είναι να μπορεί ο άνθρωπος να σταθεί καθαρός μπροστά το αιώνιο.

Ίσως γι’ αυτό αποκαλούν την προσφυγιά «συντήρηση». Γιατί προσπάθησε να κρατήσει και να μεταδώσει αυτές τις αξίες και να δώσει ανθρώπινο περιεχόμενο στην ζωή του και στην ζωή των παιδιών της.

Η τεχνικό- υλική πρόοδος αλλοίωσε τον άνθρωπο . Όλα έγιναν σαν. Σαν τον παλιό καλό καιρό. Σαν παλιό κρασί. Σαν μητρικό γάλα. Όλα τα ιμιτασιόν και τα μεταλλαγμένα έγινα σαν το πραγματικό και αληθινό. Σαν άνθρωπος.

Οι πρόσφυγες ποτέ δεν είπαν στα παιδιά τους. Ν α γίνεται σαν άνθρωποι ή να φέρεστε σαν άνθρωποι. Έλεγαν μόνο να γίνεται «άνθρωποι».

 

ΕΠΙΓΡΑΜΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ

 

Είναι αποδεδειγμένα τα γεγονότα που συντελέστηκαν στην Ανατολή και ειδικότερα από το 1910 έως το 1922. Η περιοχή του Πόντου, κατά την διάρκεια των διωγμών, που έφτασαν ως τη Γενοκτονία, δεν υπήρξε ποτέ πεδίο στρατιωτικών επιχειρήσεων της Ελλάδος. Ούτε και κατά την περίοδο του Μικρασιατικού πολέμου. Δεν υπήρξε καν στρατιωτική παρουσία, για αντιταχθεί, ακόμα κι αυτό το αδύναμο και ισχνό «Δίκιο του πολέμου».

Στην Ελλάδα και δη στη Μακεδονία και στη Θράκη, την κρίσιμη εκείνη περίοδο του Μικρασιατικού πολέμου, κατοικούσαν χιλιάδες τούρκοι. Αυτούς τους ανθρώπους, η Ελλάδα, δεν τους χρησιμοποίησε ούτε σαν ασπίδα, ούτε σαν εκβιαστικό αντιπερισπασμό, αλλά ούτε και μετά την καταστροφή δεν τους συμπεριφέρθηκε «εκδικητικά», πόσο μάλλον να προβεί σε «εθνοκάθαρση». Ούτοι και οι καταπονημένοι πρόσφυγες, με νωπό ακόμα τον πόνο, το αίμα και το θάνατο, δεν προέβησαν σε «αντίποινα οργής». Αυτό επισημαίνεται και επιβεβαιώνεται από τις εκθέσεις διεθνών οργανώσεων και επιτροπών και από τους επίσημους εκπροσώπους των ξένων χωρών στην Ελλάδα. Συνεπώς είναι σκοπιμότητα και μάλιστα «εκ του πονηρού», κάθε προσπάθεια τεκμηρίωσης, ότι και οι  έλληνες προέβησαν και διέπραξαν εγκλήματα.

Σαφώς και στα μέτωπα των συγκρούσεων υπήρξαν και πολλά θύματα από την τουρκική πλευρά, πιθανόν και αμάχων, αφού οι συγκρούσεις, πολλές φορές, γίνονταν και σε κατοικημένες περιοχές. Στο τμήμα των παραλίων της Μικρασίας που παραχωρήθηκε ο ελληνικός έλεγχος, αυτός δηλαδή της Σμύρνης, κανείς μέχρι το 2001 δεν αναφέρθηκε σε μαζικές και εν ψυχρώ δολοφονίες άμαχου πληθυσμού.

Και βέβαια η περιοχή της Σμύρνης δεν παραχωρήθηκε, από την μεγαλοψυχία των συμμάχων. Παραχωρήθηκε γιατί εκεί υπερτερούσε το ελληνικό στοιχείο σε όλους τους τομείς. Όλα τα υπόλοιπα κομμάτια της διαμελιζόμενης οθωμανικής αυτοκρατορίας, όσα αποτελούσαν εθνότητες, αναγνωρίστηκαν ως ανεξάρτητα κράτη, το δε υπόλοιπο ασιατικό έδαφος διαμοιράστηκαν οι Ιταλοί, οι Γάλλοι και οι Άγγλοι, χωρίς να υπάρχει ούτε και μια ελάχιστη μειοψηφία κατοίκων στα μέρη εκείνα των αντίστοιχων χωρών. Το γιατί δεν επετράπη στους έλληνες να ανακτήσουν την Κωνσταντινούπολη, χρίζει ιδιαίτερης προσοχής, ερμηνείας και εξηγήσεων. Ο πρωθυπουργός της Αγγλίας δήλωσε στη βουλή στις 23 Ιουνίου 1922.

«…..δεν πρέπι να παραβλέψωμεν το πολύ σπουδαίον τούτο γεγονός. Εάν εμείς δεν εβρισκόμεθα εκεί, δεν υπάρχει καμμία απολύτως αμφιβολία, ότι η Ελλάς θα ηδύνατο να καταλάβη την πρωτεύουσαν εντός ολιγίστων ημερών. Το γεγονός τούτο θα ήτο αποφασιστικόν…….εάν αφίναμεν αυτούς ελευθέρους να λύσουν την διαφοράν των, οι έλληνες θα ηδύνατο να βαδίσουν κατά της πρωτευούσης και να καταλάβουν αυτήν. Αγγλικά, Γαλλικά καθώς και Ιταλικά στρατεύματα, καθώς και πολεμικά σκάφη, των τριών τούτων δυνάμεων, υπάρχουν εκεί. Συνεπώς δεν δύναμαι να είπω ότι μεροληπτικώς ευνοούμεν την Ελλάδα ή παρέχομεν σε αυτήν οιουδήποτε είδους προτιμήσεις. Δεν στερούνται επίσης σπουδαιότητος αι υπενθυμίσεις, ότι οι κεμαλικοί εφοδιάζονται εξ Ευρώπης. Οι έλληνες εις πάσαν άλλην περίπτωσιν θα είχον το δικαίωμα να αποκλείσουν τας ακτάς της Μικρασίας και να ενεργούν νηοψίας, όπως εμποδίζουν την προμήθειαν όπλων εις τους κεμαλικούς. Αλλά δεν επιτρέπεται τούτο εις αυτούς…». Κλείνοντας την ομιλία του ο άγγλος πρωθυπουργός κατέληξε: Η ελλάς αδικείται υπό των ισχυρών.

Όταν οι σύμμαχοι διαπίστωσαν ότι τα συμφέροντά τους κινδυνεύουν, άρχισαν να δουλεύουν παρασκηνιακά και ύποπτα, κρατώντας αποστάσεις από τη σύμμαχο Ελλάδα. Αυτή η απόσταση μεγάλωνε όσο η κατάσταση στο μέτωπο παρέμενε ρευστή και έφτασε να γίνει και εχθρική. Η απόφασή τους ήταν ήδη προαποφασισμένη. Θα στήριζαν τον απόλυτο νικητή! Γι’ αυτό και παρείχαν όλες τις διευκολύνσεις στον Κεμάλ, διατηρώντας μάλιστα , σε όλο το διάστημα των εχθροπραξιών, επαφή μαζί του.

Όταν άρχισε η κατάρρευση του μετώπου, δημιουργήθηκε μια χαώδης κατάσταση. Πολλοί στρατιώτες που αποκόπηκαν από τον κορμό του Εθνικού Στρατού, μαζί με τους λιποτάκτες, δημιούργησαν άτακτες και άναρχες ομάδες οι οποίες προέβησαν σε άνομες πράξεις. Απειλούσαν, λήστευαν, έκαιγαν σπίτια, δολοφονούσαν, για προσωπικό όφελος. Μέσα σ’ αυτούς είχαν προσχωρήσει και κάποιοι επιτήδειοι καιροσκόποι. Αυτά τα γεγονότα τα κατέγραψαν και τα δημοσιοποίησαν οι αξιωματικοί του Ελληνικού στρατού, την ίδια εκείνη περίοδο, καταδικάζοντάς ταυτόχρονα. Συνεπώς δεν απέκρυψαν κανένα γεγονός. Οι ίδιες αυτές ομάδες, διέπραξαν τις ίδιες ανομίες και στα ελληνικά νησιά στα οποία είχαν καταλύσει. Κάποιοι εκείνη την περίοδο την εκμεταλεύτηκαν ποικιλοτρόπως και ήταν η καλύτερη αρχή της επιχειρηματικής τους δραστηριότητας, της οικονομικής τους άνθισης και στην συνέχεια και κάποιοι να γίνουν οικονομικοί κολοσσοί!

Συνεπώς τα προσωπικά μεμονωμένα εγκλήματα που διαπράχτηκαν και τα θύματα δεν ήταν μόνο τούρκοι, με σκοπό το κέρδος, είναι αστείο επιχείρημα μπροστά στην μελετημένη και οργανωμένη γενοκτονία του τουρκικού καθεστώτος, με στόχο την εθνοκάθαρση. Κάθε προσπάθεια συμψηφισμού είναι ασέβεια προς τους νεκρούς, προς τη μνήμη, αλλά και προς την ίδια την ιστορία και τον άνθρωπο.

Άλλωστε, η όλη επιχείρηση της ελληνικής κατοχής των παραλίων συνοδεύτηκε σε όλο το χρόνο της από διαρκείς ελέγχους διεθνών επιτροπών και οργανώσεων. Είναι γνωστό εξάλλου, ότι κάθε στρατιωτική ενέργεια από ελληνικής πλευράς, θα έπρεπε να είχε προεγκριθεί από τους συμμάχους! Οι όποιες μεμονωμένες περιπτώσεις, βάναυσων συμπεριφορών, έγιναν από τις ομάδες των λιποτακτών και των καιροσκόπων κατά την υποχώρηση και την έξοδο και αυτό κανείς δεν το αρνήθηκε. Αν υπήρξαν και κάποια γεγονότα «καταπίεσης» των μουσουλμάνων, στην περίοδο της παραμονής των ελληνικών στρατευμάτων, από στρατιωτικούς η πολιτικούς παράγοντες ή και ιδιώτες, καταδικαστέα μεν, αλλά οι αναφερόμενοι συγγραφείς και ιστορικοί σε αυτά τα γεγονότα, που σωστά τα επικρίνουν και τα καταδικάζουν, θα έπρεπε δε  να θέσουν στην τουρκική ηγεσία και στον τουρκικό λαό, την αυστηρή τους θέση και απαίτηση, να αναγνωρίσουν όχι τα γεγονότα της εθνολογικής καταπίεσης, αλλά τουλάχιστον την γενοκτονία και τη σφαγή του Ελληνισμού της Ανατολής. Τότε ναι! Προσφέρουν στην ιστορία. Άλλως την κακοποιούν, την παραποιούν και την βιάζουν! Και είναι σίγουρο ότι μία βιασμένη ιστορία θα εκδικηθεί για να δικαιωθεί!

Και τα παραδείγματά της είναι άπειρα. Σήμερα στην Τουρκία ζούνε 70 περίπου εθνότητες χωρίς υπόσταση και οντότητα. Κλασικό παράδειγμα οι Κούρδοι, που είναι χωρίς πατρίδα. Οι Κούρδοι συμμετείχαν στην γενοκτονία του ελληνισμού στην Ανατολία, πλάι στους τούρκους.  Να η εκδίκηση της ιστορίας. Γεύονται τώρα οι ίδιοι την γενοκτονία , μέχρι να δικαιωθούν.

 

Υ.Γ

Ο Ελληνισμός της Ανατολής ζούσε μέχρι το 1918 – 1920 υπό το ζυγό των τούρκων. Της Οθωμανικής δηλαδή αυτοκρατορίας που στήθηκε μέσα από τις σφαγές και το αίμα και ολοκληρώθηκε με την άλωση της Πόλης.

Συνεπώς και ιστορικά, αυτή η γη που κατέχει σήμερα η τουρκία δεν της ανήκε και δεν της ανήκει!

Για δύο περίπου χρόνια ελευθερίας, ένα κομμάτι του Ελληνισμού, το πλήρωσε με ποτάμι αίματος!

Πόσο αίμα τουρκικό χάθηκε το 1920; μετά από 500 σχεδόν χρόνια σκλαβιάς και ραγιαδισμού του ελληνισμού; Ποιος είναι εκείνος που εφάρμοσε το νόμο των αντιποίνων, της σφαγής και της γενοκτονίας;

Ποια πατρίδα πήραν οι Έλληνες από τους Τούρκους;

Την Θράκη, την Κωνσταντινούπολη ή την άπιστη πόλη, την Γκιαούρ Ισμίρ, όπως αποκαλούσαν την Σμύρνη!!

 

 Η ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΕΛΛΗΣΠΟΝΤΟΥ ΣΤΗΝ ΝΕΑ ΧΙΛΙΕΤΙΑ

 

Είναι δύσκολο ,θα απαντούσαν οι περισσότεροι, να προβλέψει κανείς τις προοπτικές και το μέλλον αυτού του τόπου. Και όμως είναι τόσο προβλέψιμο το μέλλον του!

Τα εργοστάσια της ΔΕΗ, ΑΗΣ ΚΑΡΔΙΑΣ & ΑΓΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ και τα ορυχεία δημιουργούν ένα άσχημο και ανθυγιεινό περιβάλλον με αποτέλεσμα να υποβαθμίζεται η περιοχή. Μετά την «εξαφάνιση» και του Κλείτου, που είναι θέμα χρόνου πλέον, τα όρια του δήμου στην δυτική πλευρά θα είναι τα ορυχεία και οι αποθέσεις των χωμάτων ,«στείρων», και τέφρας. Η δυτική πλευρά συνεπώς θα είναι ένα άχαρο γκρίζο και άγονο τοπίο, το οποίο μόνο άσχημη προδιάθεση θα δημιουργείται στην θέα του. Οι συνεχόμενες διανοίξεις ορυχείων, προς  ανατολάς επιδεινώνουν περισσότερο την γενική καλαισθησία του χώρου, δημιουργούν περιβαλλοντολογικά προβλήματα και μειώνουν τις καλλιεργήσιμες εκτάσεις, αλλά και τα υπόγεια ύδατα.

Οι δραστηριότητες της ΔΕΗ στην περιοχή, τα εργοστάσια και τα ορυχεία, αποτελούν τον πρώτο σημαντικό παράγοντα που  υποβαθμίζουν την περιοχή και αποτρέπουν όχι μόνο την προσέλευση νέου πληθυσμού προς την περιοχή, αλλά δημιουργούν και αιτίες μετανάστευσης στις τοπικές οικογένειες.

Η ανεργία είναι ένας επίσης πρωτογενής παράγοντας μετανάστευσης. Η αλλαγή πλεύσης της ΔΕΗ μετά την σύστασή της ως Α.Ε, μηδενίζει τις πιθανότητες προσλήψεων από την περιοχή. Η άλλοτε κοινωνική της πολιτική, έγινε τώρα πολιτική ανταγωνισμού. Η εύρεση εργασίας πλέον, στον χώρο του δήμου, καθίσταται δύσκολη έως αδύνατη. Η νέα Εγνατία οδός θα αυξήσει την ανεργία, για το λόγο ότι τα επαγγελματικά καταστήματα στην Ζωοδόχο Πηγή, θα αναγκαστούν να κλείσουν και να μείνουν άνεργοι οι εργαζόμενοι σε αυτά. Προοπτικές για βιώσιμες οικογενειακές επιχειρήσεις, δεν υπάρχουν. Τα κριτήρια και τα προσόντα για θέσεις σε δημόσιες υπηρεσίες, ή εταιρίες Α.Ε, αυξάνονται και απαιτούνται περισσότεροι τίτλοι σπουδών, οι οποίοι είναι δύσκολο να αποκτηθούν, από ανθρώπους που κατοικούν σε τέτοιες περιοχές και αντιμετωπίζουν όλα τα προβλήματα που αναφέρονται παρακάτω.

Δευτερογενείς παράγοντες που συμβάλουν στην μετανάστευση της περιοχής είναι τα γενικότερα θέματα παιδείας. Οι μαθητές λυκείων αναγκάζονται να πηγαινοέρχονται με τα ΚΤΕΛ στην πόλη της Κοζάνης σπαταλώντας έτσι ένα σημαντικό μέρος του χρόνου τους, στις αναμονές και τις διαδρομές. Τα φροντιστηριακά μαθήματα που είναι αναγκασμένοι οι μαθητές να παρακολουθούν , μια και τα λύκεια δεν ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις των πανελληνίων εξετάσεων, δημιουργούν επιπρόσθετες μετακινήσεις όχι μόνο των παιδιών, αλλά και των γονέων, αφού δεν μπορούν να εξυπηρετηθούν συγκοινωνιακά με άλλο τρόπο.

Όλα αυτά δημιουργούν επιπρόσθετα οικονομικά έξοδα και επιπλέον και αφαιρούν χρόνο και ταλαιπωρούν γονείς και μαθητές. Τα ίδια προβλήματα υπάρχουν και σε άλλες κλίσεις των παιδιών, όπως καλλιτεχνικές, αθλητικές, ξένες γλώσσες, κομπιούτερ, μουσική. Όλοι αυτοί οι λόγοι αναγκάζουν πολλές από τις νέες οικογένειες να μετακομίζουν προσωρινά ή και μόνιμα σε αστικά κέντρα και κυρίως στην πόλη της Κοζάνης. Για να γίνει ανατρέψιμη αυτή η τάση θα πρέπει πολιτεία και φορείς να βρούνε τις εναλλακτικές εκείνες λύσεις, ώστε να περιοριστεί η συνεχιζόμενη υποβάθμιση της περιοχής, που δημιουργεί τα μεταναστευτικά ρεύματα.

Το αρδευτικό έργο πρέπει να κατασκευαστεί για να αναπτυχθεί σε σωστές βάσεις η  γεωργία

και ταυτόχρονα να εκπονηθούν εναλλακτικές καλλιέργειες.

Η τηλεθέρμανση να παραχωρηθεί και ως μέσον θέρμανσης των διαμερισμάτων του δήμου ,

αλλά και ως μέσο νέων γεωργικών καλλιεργειών.

Να αξιοποιηθεί ο ορεινός όγκος του Βερμίου, σε όλο του το εύρος, με κεντρικό βάρος στην  

τουριστική του αξιοποίηση.

Να αναδιοργανωθούν τα σχολεία στην περιοχή και να αποτελέσουν μια μονάδα σύγχρονη και

αποτελεσματική για να ελαχιστοποιήσει τις μετακινήσεις που προαναφέρθηκαν.

Αυτό προϋποθέτει δημιουργία λυκείου στο δήμο.

Να λυθεί άμεσα το συγκοινωνιακό πρόβλημα.

Η σωστή αθλητική δραστηριότητα, είναι κι αυτή ένας τρόπος ζωής, με θετικά στοιχεία στην

ανάπλαση των νέων και στην έκφραση ζωής.

Επιβάλλεται η αθλητική αναβάθμιση της περιοχής.

Απαιτούνται σύγχρονες εγκαταστάσεις, κολυμβητήριο, κλειστό γυμναστήριο και

άλλα τμήματα αθλητικής δραστηριότητας.

Απαιτούνται τόποι  αναψυχής, πάρκα και πράσινο, έστω σαν όαση, στην περιβαλλοντολογική

έρημο!

Η δημιουργία βιβλιοθήκης στην περιοχή του δήμου επιβάλλεται.

Σε ότι αφορά την κατασκευή νέων οικοδομών στο δήμο θα πρέπει η πολιτεία να μελετήσει

προσεκτικά το πρόβλημα και δημιουργήσει τις ασφαλιστικές εκείνες δικλείδες που θα

περιορίσουν την υποβάθμιση της περιοχής και την μετανάστευση, παρέχοντας την δυνατότητα

βιωσιμότητας σε προβληματικές περιοχές.

Η υποβάθμιση μιας περιοχής καταγράφεται ανάγλυφα από τις τιμές των ακινήτων

περιουσιών. Και οι τιμές αυτές, οικοπέδων, αγρών, και σπιτιών, στην περιοχή του

δήμου αντιστοιχούν σε 1/10 με άλλες περιοχές. ( εντός νομού).

Θα πρέπει συνεπώς, για να κρατηθεί ο πληθυσμός σε τέτοιες περιοχές και να συνεχίσουν οι

νέοι να ριζώνουν εκεί, να μειωθούν οι τιμές αδειών οικοδομών και οι εισφορές προς το ΙΚΑ. Κι

αυτό να ισχύει σε όλες τις υποβαθμισμένες περιοχές της ελληνικής επικράτειας.

Είναι μια πολιτική που θα έπρεπε να είχε εφαρμόσει η πολιτεία ή θα έπρεπε να ήταν μια

διεκδίκηση των κοινωνιών. Αν αυτή η πολιτική εφαρμόζονταν, δεν θα παρατηρούνταν,

τουλάχιστον σε αυτά τα υψηλά ποσοστά, η εγκατάλειψη του Βοΐου, και άλλων περιοχών ανά

την Ελλάδα. Αν σε μια τέτοια κατεύθυνση δεν προσανατολιστεί η πολιτεία τότε θα

παρατηρηθεί το φαινόμενο της ανάπτυξης μόνο των αστικών κέντρων, σε παράλυση και

εγκατάλειψη της περιφέρειας με όσα αυτό συνεπάγεται και για την πολιτεία, αλλά

περισσότερο για τις κοινωνίες. Το μεγάλο χρέος είναι στα χέρια της τοπικής κοινωνίες να

απαιτήσουν και να διασφαλίσουν την βιωσιμότητα και το μέλλον του τόπου τους, για να μην  

αναγκαστούν να καταντήσουν για άλλη μια φορά πρόσφυγες.!

Αν δεν δοθούν όλα αυτά τα κίνητρα που αναφέρθηκαν, τότε ίσως σε μερικές δεκαετίες, το

αστικό κέντρο της Κοζάνης, κι αυτό θα συμβεί σε όλη την ελληνική επικράτεια, θα γίνει

 ένας τεράστιος δήμος και θα παρατηρηθεί το φαινόμενο των προνομιούχων

περιοχών και των παρακατανιών, με όλες τις συνέπειες, που δημιουργούν τέτοια φαινόμενα.

Αυτό δηλαδή, που στα βάθη της ιστορίας αναφέρονταν, ως οι κατοικούντες εντός των τοιχών,

και οι εκτός τοιχών. Είναι αναγκαίο οι κοινωνίες να παρακολουθούν την ροή της ιστορίας και

πως αυτή δημιουργείται, για να μπορούν να προστατεύονται. Να γνωρίζουν τις ρίζες τους και

πως αυτές προστατεύονται. Γιατί χωρίς ρίζα, δεν υπάρχει δέντρο, δεν υπάρχουν φύλλα, δεν

υπάρχουν καρποί!

Τα ιστορικά γεγονότα είναι καταγραμμένα και εκπέμπουν τα μηνύματά τους. Ότι σε

ταραχώδης περιόδους και ανωμάλους, τα ανθρώπινα πάθη, βρίσκουν χώρο να απλωθούν και

να λειτουργήσουν, αναγκάζοντας την ηθική και τις αξίες τις ανθρωπιστικές, να υποχωρήσουν

και να συρρικνωθούν έναντι του κέρδους και της ύλης. Γι’ αυτό και η πολιτική και οι

εξουσιαστές δημιουργούν πάντα τέτοιες περιόδους.

Και οι κοινωνίες παρασύρονται πάντα και μοιραία οι επόμενες γενιές θα εισπράξουν το

αντίτιμο! Να η επένδυση του μέλλοντος!! Να παραδωθεί στις ερχόμενες γενιές, κάτι καλύτερο

από αυτό που παραλήφθηκε και όχι κάτι χειρότερο.

Αυτό λέγεται πολιτισμός και διαθήκη αξιών και όχι η οικονομική διαθήκη, την οποία οι

εξουσιαστικές αρχές, γνωρίζουν πολύ καλά, πώς να την αποδυναμώνουν και να την

εξανεμίζουν! Οι πορείες των κοινωνιών κρίνονται από τις επόμενες γενιές, τις οποίες είτε

ευγνωμονούν , είτε τις αφορίζουν.

Αν δεν εξασφαλιστεί η ευγνωμοσύνη, τουλάχιστον ας αποφευχθεί ο αφορισμός. Το λιγότερο

που πρέπει να επειδιώξει η κοινωνία!!

Η ΔΙΑΣΠΟΡΑ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ ΚΑΙ  Η ΠΡΟΣΦΥΓΙΑ

Η περιοχή των Βαλκανίων σωστά χαρακτηρίστηκε «Ταραγμένα Βαλκάνια». Ο τόπος αυτός πάντα υπήρξε ταραγμένος και πάντα υπήρξαν μετακινήσεις πληθυσμών και αλλαγές συνόρων.

Από τις καθόδους των αρχαίων φυλών έως σήμερα.

Ο ελληνισμός  μετά την κατάκτηση των Οθωμανών και το πάρσιμο της πόλης ακρωτηριάστηκε πλήρως. Με την πάροδο των χρόνων, άρχισε να ξαναβρίσκει την αυτοπεποίθησή του, την ζωντάνια του και την ενεργητικότητα του.

Από το 1500 και μετά άρχισε να μετακινείται και να δημιουργεί ακμαίες ελληνικές κοινότητες σε πολλά σημεία των Βαλκανίων. Είναι η περίοδος της διασποράς. Από τον Πόντο στα Καρπάθια, από την Θράκη , Χίο στο Αζόφ και την Κασπία, από την Μύκονο στη  Μόσχα. Από την Ήπειρο στο Κίεβο ή στην Οδησσό, από την Δυτική Μακεδονία στα Βαλκάνια και στη Βιέννη. Μακεδόνες, Θράκες, Αιγαιοπελαγίτες και άλλοι καταφτάνουν στο Ιάσιο και στο Βουκουρέστι. Ο Ion Ionascu αναφέρει ότι ο Ρουμάνος ηγεμόνας Radu Mihnes είχε πέντε έλληνες στο εννεαμελές πριγκιπικό συμβούλιο, το 1612.

Πολλοί κάτοικοι της Ηπείρου, αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τους τόπους τους, όπως και του Ολύμπου μετά την κατάκτηση από τους Τούρκους και δημιούργησαν νέους οικισμούς σε απόμακρα σημεία της Δυτικής Μακεδονίας.

Το Ελληνικό εμπόριο εξαπλώνεται παντού. Παραδουνάβιες περιοχές, Βόρεια και Ανατολική Θράκη και παραευξείνιες περιοχές. 251 σκάφη με Ελληνική, Ιονική Σαμιακή σημαία υπήρχαν στο Δούναβη. Μέχρι το 1866 όλα τα ποταμόπλοια ήταν ξύλινα. Τα πρώτα σιδερένια ήταν ελληνικής ιδιοκτησίας. Από τα 88 ρυμουλκά το 1894 – 1895 τα 46 ήταν Ελληνικά. Στα ρουμάνικα λιμάνια το 80% των μαγαζιών ανήκε σε έλληνες. Πηγή Μαριάνα Κορομηλά.

Ιάσιο, Μόσχα, Κίεβο, Οντέσσα, Σεβαστοπόλ, Ροστόβ, Μπατούμι, έγιναν θετές πατρίδες των ελλήνων της διασποράς.

Όμως τα μεγάλα οικονομικά συμφέροντα και οι πολιτικές πρακτικές οι οποίες στηρίζονταν πάντα στην απόκτηση ελέγχου φυσικών και οικονομικών πόρων, ανατάρασσαν διαρκώς τις έστω πρόσκαιρες ισορροπίες και τα δεδομένα των κοινωνιών.

Η Ρωσία προσπάθησε να πραγματοποιήσει την πανορθόδοξη ρωσική ιδέα και να απλωθεί μέχρι εκεί που έφταναν τα αλλοτινά όρια της Βυζαντινής αυτοκρατορίας.

Το 1805 η Ρώσοι κατακτούν την Μολβαβία, τέταρτη φορά και την Βλαχία δεύτερη φορά. Ήταν ο τέταρτος πόλεμος ανάμεσα στην Ρωσία και την Οθωμανική αυτοκρατορία. Η παραγωγή των δύο χωρών Μολδαβίας και Βλαχίας μπορούσε εκείνη την εποχή να θρέψει ολόκληρο τον αστικό πληθυσμό της δυτικής Ευρώπης.

Η πρώτη δύναμη που προσπάθησε , ανεπιτυχώς, να αναχαιτίσει τον Ρωσικό επεκτατισμό ήταν η Γαλλία. Η φοβερή ήττα της μεγάλης στρατιάς του Ναπολέοντα, έκανε τους Γάλλους να στραφούν πλέον στην διπλωματία.

Η Δύση στήριζε την Οθωμανική αυτοκρατορία για να μπορεί να αναχαιτίσει τον ρωσικό επεκτατισμό.

Η επανάσταση του 1821 και η απελευθέρωση, τμήματος της Ελλάδας, ήταν μεν ένας μεγάλος και τιτάνιος αγώνας, η έκβασή του όμως παίχτηκε στα διπλωματικά σαλόνια.

Το 1829 οι Ρώσοι έφτασαν έως τις νότιες πλαγιές των Ποντικών Άλπεων και παραβιάζοντας το σύνορο του ποταμού Προύθου κι  έφτασαν , καταλαμβάνοντας τα θρακικά λιμάνια, έως την Ανδριανούπολη. Αποχώρησαν μετά την Συνθήκη της Ανδριανούπολης.

Από τον επεκτατικό πόλεμο της Ρωσίας, περίπου τρία εκατομμύρια υπολογίζονται οι άνθρωποι που βρέθηκαν στην οθωμανικοί αυτοκρατορία. Οι περισσότεροι ανήκαν σε καυκασιανές εθνότητες, που είχαν ασπασθεί τον Αλλάχ, κι άλλοι που είχαν εξισλαμισθεί από την οθωμανική κατοχή. Άλλοι πάλι ήταν πρόσφυγες από το ταταρικό χανάτο της Κριμαίας, το Αζόφ και την ρωσοουκρανική στέπα. Αζέροι, Αζερμπαϊτζανοί, Κιρκάσιοι, Τσέτες, Αμπκχαζοί, Τάταροι και υπολείμματα μογγολικών φυλών βρέθηκαν στην οθωμανική αυτοκρατορία. Ήταν αυτή που χρησιμοποιήθηκαν αργότερα στην αλλοίωση της πληθυσμιακής σύστασης και αποτέλεσαν την σφήνα ανάμεσα στα χριστιανικά και μουσουλμανικά έθνη.

Απεναντίας ο Ελληνισμός εγκατέλειπε τον Πόντο και περνούσε στις Γεωργιανές πεδιάδες. Από το 1801 έως το 1856 100.000 πόντιοι πέρασαν τα τουρκορωσικά σύνορα .

Ο Κριμαϊκός πόλεμος του 1856 ονομάστηκε και πόλεμος του σιταριού.

Το λεγόμενο τότε ανατολικό ζήτημα, σήμερα το ανατολικό ζήτημα παραπέμπει Ισραήλ, Παλαιστίνη, Λίβανο, ήταν τα συμφέροντα των ισχυρών από την  διαμόρφωση της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Η Ρωσία διεκδικούσε άμεσα τα τουρκικά εδάφη, και με ερείσματα τους ορθόδοξους πληθυσμούς, φιλοδοξούσε να φτάσει ως την Παλαιστίνη. Αντίθετα η Αγγλία, μεγάλη ναυτική δύναμη, επεδίωκε να μην περάσει η Ρωσία τα στενά για να εξακολουθεί να είναι κυρίαρχη στη Μεσόγειο. Τα Βαλκάνια δεν ενδιέφεραν, ακόμα την δύση, στην οποία εκτός της Αγγλίας, κυριαρχούσαν η Γαλλική και η Αυστροουγγρική αυτοκρατορία. Η Γερμανία θα μπει κι αυτή στο παιχνίδι λίγα χρόνια αργότερα. Θα στείλει στρατιωτικούς στην Τουρκία, μετά το κίνημα των Νεότουρκων (1908) και θα καταστρώσει σχέδια εξόντωσης των εθνοτήτων , κυρίως του Ελληνισμού, για να μπορέσει να διεισδύσει στην οικονομία της Ανατολής η οποία βρίσκονταν στα χέρια αυτών των εθνοτήτων.

Μετά τον Α’ Παγκόσμιο πόλεμο άρχισε η αποσύνθεση της Οθωμανικής αυτοκρατορίας και το παιχνίδι των ισχυρών «χόντρυνε». Τα αποτελέσματα ήταν η Μικρασιατική καταστροφή και ο ολοκληρωτικός ξεριζωμός του ελληνικού στοιχείου από την Ανατολή.

Ενάμιση εκατομμύριο πρόσφυγες κατέκλυσαν την Ελλάδα. Η Δύση και η Ευρώπη γενικότερη αλλά και η Αμερική που άρχισε να κάνει την εμφάνισή της , διπλωματικά στην αρχή, στην Ευρώπη, πρώτη φορά βρέθηκαν αντιμέτωποι με ένα τέτοιο γεγονός.

1.500.000 άνθρωποι δοκιμάστηκαν γιατί έτσι το απαιτούσε το παιχνίδι της πολιτικής σκακιέρας.

Πέρασαν 80 χρόνια από τότε, όμως το προσφυγικό φαινόμενο και το προσφυγικό πρόβλημα εξακολουθεί να υπάρχει, σε μια εποχή που όλοι την χαρακτηρίζουν, ως η εποχή του «απόλυτου» πολιτισμού.

Προσφυγικά ανθρώπινα κοπάδια δημιουργήθηκαν κατά την διάρκεια του Τσαρικού καθεστώτος στην Ρωσία με την επικράτηση των Μπολσεβίκων και συνεχίστηκαν σε όλη την διάρκεια της εδραίωσης του καθεστώτος.

Προσφυγικά κύματα δημιούργησαν και οι εμφύλιες συρράξεις, όπως συνέβη και στην Ελλάδα, όπου μετά τον εμφύλιο και την επικράτηση του Εθνικού Στρατού, πενήντα χιλιάδες άνθρωποι κατέφυγαν στην Ρωσία κυρίως και σε άλλες Βαλκανικές χώρες.

Αλγερινοί πρόσφυγες στο Μαρόκο 1960

Τα στοιχεία που παραθέτει η Ύπατη Αρμοστεία του Ο.Η.Ε για τους πρόσφυγες, από το 1951, έτος δημιουργίας της Αρμοστείας, είναι συγκλονιστικά.

Το 1945 περισσότεροι από 40.000.000 άνθρωποι μετακινήθηκαν στην Ευρώπη.

Δυστυχώς οι διεθνείς εξουσίες απέτυχαν να αποτρέψουν τις αδικίες, τις διώξεις, τη φτώχεια κι όλες τις γενικότερες αιτίες που προκαλούν συγκρούσεις και προσφυγικά κύματα.

Αιτίες οι οποίες όχι μόνο δεν μειώνονται, αλλά γίνονται πολυπλοκότερες.

Την τελευταία δεκαετία πήρε εκρηκτικές διαστάσεις και το δουλεμπόριο της παράνομης μετακίνησης των ανθρώπων.

Η πρώτη πρόκληση που αντιμετώπισε η Ύπατη αρμοστεία ήταν το 1956, όταν μετά την καταστολή της ουγγρικής εξέγερσης από τα σοβιετικά στρατεύματα, 200.000 άνθρωποι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την πατρίδα τους. Εκείνη η προσφυγική κρίση αντιμετωπίστηκε με την μετεγκατάσταση των προσφύγων σε χώρες της δύσης.

Δεν έγινε όμως το ίδιο με τις εκατοντάδες χιλιάδες κινέζους πρόσφυγες που κατέφυγαν στο Χονγκ – Κονγκ, ούτε και με του Θιβετιανούς πρόσφυγες που διέφυγαν στην Ινδία.

Η πρώτη μαζική επιχείρηση επαναπατρισμού, της Ύπατης αρμοστείας, έγινε το 1962, όταν η Αλγερία απέκτησε την ανεξαρτησία της από τη Γαλλία. 250.000 πρόσφυγες που είχαν καταφύγει στην Τυνησία και στο Μαρόκο επέστρεψαν στην πατρίδα τους. 300.000 χιλιάδες άνθρωποι σκοτώθηκαν και περίπου 1.000.000 Γάλλοι άποικοι οι επονομαζόμενοι Pieds noirs.

500.000 στρατό είχαν αναπτύξει οι Γάλλοι στην Αλγερία.

Ο πόλεμος για την ανεξαρτησία του Μπαγκλαντές, στα μέσα του 20ου αιώνα, δημιούργησε το μεγαλύτερο προσφυγικό κύμα. 10.000.000 άνθρωποι κατέφυγαν στην Ινδία.

Οι πολιτικές αναταράξεις στην Ινδοκίνα και ο πόλεμος του Βιετνάμ δημιούργησε , πέρα από τα χιλιάδες θύματα και 3.000.000 πρόσφυγες.

Στη Ρουάντα, στην περιοχή των μεγάλων λιμνών, μετά την ανεξαρτησία της Βελγικής αποικίας του Κονγκό και το υπό της Βελγικής κηδεμονίας έδαφος της Ρουάντα και Ουρούντι, εκ του οποίου δημιουργήθηκαν τα δύο νέα κράτη Ρουάντα και Μπουρούντι, άρχισαν βίαιες και αιματηρές συγκρούσεις οι οποίες δημιούργησαν αλλεπάλληλα προσφυγικά κύματα. Η Γενοκτονία 800.000 χιλιάδων Τούτσι της Ρουάντα το 1994!! Εποχή του πολυδιαφημισμένου πολιτισμένου κόσμου, οφείλονταν στο μίσος εκείνης της εποχής.

Το 1970 1.000.000 Αιθίοπες κατέφυγαν στην Σομαλία. Το 1977 200.000 πρόσφυγες από την Ερυθραία ζούσαν στο Σουδάν. Προσφυγικά ρεύματα δημιούργησε και ο πόλεμος στο Αφγανιστάν, με την επέμβαση των Ρωσικών δυνάμεων. 100.000 άνθρωποι σκοτώθηκαν στο διάστημα 1978 – 1979.

Το ίδιο διάστημα, 1980, δημιουργήθηκαν προσφυγικά κύματα, 200.000 οι πρόσφυγες και σε χώρες της  Λατινικής Αμερικής, εξ αιτίας των εμφυλίων πολέμων στην Νικαράγουα, Ελ Σαλβατόρ και Γουατεμάλα.

Χιλιάδες πρόσφυγες από τις συγκρούσεις μεταξύ Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν, από τις συγκρούσεις στην Γεωργία και 600.000 πρόσφυγες στον εμφύλιο του Τατζικιστάν και 250.000 πρόσφυγες από τον πόλεμο στην Τσετσενία.

2.000.000 πρόσφυγες μετά την αποχώρηση των Ιρακινών δυνάμεων από το Κουβέιτ, λόγω της καταστολής κινημάτων που εκδηλώθηκαν στην χώρα, 1991 και εγκαταστάθηκαν στο Ιράν.

Την ίδια περίοδο, 1991, εκδηλώνεται κρίση στα Βαλκάνια. 200.000 άνθρωποι εγκατέλειψαν την Κροατία και 350.000 εκτοπίστηκαν στο εσωτερικό κατά τον πόλεμο της Βοσνίας.

Συνολικά σε εκείνον τον διαρκή πόλεμο που τερματίστηκε το 1995, 4.400.000 άνθρωποι είχαν ξεριζωθεί. 1.300.000 εκτοπίστηκαν στο εσωτερικό, 500.000 είχαν ζητήσει ασφάλεια σε γειτονικές χώρες και 700.000 διοχετεύτηκαν στην δυτική Ευρώπη.

Η τελευταία μεγάλη κρίση στα Βαλκάνια ήταν στο Κόσοβο, απ’ όπου 100.000 άνθρωποι διασκορπίστηκαν και εγκαταστάθηκαν σε 28 χώρες.

Το τελευταίο και τεράστιο προσφυγικό κύμα δημιουργήθηκε το 2001 στο Αφγανιστάν, ένεκα της Αμερικανικής επίθεσης η οποία επέφερε και την πτώση των φανατικών θρησκευτικών ηγετών, γνωστών ως «Ταλιμπάν».

Οι πληροφορίες αυτές προέρχονται από το Βιβλίο ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ 2000 της Ύπατης Αρμοστείας των Ηνωμένων Εθνών για τους πρόσφυγες, από τις εκδόσεις ελληνικά γράμματα.

Στο βιβλίο δεν αναφέρονται οι πρόσφυγες από τον επεκτατικό πόλεμο του Ισραήλ, δεν υπάρχουν προφανώς πρόσφυγες Πλαιστήνιοι. Ούτε για τους πρόσφυγες της Κύπρου αναφέρεται. Γιατί τάχα αυτή η παράληψη!!

Η πρόεδρος της Ύπατης Αρμοστείας Sadako Ogata αναφέρει στον πρόλογο αυτού του βιβλίου. « Τα κράτη έχουν συχνά δείξει την γενναιοδωρία τους και έχουν προσφέρει φιλοξενεία σε πρόσφυγες και άλλους ξεριζωμένους ανθρώπους. Παρόμοια, η Ύπατη Αρμοστεία και οι συνεργάτες της έχουν διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην προστασία και την βοήθεια αυτών των ανθρώπων προκειμένου να ξεπεράσουν τις δυσκολίες του ξεριζωμού τους και να αρχίσουν μια νέα ζωή. Αλλά δυστυχώς η ανθρωπιστική βοήθεια έχει ουσιαστική αξία μόνον εφόσον εντάσσεται στο ευρύτερο στρατηγικό και πολιτικό πλαίσιο αντιμετώπισης των αιτιών του πλέμου. Η εμπειρία έχει δείξει ότι από μόνη της η ανθρωπιστική δράση δεν αρκεί για να επιλύσει προβλήματα κυρίως πολιτικής φύσης.

Δυστυχώς, η διεθνής πολιτική δέσμευση για την αντιμετώπιση των αναγκαστικών πληθυσμιακών μετακινήσεων δεν χαρακτηρίζεται ούτε από τον ίδιο βαθμό ούτε από το ίδιος εύρος σε όλες τις περιοχές του πλανήτη. Ορισμένες φορές είναι ανύπαρκτη σε περιοχές μικρής στρατηγικής σημασίας.( μια επίσημη ομολογία ότι όλα κινούνται γύρω από την στρατηγική θέση που έχει μια χώρα για τους ισχυρούς)…….

Η εμμονή της διεθνούς κοινότητας στην αναζήτηση διαρκών και βιώσιμων λύσεων αναφορικά με το πρόβλημα της αναγκαστικής πληθυσμιακής μετακίνησης είναι ζωτικής σημασίας. Όσοι το αγνοούν θα πρέπει να έχουν και επίγνωση των συνεπειών. Η ιστορία έχει δείξει ότι η μετακίνηση δεν είναι μόνο το αποτέλεσμα των πολέμων, μπορεί να είναι και η αιτία τους. Όταν οι άνθρωποι ξεριζώνονται από τα σπίτια και τις πατρίδες τους επειδή αισθάνονται ανασφαλείς, δεν είναι δυνατόν να υπάρξει διεθνής ειρήνη και σταθερότητα»

  Όσοι, αναλαβόντες την ευθύνην της διασώσεως της εμπιστευθείσης αυτοίς εθνικής και εκκλησιαστικής παρακαταθήκης κατηνάλωσαν τον βίον εις την ιερουργίαν του Καθήκοντος, τίμιοι τηρηταί του όρκου και γενναίοι περιφρονηταί της βίας……..

 Όσαι αιχμάλωτοι εν τοις χαρεμίοις των τυρράνων, αγρυπνούσαι παρά τον λίκνον του τέκνου των, ετραγώδου αυτώ αντί νανουρίσματος «υιέ μ’ αν ζης και μεγαλύνς ς’ην Ρωμανίαν φύγον…………

 Όσαι απορρίψασαι, ως επρόφθασαν, την ζωήν της ατιμίας, ώρμησαν ατάραχοι κατά πετρών και ποταμών, και έφυγον υπόπτεροι, εις τας μονάς των αθανάτων στρατιών των συμμαρτύρων των……..

 Όσαι, απαγόμεναι ανά τα όρη, τους κρημνούς, και τας χαράδρας, εθανατώθησαν δια μυρίων αικισμών, χλευασμών, και βασάνων, εμπιστευθείσαι τα μαρτύριά των εις τα σκότη των νυκτών, τους πόνους των εις τας πνοάς των ποταμών, και τον θάνατόν των εις την δικαιοσύνην των ουρανών…………

 Παντών των μυριάδων Στρατιών των Μαρτύρων

 Των οποίων, αι ιεραί σκιαί, ανήσυχοι πτερουγίζουσιν ανα τους θόλους του Απείρου, και επίμονοι δονούσι τας πύλας του ουρανού, εκζητούσαι την επανόρθωσιν του…σφάλματος, και την αποκατάστασιν της Δικαιοσύνης

 

 

ΠΑΝΑΡΕΤΟΣ. ΤΟΠΑΛΙΔΗΣ

Τελευταίος Ηγούμενος

Της Ιεράς Μονής Βαζελώνος

 

 

ΤΟ ΜΟΙΡΟΛΟΙ ΤΟΥ ΠΟΝΤΟΥ

 

Άκ’ σον πουλί μ’ την κεμεντζέν – άκ’ σον την τραωδίαν

Μοιρολογούν την προσφυγιά- και την γενοκτονίαν

Άκ’ σον πουλί μ’ την κεμεντζέν – άκ’ σον πως κλαίει σ’ ορμάνια

Κλαίει για τ’ αγια χώματα – του πόντου την ορφάνια

Κλαίν τα πουλία τ’ ουρανού- κλαίνε και τα λιθάρια

Σ’ εκείνον τον ξεριζωμόν- εσπάγαν παλικάρια

Άκ’ σον πουλί μ’ το λάλεμαν – άκ’ σον πως κλαίει η λύρα

Τον πόντον που ορφάνεψεν – σταλμέν’ τσα έτον μοίρα

Εστάθεν κι ο σταυραετόν – ν’ ακούει το μοιρολόι

Αν είχεν στόμαν ανθρωπή- θ’ εβάρκιζεν ώι- ώι

Για αφουκρέθ’ την κεμεντζέν- σο νους τον πόντον φέρων

Αούτ’ τη μέραν παλικάρ’ – άκ’ σον ντο λέι ο γέρων.

Σιτ’ ‘ετον ήλιος φωτεινός- έρθεν μαύρον αντάραν

Σ’ ατόν π’ εποίκεν το κακόν- ας ρούζ’ τρανόν κατάραν

Άκ’ σον πουλί μ’ το μοιρολόι- άκ’ σον την τοξαρέαν

Τρανά κιφάλια εκάρφωσαν- σον πόντον μαχαιρέαν.

Βροντά κι αστράφτ’ ο Διγενής- η γης αναταράεν

Ση πόντου την χαλαμονήν – ατέ πα εχπαράεν.

Οι γέρ’ λέγνε το μοιρολόι- παιδάντ’ κρούν τα καμπάνας

Εντάμαν εφτάν’ μνημόσυνον- σα σκοτωμένα μάνας.

Ελίβωσεν κι ο ουρανόν- μαύρον επέρεν χρώμαν

Ασή πατρίδας την γεράν- το αίμαν στάζ’ ακόμαν.

Σο πένθιμον το παίξιμον- κλαίγνε τα επουράνια

Αναστορεί κι ο γέροντας- του πόντου την τυρράνια.

Ση κεμεντζές το μοιρολόι- κλαίγνε και τα εικόνας

Η παναγιά θ’ αναστειλών- του πόντου τα κολώνας.

Ο πόντον εν ελληνισμός- ο πόντον εν κειμήλιον

Απές σον κόσμον θα φωτάζ’ – όσον φωτάζ κι ο ήλιον